SIRIYADAĞI QAZAQ BALALARI

“Artemniñ” eki balasımen tüsken sureti.

Qırğız körşileri tärizdi Siriyada soğısıp jürgen qazaqtardıñ birazı bala-şağasın özderimen ala ketken. 2013 jıldıñ qaraşasında jariyalanğan videoda 150-dey qazaq «äyelderi men balaların Siriyağa alıp kelgenderin» mälimdeydi.

Qırğızstan tärizdi Qazaqstan da etnikalıq qazaq balalarınıñ IM baqılaytın aymaqta ekenine sengisi kelmeydi. Ötken jılı Qazaqstan ükimeti äskeri dayındıqtan ötip jatqan qazaq balaların (aqparat iesi solay deydi) körsetken IM videosına tıyım saldı.

«Artemniñ» jelidegi paraqşası Qazaqstan ükimetin de tiksintip tastağanday, sebebi «Artem» ol jerde kem degende eki qazaq balasınıñ fotosın jariyaladı. IM sodırı bir wl, bir qızdı «öz balalarım» dep tanıstıradı.

Er balanıñ sureti astına ol «wlım Äbdirahman» dep jazğan. Surettegi 10-ğa tolmağan wl bala qara tüsti IM tuınıñ astında otır.

Basqa suretterde «Artem» wlımen jäne «özimniñ qızım» dep tanıstırğan qız balamen jeke tüsken. Tağı bir fotoda sırt kelbeti ortalıqaziyalıqtarğa wqsaytın belgisiz wl bala qaru wstap, IM sodırlarına tän işaramen sausağın joğarı köterip twr.

“Artem” jariyalağan surettiñ biri.

Endi bir surette sonday bir bala ülken pışaq wstap twr. Eki balanıñ suretiniñ astına «Artem» «Stambul, 2012» dep jazğan, demek Siriyağa attanar aldında sonda bolğan nemese Siriyağa Türkiya arqılı ötken.

SIRIYADA QANŞA QIRĞIZ JÜR?

Al sausımnıñ 9-ı küni salğan suretinde «Artem» dükenniñ aldında eki kişkentay wl balamen otır, özi olardı «qırğızdar» dep sipattaydı. Äli 10 jasqa tolmağan balalar äskeri forma kigen.

«Artem» paraqşasına tıyım salınbay twrıp-aq «qırğızstandıq balalardıñ» suretin öşirip tastağan tärizdi, sebebi oğan Qırğızstannıñ wlttıq qauipsizdik jönindegi memlekettik komiteti (WQMK) men tilşiler erekşe nazar audardı. Mausımnıñ 13-i küni kreml'şil Sputnik.kg saytı «WQMK suretterdi zerttep jatır» dep jazğan edi.

WQMK resmi ökili Rahat Sulaymanov «Bwl mälimet tekseriluge tiis. «Islam memleketi» (IM) terrorlıq wyımı basıp alğan aymaqtarda tür-kelbeti bizge wqsaytın birneşe wlt ökilderi bar. Jağdaydı anıqtau kerek» dep mälimdedi. Sulaymanovtıñ mamırdıñ 28-i küngi deregi boyınşa, «Siriyada, IM qwramında 300-dey qırğız azamatı soğısıp jür». Olardıñ birazı «otbasın özderimen ala ketken, şamamen on şaqtı bala bar».

Mausımnıñ 15-i küni 24.kg saytınıñ jazuınşa, Qırğızstan işki ister ministrliginiñ terrorğa qarsı küres departamenti «Siriya men Irakta 352 qırğız wltınıñ ökili bar, olardıñ 49-ı äyel, 22-si balalar» dep habarlağan. Al Bişkek IM basıp alğan aumaqtardağı qırğızdardıñ sanın barınşa azaytıp körsetkisi keledi.

“Artem” jariyalağan qırğızstandıq balalardıñ biri.

WQMK tipti «Siriya men Irakta soğısıp jürgen qırğızstandıqtardıñ 80 payızı – etnikalıq özbekter» dep mälimdedi.

Terrorğa qarsı İİM departamenti de osığan wqsas mälimdeme jasap, «352 qırğızstandıqtıñ 249-ı – etnikalıq özbekter» dedi. Biraq ministrlik onı rastaytın derekter wsınbadı.

Keybir sarapşılar «IM sapında (Irak pen Siriyada) jürgen qırğızdardıñ sanı 352-den äldeqayda köp» desedi. Qañtar ayında Halıqaralıq dağdarıs tobı (HDT) jariyalağan esepke qarağanda, Ortalıq Aziyadağı bes postsovettik el – Qırğızstan, Özbekstan, Türkimenstan, Qazaqstan jäne Täjikstannan IM-ge qosılğan azamattar sanı 2 mıñnan 4 mıñğa deyin jetken.

Siriyada soğısıp jürgen qırğızdardıñ sanı resmi mälimdemeden köp ekenin keybir qırğız şeneunikteri de moyındaydı. Qırğızstan qorğanıs keñesi hatşısınıñ ökili mausımnıñ 16-sı küngi Ortalıq Aziya qauipsizdigi mäselesine qatıstı jiında osını ayttı. Rısbek Äbdisattarov Azattıqtıñ Qırğız qızmetine «Siriyağa ketken qırğızdardıñ sanı mıñ adamday bolsa kerek. Köbine eldiñ oñtüstik audandarınıñ twrğındarı ketip jatır» dedi.

“Artem” jariyalağan qırğızstandıq bala.

Sondıqtan IM baqılap otırğan Irak pen Siriya aymaqtarındağı qırğız balalardıñ sanı 10 nemese tipti 22-den köp dep boljauğa negiz bar. HDT-nıñ Ortalıq Aziya jobasınıñ direktorı Deydra Taynan mausımnıñ 15-i küni Azattıqqa «IM qatarına qosıluğa ügitteu Qırğızstanda jalğasıp jatır» dedi.

«Ötken jılı dağdarıs tobı oñtüstik Qırğızstandağı IM-ge qosıluğa niettilermen söylesti, olardıñ işinde ärtürli jastağı balaları bar äyelder de boldı, olar balaların alıp baratındarın ayttı» deydi Taynan. Onıñ sözine qarağanda, jetkinşek balalar da Siriyada ne bolıp jatqanınan «habardar», äri ol jaqqa barğıları keledi.

Taynan «Kem degende bir otbasınıñ Siriyada säbilerin ömirge äkelgenin bilemin» deydi. Ol äyeldiñ anası qızı men nemeresiniñ janında bolu üşin Qırğızstannan ketip qalğan. Üyinde tek äkesi men mektep jasındağı wl bala ğana qalğan.

«ORTALIQ AZIYAĞA BARAMIZ»

«Artemniñ» äleumettik jelidegi paraqşasına qarap otırıp, qazaqstandıq sodırdıñ oy-pikiri jaylı da oy tüyuge boladı. Ol IM basıp alğan Siriya jäne Irak aumağına kem degende eki balasın äkelse de, olardıñ anasın äkelmegen nemese özine ekinşi äyel izdep jürgenge wqsaydı.

Qazir öşirilip tastalğan jazbalarında «Artem» «äyel kerek ekenin» jazğan edi. Bir surettiñ astına «Älemge beybitşilik, mağan äyel berşi» degen. Ol opat bolğan IM sodırları üşin qayğıradı, mausımnıñ 8-i küni «Jihadta» dostarıñnan ayrılğan qanday qiın. Äbu Hamza bauırımday bolıp ketip edi» dep jazğan.

“Artemniñ” jazbası.

Tağı bir jazbasında «Artem» IM sapında soğısıp jürip dünie salğan özbek «jankeştilerin» maqtaydı. Ol «IM baspasöz bölmesi» dep atalatın jerde basqa sodırlarmen tüsken suretterin de jariyalağan. Mausımnıñ 7-si küni «Artem» «IM Ortalıq Aziyağa keledi» dep qorqıtadı.

Ol «Inşallah, Qırğızstannan Qazaqstanğa, Täjikstanğa ötemiz» dep jazğan. «Onda barğan soñ Ortalıq Aziyada qamauda otırğan twtqındardı bosatamız» dep uäde beredi. «Alla atımen ant etemin, bauırlar, dinsizder qamauında otırğan senderdi wmıtqan joqpız. Jaqında kelip bosatıp alamız» deydi ol.

Basqa ortalıqaziyalıq sodırlar «otanımızğa oralıp, sol jaqta soğısamız» dep qorqıtsa da, jetekşileriniñ olardı qolday qoyuı ekitalay. IM üyine qaytıp, sol jaqta «jihad» jasamaq bolğandarğa tıyım salğan tärizdi. Täjik sodırları tobı qañtarda IM basşısı Äbu Bakr äl-Bağdadiden «Täjikstanğa oralıp, sonda soğıs aşudı swrağanda rwqsat ala almay, Siriyada qaluğa mäjbür bolğandarın» habarlağan edi.

Yoanna Parajçuktiñ maqalası ağılşın tilinen audarıldı.

Dinara ÄLİMJAN

Azattıq radiosı