Шиеленіс нүктесі: ТАУЛЫ ҚАРАБАҚ ӘЗІРБАЙЖАНҒА ҚАЙТАРЫЛУҒА ТИІС!

Şielenis nüktesi: TAULI QARABAQ ÄZİRBAYJANĞA QAYTARILUĞA TIİS!

| Apr 3, 2016

Säuirdiñ birinen ekisine qarağan tüni Taulı Qarabaqta Armeniya men Äzirbayjan arasında keskilesken şayqastar bastalıp ketti. Armyandar jaqtan atılğan är oqqa ünsiz qalmay jauap beru turalı tapsırma alğan äzirbayjan äskeri oqtı tögip berdi. Äri 1994 jıldan beri armyandardıñ basqınşılığına degen jinaqtalğan aşu-kegi bar.

Armeniya äskerin Resey sol kezden beri qaru-jaraq, azıq-tülikpen tolıqtay derlik qamtamasız etip otır. Äzirbayjan bolsa Qarulı Küşterin reseylik jüyeden türkiyalıq-natolıq jüyege köşirip alğan. Qazir qaru-jarağı jağınan Kavkaz elderindegi eñ mıqtısı.

İs jüzinde Taulı Qarabaq atam zamannan äzirbayjandardıñ jeri. Keñestik kezeñde armyandar köbirek qonıstanğan. 1988 jılı tülen türtip qarabaqtıq armyandar Äzirbayjannan bölinip şığatının mälimdedi. Özderin Taulı Qarabaq Respublikasımız dep jariyalağanımen şıntuaytında Armeniyanıñ protektoratına aynaldı.

Az-kem tınıştıq ornağan 22 jılda BWW Qauipsizdik Keñesi Armeniyanıñ Taulı Qarabahtan okkupaciyalıq äskerin äketudi talap etilgen 4 (tört!) qarar şığardı. BWW Bas konferenciyasınıñ arnayı şeşimi bar. Europalıq Keñes Parlamenttik Assambleyasınıñ qararı jäne basqa ondağan halıqaralıq qwjattar jeterlik. Osı qwjattarğa arqa süyegen Äzirbayjan jağı qarsı tarap äskerin taulı Qarabaqtan äketken jağdayda ğana kelissöz üsteline otıratındığın aşıq mälimdep otır. Reseyge arqa süyegen Armeniya bolsa BWW qararlarına pısqırğan emes. Äzirbayjan jağın aşındırıp otırğan osı!

Il'ham Aliev 31-naurızda AQŞ-ta Memhatşı Djon Kerrimen kezdesken. İle-şala AQŞ Memlekettik departamentiniñ ökili Djon Kirbi AQŞ Äzirbayjannıñ territoriyalıq twtastığın yağni Taulı Qarabahtıñ Baku yuridikciyasına ötuin dwrıs sanaytındığın mälimdegen bolatın. Armeniya jağınan oq boratıluı äzirbayjan jağınıñ şıdamın söytip üzip jibergendey. Sodan bükil şekara boyında atıs bastaldı. Wjımdıq Qauipsizdik şartı Wyımına (ODKB) qatısuşı elder separatizge jol bermey Qarabah tüyinin halıqaralıq qwjattarğa säykes beybit kelisimder jolımen şeşuge ıqpal etuge tiis. Biraq Armeniyanıñ qoltığına su bürkip otırğan Reseydiñ wstanımı barşağa belgili. Endi osı problemadan Türkiya men Resey arası odan äri uşığuı ıqtimal.

Qazaqstan üşin tili, dini, tarihı, qanı, geografiyalıq ornı jağınan Äzirbayjan jaqın. Qazaq jwrtı Taulı Qarabahtı Äzirbayjanğa qaytaru turalı BWW qararın qoldaydı! Bwl şielenis Il'ham Äliev aytpaqşı «tek Äzirbayjannıñ territoriyalıq twtastığı negizinde ğana şeşiluge tiis!».

Marat Tokaşbaevtıñ facebook tegi paraqşasınan alındı

ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı