ЖЫЛҚЫ жайында ЖАҢА КІТАП

JILQI jayında JAÑA KİTAP

| Apr 14, 2016

Men: “Tüsime enedi,
Jılqınıñ kisinegeni…”- dep öleñdetip jürgende – jaqın dosım,
“Qazaq jılqısınıñ tarihı”, “Qazaqtıñ tazısı” attı äygili enciklopediyalıq kitaptardıñ avtorı, tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor Ahmet Toqtabaev jaqında “Türki halıqtarınıñ jılqı mädenieti” attı jaña eñbegin jarıqqa şığarıp ülgerdi. Astanalıq “Ğılım” baspası tartu etken, 380 betten twratın, körkem bezendirilgen bwl irgeli zertteudiñ bas redaktorı körnekti türiktanuşı Darhan Qıdıräli, pikir jazğandar ataqtarınan at ürketin tarihşı ğalımdar Hangeldi Äbjanov pen Zeynolla Samaşev.
Kitap añdatpasında: “Türki halıqtarınıñ ata-babaları jılqını qolğa üyretip, at äbzeldeoin oylap tapqan, älemge jılqı mädenietin tartu etken. Qazir älemdegi birtalay mädeni jılqı twqımdarınıñ qalıptasuına (arab, ağılşınnıñ taza qandı jılqısı, t.s.s.) türki jılqılarınıñ tikeley äseri bar.
Türki jılqılarınıñ Otanı – qazaq jeri, Sarıarqada 5-6 mıñ jıl bwrın ösip-öngen jabı jılqısınan bastau aladı. Kitapta twñğış ret türki halıqtarı men wlıstarınıñ jiırmağa juıq jılqı twqımdarınıñ şığu tegi, bitimi, şaruaşılıqtağı alatın ornı, t.b. qasietteri men erekşelikteri söz boladı. Köptegen köne tarihi suretter jäne qazirgi zamanğı fotosuretter zertteudiñ mazmwnın bayıtıp, mañızın arttıra tüsedi. Basılım türki halıqtarınıñ tarihı men mädenietin bilem deuşilerge, attı qadirleuşilerge, jılqı ösiruşilerge, ğılımi köpşilik qauımğa arnalğan”- dep jazılıptı. Nesi bar, qwndı jañalıq, qajetti kitap!
Meniñşe, bwl kitaptıñ twsaukeserin Ankarada da ötkizip, tübi bir tuıs tilderge audarudı halıqaralıq “Türiksoy” wyımı men Evraziya Jazuşılar odağı birlese qolğa alğanı dwrıs siyaqtı.

Wlıqbek Esdäulettiñ Facebook paraqşasınan alındı

Tags JILQI jayında JAÑA KİTAP

Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq