|  | 

Qazaq şejiresi

OSPAN degen – ordalı eldiñ qolğa wstağan qınabı joq qılışı, Ol iilse el sınadı, şayqaladı ırısı.

OSPAN BATIR«Jauap ber» – dep qolındağı tapanşasın
şoşañdattı sws körsetip batıldı.
Sosın tağı eskertti oğan:
«Eger bizge öz erkiñmen basıñdı iip
qızmet etseñ jäne erlik körsetseñ,
Ülken sıylıq beriledi, qolbasşı bop saylanasıñ.
Bwl ärine sağan bergen zor mümkindik aqırğı.

Käzir mağan jauabıñdı ayt oy jibermey basqağa,
Söziñ mağan wnar bolsın,
onda qısta kök baldırğan gül egesiñ tasqa da.
Eger söziñ wnamasa jäne meniñ aytqanıma könbey jatsañ
osı alañda, osı halıq aldında,
Erteñ tüste atılasıñ. Al käneki söyle» – dedi,
mwrtın sipap keude kerip mastana
Sonda ğana batır Ospan orınınan köterildi
mañğazdana köz jiberip alısqa,
Aşu, ızı jäne mısqıl tebindegen
öñ kelbeti bekingendey wzaq wlı jarısqa.
Alañ tolı köp qalayıq tım tırıs bop işke tartıp demderin,
Qarap twrdı alıp twlğa arısqa.
Mañğaz batır az twrdı da najağayday jalt bwrıldı
masattana saual qoyğan dwşpanğa,
Ör minezin toğıstırıp sabır salmaq wstamğa:
«Öy aqımaq ne dep twrsıñ sandalıp,
Tanımasañ Qazaq degen bir halıq bar ör halıq
Ölse dağı ol bas imeydi sen sıqıldı tışqanğa.

Sol biikten köterilgen men kökböri Ospan degen erlikpin,
Jüzi dep bil örttiliktiñ, örliktiñ.
Köp dwşpanğa qolım tidi, oğım tidi tar jolında teñdiktiñ,
Narqı osınday, parqı osınday bop keledi erteñi asqaq eldiktiñ.

Qılmısım sol:
Janınan da, arınan da biik qoyıp as qamın,
Älin bilmey jayın elge qol kötergen şapırlardıñ
qanın suday şaşqanım,
Laylamay tazalıqtıñ, wlılıqtıñ bastauın,
Biikterden asqanım.
Sendey sayqal qaydan wqsın
onday asqar asqaqtıqtıñ astarın.

Jäñe tağı ne dediñ sen:
«Eger bizge basıñdı iip erlik etseñ sıylıq berem» – dediñ be,
«Al öytpeseñ atılasıñ teginde…»
Öy bayqws – ay ölim degen sender üşin qorqınış ä,
al biz üşin oyınşıq,
Kök tağısı qıran bürkit
inge kirip kün körmeydi, köz jwmadı köginde.

OSPAN degen – ordalı eldiñ qolğa wstağan
qınabı joq qılışı,
Ol iilse el sınadı, şayqaladı ırısı.
Öytip mına twğırlı eldi
twtqın etip satqın ömir keşkenşe,
Twlpar keudem oqtı mıltıq auızına
qarsı twrıp tamamdalsın, dwrısı.

Erlik degen dwşpanına bas iiuden bastalad dep
qanday äkeñ nwsqadı,
Sen jaqsılap wq mınanı
bizder sirä jalğamaymız jamauğa äkep qısqanı.
Taudıñ eli tauğa ğana bas iedi,
tileydi olar qwzar biik wşpanı,
Qatındarğa qatın bolıp jarıq köru
sen sekildi sümelektiñ wstamı.

Ölimmenen tausılmaydı
batırlardıñ mañdaydağı baq keni,
Has qırannıñ qanatına tarlıq eter
jaymaşuaq jat kögi.
Batır bolsañ qolımdı şeş qılış wstat
jekpe jekte basıñdı ber erlikpen,
Oğan dätiñ jetpeydi eken qımsınbaymın
qarsı aldımnan qarap twrıp at meni.

Äy bilmeymin oğan dağı dätiñ jetpes
sende jalın körinbeydi aq almastay jarqıldar,
Onday jalın sende bolar jöni de joq
älmisaqtan taban jalap tamaq tabar saltıñ bar.
Qol ayağım baylauında
qol, tizeñdi qaltıratıp atsañ mümkin köz jwmıp,
Meniñ erlik erkindigim künde seniñ tüsiñde kep
tışqan alğan mısıqtay bop alqımdar.

Boldı meniñ sözim bitti, ne qılasıñ qılarıñdı qıla ber,
Jüz jıl mümkin ötse dağı meni wmıt qıp öşirmeydi
altın Altay qırqası men qwba bel.
El basına oñaylıqpen baq qonbaydı
esilderi janın pida etpese,
El jeri üşin janın qiğan qırşındarın
mäñgi baqi qwrmetteumen tınadı el»

Related Articles

  • El qorğanı – Almat Sardar

    El qorğanı – Almat Sardar

    Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi.  «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı

  • Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

    Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

    Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.

  • Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin

  • Tek tilge baylanıstı…

    Tek tilge baylanıstı…

    Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,

  • “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

    “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

    “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: