Qazaq tili – İT men örkeniet köşinde öz ornın tabarına kämil senuimiz kerek
kerey.kz
Juırda National Geographic jurnalınıñ qazaq tilindegi alğaşqı sanı jarıqqa şıqtı. Bwl memlekettik tilde taralatın twñğış şeteldik basılım bolıp otır. Basılım alğaşqı sanınan-aq elimizdegi mañızdı ekologiyalıq problemalarğa nazar audarıp otır. “Aral tağdırı – adam tağdırı” dep atalatın maqalada ğalamşardağı eñ ülken su qoyması, Ortalıq Aziyanıñ mañızdı strategiyalıq nısanı – Aral teñiziniñ jay-küyi bayandalğan.
“National Geographic Qazaqstan” jurnalınıñ negizgi maqsatı, qwrıltayşılardıñ aytuınşa, ekologiyalıq mäselelermen qatar, elimizdiñ qaytalanbas swlu tabiğatın, ösimdikter men jan-januarlar düniesiniñ aluandığın nasihattau. Sonday-aq, qazaqstandıq ğalımdar men zertteuşilerdiñ ğılımi izdenisterine aqparattıq qoldau körsetu. Osı maqsatta jurnal wjımı biıl elimiz boyınşa birqatar zertteu ekspediciyaları men fotokörmeler wyımdastırmaq eken. Osı rette jurnaldıñ jauaptı redaktorı Maqsat YAsılbaywlımen swhbattasudı jön kördik.
TENGRINEWS: Jurnal Ortalıq Aziya aymağı boyınşa birinşi bolıp Qazaqstanda jarıq körip otır. Bwl ideya qalay payda boldı? Qalay jüzege astı? Satılap äñgimelep berseñiz.
Maqsat YAsılbaywlı:
NatGeo Wild telearnasın körgen sayın, şirkin, osı arna nege qazaq tilinde körsetilmeydi eken dep armandaytın edik. İşi-bauırıña kirip, januarlardıñ janında jürgendey äserge böleytin bağdarlamalarına qarap tamsanatınbız. Keyin bildik, National Geographic degen qwramına köptegen wjımdar kiretin ülken qauımdastıq eken. Sol qauımdastıqtıñ eñ negizgi temirqazığı osı National Geographic jurnalı. Jurnaldıñ alğaşqı sanı 1888 jılı jarıq körgen bolatın. Sodan beri 128 jıl boyı adamzatqa tek ğılım-bilim bağıtında aqparat taratıp keledi.
Körkemdep aytsaq, Qwdayğa şükir, endi mine, bir kezdegi sol armannıñ jalına qos qolımızben jarmasqanday bolıp jatırmız. National Geographic jurnalı Ortalıq Aziya boyınşa alğaş ret Qazaqstanda jarıqqa şığıp otır. Jäne bwnı biz erekşe maqtan twtamız. Jurnal qwrıltayşısı – otandıq media-narıqta tanılıp ülgergen KAZMEDIA HOLDING JŞS kompaniyası. “Bwl ideya qalay payda boldı” degen swraqqa qısqaşa osılay jauap beruge boladı. Eñ bastısı jaqsı ideya bolsa boldı. Qalğanı tabandı eñbektiñ enşisinde.
TENGRINEWS: Jurnaldıñ twñğış sanında Prezident Nwrswltan Nazarbaev “Men älemge äygili basılımnıñ Qazaq jerinde, qazaq tilinde jarıq köruin ana tilimizdiñ halıqaralıq deñgeydegi tağı bir jetistigi dep bağalaymın dep, batasın bergen eken. Äygili jurnal jaylı jäne qazaq tilindegi nwsqası jaylı qazaq oqırmanı ne bilui kerek? Basılımnıñ maqsatı ne? Tabiğat turalı ğılımi mälimettermen qosa qanday missiyası boladı?
M. YAsılbaywlı:
Şınımen de, alğaşqı nomer dayındalıp jatqanda redakciyamızğa Elbasımızdıñ özi arnayı qwttıqtau jiberui biz üşin ülken tosın sıy boldı. Bwl hat şığarmaşılıq wjımdı bir serpiltip tastadı. Öz basım bwnı “osınday tıñ dünie jüzege asıp jatır” eken dep, ol kisini der kezinde aqparattandırıp otırğan Prezident baspasöz qızmetindegi azamattardıñ käsibiligi der edim. Elbası ötken jıldıñ qırküyek ayında AQŞ-tıñ N'yu-York qalasındağı BWW jiınında qazaqşa bayandama jasağanın bilesiz. Biz tura sol kezde Vaşingtonda jurnaldıñ licenziyasın alu, jwmıs procesin pısıqtau boyınşa amerikalıq äriptesterimizben kelissözder jürgizip jatqan bolatınbız. Elbası National Geographic jurnalınıñ qazaqşa şıqqalı jatqandığı turalı sol jolı estip bilgen boluı kerek dep oylaymın. Al endi jurnaldıñ ne jazatını, taqırıbı köpşilikke mälim. Swhbatta bärin aytu mümkin emes. Naqtıraq bilu üşin ärine alıp oqu kerek.
TENGRINEWS: Audarmanı ağılşın tilinen qazaq tiline tikeley audaratındarıñızdıñ da belgili bir maqsatı bar şığar. Üyrenşikti bolıp ketken orıs tilinen jasalatın audarma men tüpnwsqadan audarudıñ qanday erekşelikteri bar? Mwnda jer-su atauları, ğılımi terminderdiñ qazaqşa balamaları siyaqtı mäseleniñ de bir wşı şığıp otır degendey…
M. YAsılbaywlı:
“Üyrenşikti bop ketken” degen söz basqaşa aytqanda stereotip dep ataladı. Bükil älem ağılşın tili mwhitınan azıq alıp otırğanda bizdiñ kölşikke telmirgenimiz jön be? Stereotipti özgertpey, sana jañarmaydı. Ärine bastalğan istiñ qiındığı az bolmaytını sözsiz. Keyde jañılıs ketuiñ mümkin. Keyde dwrıs boladı. “Eşteme istemegen adam ğana qatelespeydi” degen söz bar emes pe? Degenmen qazaq tili ğılım men tehnologiyanıñ tili bola alatınına, İT men örkeniet köşinde öz ornın tabarına kämil senuimiz kerek.
Jurnaldıñ aqpan ayında şıqqan alğaşqı sanı
TENGRINEWS: Al audarmadan özge, elimizdiñ äsem de bay tabiğatı jaylı tıñ, töl maqalalarıñız jariyalana ma? Osı arqılı elimizdiñ tabiğattı paydalanu, qorğau jönindegi organdarınıñ jwmısına aqparattıq baqılau qoyasızdar ma?
M. YAsılbaywlı:
Kelisimşart boyınşa jurnalımızdıñ alğaşqı sandarında älemdik mazmwndı audarıp berip otıramız. Onda da biz öz oqırmandarımızğa qızıqtı degen zertteulerdi iriktep alamız. Birte-birte jergilikti maqalalar bere bastaymız. Biraq olardı dayındau wzaq uaqıt pen köp küşti talap etedi. Qazir biz birneşe taqırıp boyınşa zertteulerimizdi jürgizip jatırmız. Memlekettik organdardan qazirşe wsınıs bildirgenderi joq. Biraq ortaq jobalar jasap, birlese zertteu jürgizuge biz dayınbız.
TENGRINEWS: Añızğa aynalğan Newsweek aptalığı 2007 jıldan beri şığını köbeyip, 2012 jılı bir jola elektrondı nwsqağa ötti. Osınday media alpauıttardıñ küyrep jatqanı (bälkim jaña öriske şığuı) jaylı mısaldardı köptep keltire beruge boladı. Köptiñ kökeyinde jürgen bir swraq – qazirgi dağdarısqa baylanıstı jurnal şığaru qiın körinedi. Baspa tabloidtarınıñ barlıq türine de alğaşqı jarna qajet. Mwnıñ qomaqtı qarajat boluı kerek ekeni belgili. Alayda sizder osı dağdarıstıñ nağız qızğan şağında iske kirisip otırsızdar. Jurnal özin aqtay ala ma? Osı jağdaydı tüsindirip berseñiz.
M. YAsılbaywlı:
- Bwl swraq – öte özekti jäne kesip jauap beru qiın swraq. Biraq Siz bwl swrağıñızben baspa industriyasındağı şetin mäseleni döp basıp otırsız. Ömir alğa jıljığan sayın, adamdardıñ sanası da wdayı özgerip otırmaq. Qoğam damuımen qatar, tehnologiya da qarıştau üstinde. Biraq qoğamda özgermeytin de qwndılıqtar bar. Mısalı, kino payda bolğanımen teatr joğalıp ketken joq. Sol sekildi gazet-jurnaldardıñ däuiri ayaqtalıp, barlığı internetke auısıp kete qoyması anıq. Ras, belgili bir deñgeyde dinamikası tömendeui mümkin. Oğan qoğamdıq pop-mädeniet te belgili bir därejede äser etude. Biraq büginde jarnamanıñ on-layn nwsqasına qarağanda qağazdıq nwsqası twtınuşığa köbirek äser etetini däleldenip jatır. Sondıqtan europanıñ keybir basılımdarı qaytadın öziniñ qağazdıq nwsqasına qaytıp jatır. Ekinşiden, sapalı qağaz ben ekologiyalıq taza boyauğa basılğan qwndı mälimet qay zamanda da senimdilik pen ziyalılıqtıñ bir körsetkişi bolıp qala bermek.
TENGRINEWS: Öziñiz jaqsı biletindey, aqın-jazuşılarımızdıñ eñ bir köp jazatın taqırıbı tabiğat edi. Alayda, büginde elimizdiñ tabiğatın öñirlerdegi, auıl-aymaqtardağı qalamgerler ğana tilge tiek etetin siyaqtı. Bas aqınımız Abaydıñ kezinde “Jazğıtwrı”, “Jaz” siyaqtı öleñderinen bastap küni keşegi Araldıñ qasireti jaylı jırlar jurnal betterinde jariyalanıp otıra ma? Osı arqılı tabiğat taqırıbınıñ öristeuine septigin tigizemiz dey alasızdar ma?
M. YAsılbaywlı:
Wsınısıñız öte orındı. Bwl taqırıptağı dünielerdi bizdiñ saytımızdan tabuıñızğa boladı.
TENGRINEWS: Endeşe qadamdarıñızğa sättilik tiley otırıp, qızıqqan, bilgisi keletin oqırmanımızğa jurnalğa jazıludıñ joldarın jäne indeksin aytıp ötseñiz.
M. YAsılbaywlı:
Öziñizge de köp-köp raqmet. National Geographic jurnalın oqığısı keletin azamattar elimizdiñ barlıq iri qalalarındağı gazet düñgirşekterinen, supermarket, äuejay, janarmay beketteri, tağı da basqa orındardan taba aladı. Bağası bar bolğanı 660 teñge. Biraq deldaldıq qızmetti qosa eseptegende bağada azdağan özgeris boluı mümkin. Sol üşin bir jılğa bir-aq jazılu arzanğa tüsedi. “Qazpoşta” mekemesi arqılı jazılu indeksimiz – 74886.
Swhbattı dayındağan Ardaq Qwltaev
tengrinews.kz
Pikir qaldıru