Ötirik pen Şın
kerey.kz
Ötirik pen Şın osılay mämile taptı. Şın sözdiñ ötirikke qisın bolğan zamanı tudı. Bwrınğı keneusiz Ötiriktiñ bügingi qisındı sözine el jappay wyıdı. Düniege “Ötiriktiñ özine senbe, qisınına sen” degen mätel keldi…
Atauı belgisiz karikatura. Avtorı: Igor' Kiyko (Almatı).
1.Tarixtan birer söz
Este joq erte zaman edi. Ötirikke de, şınğa da mwqtajı joq beybit elge dünieniñ eki qiırınan Ekeu keldi. Sol sätten bastap, jaqsısı men jamanı ajıramay, ötirik-şını bir qisap, beyküna tirlik keşip jatqan bolmısı twtas, minezi bütin, säbi sanalı momın jwrttıñ ömirine jik kirdi. Jik kirgeni sol – sözge alalıq, iske kümän aralastı. “Meniñ aytqanım – şın, seniki – ötirik”, “meniki jön, seniki qate” dep aytısatın boldı adamdar. Aytıstıñ ayağı – eregiske, eregis – wrıs-keriske aynalıp, el işi ala tayday bülindi. Bireudiñ sözine bireu senbeu saltqa aynaldı. Jaqsılıq pen jamandıq, adal men aram, ädilet pen qaraulıq siyaqtı wğımdar payda bolıp, qazirgi bizge tüsinikti örkenietti sana qalıptasıp kele jattı…
Sonıñ bäri älgi kelgen ekeuden bastaldı.
Biri – Ötirik, biri – Şın edi.
Zamandar ötti. Äldeneşe wrpaq auıstı. Jwrttıñ peyiline, minezine qaray, birte-birte Şınnan qadir ketip, Ötiriktiñ isi örge bastı. Nege ekeni belgisiz, köpşilik, Şınğa qwlıqsız bolıp, Ötirikke beyil bere bastadı. Arız jazılsa da, maqtasa, jamandasa da Ötiriktiñ sözi ötimdi şıqtı. Şın, qaraptan-qarap jürip, şetqaqpay boldı. El ömirine aralasuı azayıp, künderdiñ küni, aqırı, jwmıssız qaldı. Tirlikke ikemsiz, onıñ üstine, namısqoy, örkökirek bayğws edi, jayın aytıp, eşkimge şağınbay-aq, joğalıp tındı. Onı izdegen de eşkim bolmadı. Ne kün körip jür, öli me, tiri me – eşkim bilmeydi. Bilgisi de kelmeydi. “Közden ketse – köñilden wmıt” degen – osı.
2. Meniñ dostarım
Jwrt qatarlı men de osı ekeuimen jaqın aralastım…
Meniñ Şın dosımnıñ körmeytin, sezbeytin düniesi joq edi. Qara qıldı qaq jarar ötkir-tin. Ol köziñe tura qaramasın… Zäuide jüziñe tiktep qaray qalsa, tilim-tilim bolğan jüregiñnen qan ağar da, jäudiregen köziñnen jas şığar-dı. Şınnıñ sözi janıñdı qinap, ruxıñdı tebirentetin. Şınnıñ sözi ruxıñdı şıñdap, janıñdı jay tapqızatın… Sonday qilı-qilı küy keşetinsiñ… Wdayı tınım köksegen ınjıq wyatıñnıñ tätti wyqısın jii bwzıp, jılı wyasınan suırıp alıp, mazaq qılıp oynaytın. Dini qattı şirkinniñ düniedegi eñ bir qızıq ermegi edi bwl. Ekinşi qızığı – meniñ bir kezdegi beyşara Ötirigimdi äşkereleu bolatın.
Meniñ Ötirigim, obalı ne kerek, bas terisi keñ-molınan pişilgen jaydarı jigit. Şın siyaqtı degeninen qaytpaytın birmoyın, ımırasız sayaq emes, jwrtqa jwğımdı, köpşil. Qasarmay, epke tez könedi, kim-kimniñ de ıñğayın bağıp, tilin tauıp, işi-bauırına enip ketedi. Kimdi maqtaymın dese de, söz tabadı. Kimdi jamandasa da, sendiredi. Osı minezimen elge jaqtı, dos köbeytti. Düniede jauı joq bireu bolsa, ol – meniñ Ötirigim!
3. Mämile
Ötirik belgili sayasatker bolğandıqtan, xalıq qamı, älem tağdırı turalı oñaşa ötirik tolğanıp otırğanda, üy qızmetşisi qoñırau soqtı.
- Ötike, sizge bir qayırşı kelip twr…
- Kelse, qolına birdeñe wstatıp, aulaq qumaysıñ ba üydiñ mañınan! – dedi Ötirik, kesek-kesek oylarınıñ şırqın ketirip, mazasın alğanğa renjip.
- Joq, sizben jolığuım kerek, meni jaqsı tanidı deydi…
- Jaraydı, kirsin… Fotoapparatıñdı alıp, öziñ birge kel.
Öziniñ qoğamdıq-sayasi imidjin jasaudıñ şeberi bwl suretti sosın Facebook-te jariyalap, oğan qanday komment jazatının da oylap ülgerdi. “Kün körisi naşar adamdarmen wdayı jolığıp, xal-jayların swrap, problemaların şeşip otıru meniñ kündelikti dağdıma aynalğan. Mına surette…trata-ta, lä-lä-lä…” Jobası osılay…
Fotoapparatın köterip, qayırşını jetelep, üy qızmetşisi kirdi. Qayırşıda wsqın joq eken mülde… Talay “bomjdı” körip edi, mınau – erekşe… Bölmeni külimsi iis alıp baradı. Talaydan su körmegen wzın şaşı may-may bolıp, biltelene jalbırap, iığın jauıp ketipti. Üsti-bası alba-jwlba, jırtıq-jamau, sauıs-sauıs…
- Kiriñiz, otırıñız… – dedi Ötirik, mwrnın basıp, tıjırınıp.
Qayırşı qozğalmadı. Şüñireygen közin Ötirikke tesireye qadap, äli twr… Ötiriktiñ közi sol közge tüskende, jüregi zırq ete qaldı. Qalbalaqtap, ornınan atıp twrdı. Közderinde öp-ötirik jarqıldar oynap:
- Ou.., Şınbısıñ?!. Apırmau, seneyin be, senbeyin be… Barmısıñ, bauırım?.. Ne bop ketkensiñ!.. – dep, janı qalmağansıp, qalbaq qaqtı. Bäyek bolıp, qoltığınan alıp, süyemeldep, divanğa otırğızdı, öp-ötirik qwraq wşıp, şay dayındattı. Şın, älsizdikten, kese wstağan qolı dirildep otırıp, şay işti. Mañdayınan şıp-şıp ter şıqtı.
- Janım-au, Şın-au, endi äñgimeñdi aytşı, – dedi Ötirik, ayaq astınan jasauray qalğan közderi ne quanğanı, ne mwñayğanı belgisiz, twmanıta kilgirip. – Osınşa uaqıt qayda jürdiñ, mına küyge qalay tüstiñ?!.
Şın ündemedi. Qaltıldağan qolındağı kesesinen şayı tögile jazdap, terlep-tepşip, soraptap otır…Ötiriktiñ oyı är saqqa jügirdi… Ekeui osı elge alğaş kelgende, tik minez, tura tildi Şınnıñ sözi üstem, abıroyı asqaq, bedeli kümansız edi. Biraq adam balası – älsiz. Älsiz pende şın sözdi emes, janına jaqqan sözdi jaqsı köredi. Aqırı, bäri Şınnan qaşıp, Ötiriktiñ tätti lebizine üyirildi. Ötiriktiñ eş kinäsı joq…
Meniñ bir tañğalğanım, Şıqa, bwl eldiñ de ötirikten jalığatın kezi boladı eken… Soñğı kezde meniñ sözime senbeytinder köbeyip baradı. Sonday bir köñil-küy bar elde…
Şınnıñ söyleuge qwlqı da, şaması da joğın körip, Ötirik äñgime tizginin öz qolına aldı.
- Öziñ bilesiñ, Şıqa, men – basımnan baqayşağıma deyin ötirikpin… Sen – qara tırnağıña deyin şındıqsıñ!.. Solay bola twra, ekeumizdiñ de oylağanımız bir-aq närse – eñ aldımen, el qamı, jer qamı edi ğoy… – dep, söz bastadı Ötirik, “bwğan ne deysiñ?” degendey, Şınğa mañızsi qarap.
Şın işip otırğan şayına şaşalıp qaldı…
- Jaraydı… Tüsinikti. Sen mağan bäribir senbeysiñ… Aytpaqşı, öziñ… joğalıp ketken soñ, seni jaqtağan biraz şınşıldar şıqqan. Olardıñ ünin bayağıda öşirgenbiz…
Osı arada, Ötirik artıq ketkenin sezip, tilin tistey qoydı.
- Joq, dwrıs tüsin… El-jwrt wnatpağan soñ, özderi-aq birtindep joğalğan… Biraq meniñ aytpağım – basqa edi…
Bılayşa, süykimiñ bolmağanmen, şındıqtı el ideya retinde jaqsı köredi äli…
Ötiriktiñ ötkir tüysigi Şınnıñ bwğan ne üşin kelgenin ä degende-aq sezgen. Endi soğan oray jasar wsınısınıñ şetin şığardı.
- Meniñ bir tañğalğanım, Şıqa, bwl eldiñ de ötirikten jalığatın kezi boladı eken… Soñğı kezde meniñ sözime senbeytinder köbeyip baradı. Sonday bir köñil-küy bar elde… Biz jeke jürip, eşteñe tındıra almaydı ekenbiz. Al endi ekeumiz biriksek, äñgime – basqa…
Şın ündemedi. Kekesin aralas şarşañqı közben selsoq qarap, otıra berdi.
- Men seniñ jayıñdı tüsinem. Şındıqpen kün köre almasıña köziñ jetken şığar… Qaraşı, qanday küyge tüstiñ… Endi oylanatın keziñ keldi!..
Şın sonda bir kezdegi täkäppar basın tömen saldı. Ötiriktiñ jüyrik köñili onıñ bar jayın jazbay tanıp, endi äñgimeniñ tötesine köşti.
- Mende bir qızmet ornı bar… Jalaqısı joğarı. Öte joğarı!.. Qızmetiñniñ atı – Qisın… Janımda ündemey jüresiñ… Janımda jürgeniñdi körgen jwrt meniñ qay sözime de qaltqısız senedi. Eşkimge wnamasañ da, bedeliñ bar, jaqsı atıñ bar. Bılayşa, süykimiñ bolmağanmen, şındıqtı el ideya retinde jaqsı köredi äli… Al endi, jay twrmay, meni qostap birdeñe aytar bolsañ, eñbekaqıñdı eki ese köterem!..
Ötirik osı twsta, säl kidirip, oylanıp qaldı da:
- Joq, eşteñe aytpay-aq qoy…- dedi. – Sen söyleseñ, büldiresiñ…
Osını aytıp, Ötirik qızmetşisine kelisimşart qağazın aldırdı. Qızmeti – “Qisın” dep körsetilgen twsqa Şın älsizdikten qaltıldap otırıp, qol qoydı. Şart boyınşa, Şın – büginnen bastap, Ötiriktiñ Qisın degen qızmetkeri!..
Ötirik pen Şın osılay mämile taptı. Şın sözdiñ ötirikke qisın bolğan zamanı tudı. Bwrınğı keneusiz Ötiriktiñ bügingi qisındı sözine el jappay wyıdı. Düniege “Ötiriktiñ özine senbe, qisınına sen” degen mätel keldi… Şınğa – tamaq, Ötirikke – bedel kerek… Eñ bastısı, tınıştıq bolsın… Solay emes pe?..
P.S. Köp wzamay, Şınğa şır bitti. Boy-twrqı da äjeptäuir döñgelenip, kädimgidey qozı qarnı şıqtı… Bayqaymın, soñğı kezderi belsendilik körsetip, Ötiriktiñ sözin jii qostap jür. Sirä, aylığı da eki ese ösken şığar…
Pikir qaldıru