SAĞAT ZAHANQIZI JAYINDA OY TOLĞAU!
kerey.kz
SAĞAT ZAHANQIZI JAYINDA OY TOLĞAU!
Bir elden ekinşi elge köşu bwl öte kürdeli jäne kürmeui köp mäsele. Öytkeni onıñ keyipkeri adam degen pende! Al pendeniñ pendeşiligi men qajettiliginen tuındaytın mäselelerin qanağattandırıp qamsızdandıru qiınnıñ qiın isi. Öytkeni ol jalğasıp tuınday beredi. Özi qanday maqsat, müddemen köşkenin eskermey bar mäselesin bireulerge nemese mekeme orındarına jüktey salatın jandar jetip artıladı. Sondıqtanda bwl jol ülken tözimdilikti, sabırlıqtı, parasattılıqtı talap etedi. Köp işinde söz bastaudıñ qwdiretin aytqızbay bilgen qazekem köş bastaudıñ tozağı men azabın adamdıq abıroyınıñ abızdığınan ötkize zerdelese ğana sana seziminen ötken jürek qalauı ekenin tüsinedi dep oylaymın. Osıdan barıp atam qazaq «sabır tübi sarı altın» dep beker aytpasa kerek. Osınday kürmeui qiın kürdeli iske bel şeşe qiın qıstau ötpeli zamanda örge tartıp köş bastağan Sağat Zahanqızı jayında oy tolğauıma kezinde özimde ilesip kelip 2001 jıldan beri köşi-qon salasında memlekettik qızmet atqarıp, bwl salanıñ käsibi mamanı retinde köş ürdisin zerdelep meñgergendegi tüyini şeşilmeytin tüsiniksiz tüytkildi toptamalardıñ tobırlı tolğaularınan tuındasa kerek.
1991 jılı köktemde Sağat Zahanqızı Moñğoliya eliniñ Töv aymağınıñ, Bayandelger, Arhust, Tejeel ölkesinde jäne Baga-nur qalasında twratın qazaq wlt ökilderiniñ basın qosıp Qazaq eline eñbek küşi retinde köşuge bolatının, aldımen eñbek jasındağı jastar barsın artınan otbası, ata-anası baruğa boladı degen maqsatta jiın ötkizip halıqtı tıñdağan eken. Jasında el basqarğan halıqtıñ sıylısı, el ağası bolğan Zeynolda Şudabaywlı, Maşan Uäliwlı siyaqtı abız aqsaqaldar, biz balalarımızdan qalmaymız ne körsek köppen köremiz atamekenge auıl aymağımızben baramız dep şeşim qabıldaptı. Aynalası bir-eki aydıñ işinde dürkiregen auıl aldı artına qaramay köşti de ketti. Men ol kezde memlekettik bas inspektor qızmetinde edim. Däl sol jiın bolğan kezde Hentiy aymağında tekserindi jwmısımen jürip köş tiziminen qalıp qaldıq. Eliñ dese esi ketetin qazaq wrpağımız ğoy. Tuısqandarım özderin tirketip bizdi artımızdan keledi dep şeşse kerek. Artta qalğan az qazaqtardıñ bar äñgimesi Qazaqstanğa köşu boldı. Ärbir närseniñ sebepşi qozğauşı küşi bolatını osı kezde bizdi de qattı tolğandırdı. Sol jıldarı Moñğoliya eli demokratiyalıq jolğa tüsken kezi edi. Özderiniñ wlttıq merekelerin nağız köne salt dästürleri boyınşa toylay bastadı. Ğajabı toy künderi özderiniñ wlttıq kiimderin kimegen jan bolmadı. Ükimet adamdarı da tolıq kiindi. Äseri 1992 jılğı köktemdegi naurız meyramına wlastı. Keñ qoltıq moñğol ağayındar aytqanımızdı eki etpey qala äkimi bizdiñ josparımızdı qoldadı. Naurızda üş kün dem aluımızğa qazaqtar eñbek etetin mekemeler basşılarına tapsırma berildi. Ülkenderimizge qala äkimi atınan sıy siapat körsetildi. Bizde barımızdı salıp 73 otbasın wyımdastırıp qazaqtıñ wlltıq önerin, wlttıq tağamdarın, oyın sauıqtarın körsete aldıq. Är otbasınan naurız köje işu barısında köş mäselesi talqılandı. Sonımen şilde ayında men de köşetin boldım. Qalğan 73 otbasınan 66 sı menimen birge köşuge özderi şeşim qabıldadı. Tuısqanday bolıp etene jaqın aralas jürgen moñğol ağayındar bizderdi bir apta boyı qonaq etip şığarıp saldı. 200 den astam adamnıñ qanşasına şet eldik töl qwjattı bes kün işinde jasatıp berdim. Tört vagonga tielgen üy mülki zattarın Taldıqorğan, Pavlodar, Aqmola bağıtına jiberdik. Adamdarımızğa jeke tapsırıs boyınşa jolauşılar poezine bilet aldırdıq. Moñğol ağayındardı tañ qaldırğanı köşip bara jatqan qandastarımızdıñ auız birşiligi Qazaq eline degen qwrmetteri edi. Şındığına kelsek köbisinde kelisim şartta bolğan joq. Aytatındarı aldımızdan Sağat Zahanqızı men Ayathan Twrısbekwlınıñ adamdarı şığadı degen senimdilik edi. Büginderi osı azamattardıñ barlığı öz eline siñisip qwda-jekjat bolıp qız bastağan köştiñ qızuında köl kösir, kök tuların maqtan etip kölikti şet elden satıp minip kösegesi kögerip öz otanında tuılğan nemere şöbeleriniñ sıñğır külkisinen ruhani küş quat alıp allağa täube dep sayran salıp jür.
Osılay köş bastağan Sağat Zahanqızınıñ äkesi Zahan Sädirbaywlı babamız Moñğoliya eli Bayan-Ölgey aymağı Bwlğın ölkesiniñ twrğını edi. Bala kezimizden ata-anamız ülkenderge sälem berip batasın alıp ülgi twtıp jüruge baulıp qonaq kelgende äñgimelerin wyıp tıñdaudı da köp eskerte bergendikten be öz basım es bile kele janı jaysañ jandardı köp tıñdauğa beyim boldım. Sol zamanda bizdiñ auılda el basqarıp, partiya isine aralasıp ügit nasihat jwmıstarına belsendi qatısatın birde “baq”äkimşilik basşısı, birde partiya wyımınıñ jetekşisi bolıp at üstinen tüspey halıq arasında jürgen büginginiñ äkimderi deuge bolatın azamattardıñ biregeyi teteles ösken atalas ağayındı azamattar Zahan Sädirbaywlı, Maşan Uäliwlı, Zeynolda Şudabaywlı atalarımız boldı. Üşeuiniñ seriligi, suırıp salma aqındığı, änşi-jırşı, beldesse paluandıqtarı, pwşpaq tımaq, bwyra eltiri nemese qwndız işikteri, saptamalı bwlğarı etikteri, kümis belbeuleri özderine sän berip eldi eltiktiretin edi. Kileñ jüyrik, jorğa minetin. Zahan atamızdıñ torı, keri tüsti attarı köp bolsa Maşan atamız swrala, qaratorı, qasqa attardı, Zeynolda atamız aqtüsti, burıl, jiren tüsti attardı tañdap minetini köz aldımda. At äbzelderi de erekşe edi.
Kümis ertoqım ömildirik qwyısqandarımen, qoldarında sarıala qamşı at twyağındağı kümis tağalar nağız säygülikterinde ğana bolatın. Talay toylarda tündi tañğa jalğap dombıramen salatın änderi, qız kelşektermen aytısqandarı el esinde mäñgilikke qaldı.
Zahan Sädirbaywlın moynı wzın swñğaq kelbettiliginen be el jeti moyın Zahan depte ataytın. Bwl kisilerdiñ twsında arnayı salınğan qızmettik ğimarat degender bolmağan. Qızmet orındarı at üsti nemese öz üyleri edi. Anamız Äpiş Säduaqasqızı auılınıñ ardaqtı äjesi atanğan altın sarı salmaqtı bäybişe bolğan. Ol kisini halıq sıylap Bäyşem dep ataytın edi. Otbasılıq sıylastıq, elge degen qwrmetterinen bolar topırlağan qonaqtardıñ qarası üzilmeytin. Altı jas kezimde attan jığılıp mwrnım sınıp eki ay üyde jatqanımda Äpiş apamızdıñ qolınan qant, kämpit, mäyek irimşik, jarıma qwrttıñ dämin köbirek tatqanımda esimde. Osı kisiler äkem Sansızbay Uäliwlın kenjem dep anam Küljämila Quanışqızın öz kelinderinen kem körmey sıylauşı edi. Öz balalarımen birge ağayın tuısınıñ balalarına erekşe köñil bölip qamqorlıq tanıtıp jatatın qasietteri jandar edi.
1972-74 jıldarı Bwlğın ölkesinen biraz auıl Moñğoliyanıñ işki ölkesine jwmıs küşi retinde qonıs audara bastadı. Zeynolda Şwdabaywlınıñ auılı tay-twyağımen köşti. Osı kezde äkemniñ bir äñgimesi esimde qalıptı. Kezinde 1950-60 jıldarı Bayan-Ölgey aymağınıñ Bwlğın ölkesinen bölingen 40-50 otbası şekaralas Hovda aymağınıñ Bwlğın ölkesine ötip köşip ketken eken. Sol kezde baqtıñ basşısı bolıp jürgen Zahan Sädirbaywlı 50 otbasın wrpağıñ moñğol bolıp ketedi dep wltına degen izgi nietimen qoymayda qoymay ötiniş jazdırıp qaytadan öz eline oraltqan eken. Sonda el hat tanımağandıqtan üşinşi sınıp oquşısı Sağat apayımız jañağı otbasılarınıñ ötinişin jazıp bergenin äkem maqtanışpen aytqanı bar. Arada 50-60 jıl ötken soñ eki el arasına tağı öz qolımen ötiniş jazıp sol zamanda Moñğoliyanıñ işki ölkesine köşken qazaqtardı Qazaq eline qonıstandırıp nağız qazaq boldıratının periştesi iığına jazğan ba eken!! Sağat Zahanqızı Reseydiñ astanası Moskvadan joğarğı oqu ornın üzdik bitirip kelip Moñğoliya eliniñ astanası Ulan-Batır qalasında jaqsı qızmetke ornalasqanın estigende äkem, äkesiniñ jolın jalğaytın elge eñbegimen tanımal bolatın balası osı Sağat bolar dep anamızğa aytıp otıruşı edi. Köregendik köpti körgen köne qariyalarda qalıptasatınınıñ bir kuäsi osı deuge bolar.
Sağat Zahanqızınıñ Moskvadan G.V.Plehanov atındağı halıq şaruaşılıq akademiyasın bitirip kelip, Moñğoliya ükimetiniñ Josparlau, bağa komitetinde memlekettik qızmet atqarıp jürgen kezindegi basqarma basşısı bolğan D.Byambasüren mırza qazaq köşi bastalğan kezde Moñğoliyanıñ prem'er-minstri bolğanı tikeley ıqpaldı qoldau körsetuge sebepşi bolsa kerek. Jäne jarasımdı otbasınıñ ärkez ayı oñınan tuıp twratınınday joldası marqwm Dörbethannıñ ükimette öte bedeldi, bilikti, tanımal azamat bolğanı joğarğı lauazımdı basşılarğa mäsele qoyıp şeşimin tabuda öz ıqpalın tigizgeni sözsiz.
Darın, kişpeyildilik, köregendik, keşirimdi bolu degen qasietter ana qwrsağında boyıña darımasa nemese darığan talanttı aşa almasañ küybeñ tirşiliktiñ jeteginde künderiñ küñgirttenip öte beredi. Al köp adamdar birinşiden, onı tağdırıña jaba saladı. Öytkeni täuekelge barıp Sağat apayımızday beldi bekem buıp kirisip ketuge därmensizdik tanıtadı, äliptiñ artın bağadı, keyde baylamı joq baquatsız jandardıñ aqılın tıñdaydı, özindik wstanımı bolmay özeksiz jandı ülgi twtadı.. Ekinşiden, jar tañdaudağı talğamıñ basıñdı tasqada tauğada soğatının, ata-babamızdıñ «tektilikti» pir twtqan qasietin keş tüsingeniñnen tuındaydı. Aytayın degenim Sağat Zahanqızınday darındı da arındı, önerli de örendi, eline halqına, qasında jürgen jandarğa bereri köp pendeniñ adamdıq qasiet qwrmetin ülgi twtıp wrpağıma jwğıstı bolsın dep tilek-batasın alıp jürgenge ne jetsin! Eñseñdi köterip eliñe qwrmet qızmet körsetip, eliñdi sıylap ötseñ el esimiñdi wmıtpaytınınıñ bir keyipkeri büginderi beynetiniñ zeynetin körip Alataudıñ töskeyinde wrpağınıñ wlağattılığına bölenip, mañ-mañ basıp, ömirin önerimen örnektep jürgeni, qazirgi kezde Almatı qalası Naurızbay audanınıñ Ardagerler keñesiniñ müşesi bolıp qoğamdıq jwmıstarğa belsendilikpen qatısıp, tıñdağan janğa tıñ oy aqılın qosıp, nemere şöbereleriniñ jolın tosıp, ata-babasınıñ amanatın orındap, alğa qoyğan maqsatına jetken baqıttı jan Sağat Zahanqızınıñ eren eñbegi keyingi wrpaqqa ülgi önege bolsa kerek.
Qwrmetbek SANSIZBAYWLI.
kerey.kz wsınadı
Jalğası bar…
Pikir qaldıru