|  | 

Ädebi älem

Kögeday Şamerhan: Kökjiekke siñgen qwstıñ köz jası

FB_IMG_1462531590088.jpgJağatsu

 

Riımdikter qol süyedi,

tañ kuä,

Özi ğana özegine ört jandıra.

Jermen kökke sıyğızbaydı  papasın,

Jağımpazdar jığıladı boldıra.

Olardiki küne kipara aspabı,

Al bizdiki dombıra.

 

Qoñır qalta kedey tisi qışığan,

Wstap jılan qwyrığınıñ wşınan.

Şirkeu bwtın olar qwday sanaydı,

Qorqad tağı papasınıñ mısınan.

 

Qwrlısqa ülgi wrlau köne Grekten,

Mıñ jağımpaz

sonı arqau jır etken.

Köne şirkeu bwrşında katolik,

auıradı jürekpen.

 

Ne işsede,

ne körsede olarğa.

Bwdan asqan artıq baqıt bolarma?

Bireu jalğız jeteleydi şoq arba,

Bireu laşıq añsap älek qonarğa.

 

 

Japon jayıp twratınday sausağın,

Isin añsap, qıtaylıq par monşanıñ.

Vagzaldarğa wqsaydı auıl kespiri,

Elemeydi kezek kütip, toñsa kim.

 

Köne sürleu, kökjöteldiñ Otanı,

Qamıstınıñ qabanıda qapalı.

Meşeulerdiñ meşel wlı sarnauıq,

Atağınan bağalıraq şapanı.

 

JAZA

 

Maqsım zarlımen sırlasu

 

Aspanğa jüzi qarağan  qanjarğa,

Tüsedi almalar  topırlap ağaştan.

Süttey wyığan aydıñ nwrına,

Indını ketken mısıq talasqan.

 

Kökjiekke siñgen qwstıñ köz jası,

Wrlaydı tünde jauqazın jırın.

Köp külgen bwlaq, jılauğa äues,

Joğaltqan qwnın, wmıtqan jılın.

 

Aspan tolğatqan Altı qaz jırı,

Beymalim qazir qayda örildi.

Jusan men jalbız jüregin wstap,

Qaşqın qañbaqtıñ soñınan jügirdi.

 

Tüzdiñ Eligi elitti nege,

Sezikşil boldı, ol qaşan?

Izen  bastarın izektey jöneler,

Jwlınıp jetse, jorğa şañ.

 

Jañbırdıñ isi, topıraq dämi,

Gülderdiñ añqıp boyınan.

Böriler ormanğa qoyıp baradı,

Ayınığan qaşan oyınan.

 

Aq köbiktenip özen ağuda,

Swlu tal şaşın juğan joq.

Taudıñ basına kün qonıp otır,

Uaqıt biraq, quğan joq.

 

Tüzdi twman qapatdı nege,

Qaraqat tünde qansırap.

Mama ağaşqa qonğan jwldızdar,

Tögip twr qalay bal şuaq?

 

Ayğa qarağan jüzderde jılu,

Köleñke sonşa beymälim.

Qansırap jatqan qara qwmırsqa,

Sayğa qamadı, qayğı änin.

 

Şegirtke tünniñ sağatı tağı,

Oyattı neni şırıldap.

Mülgigen dünie şoşıp oyandı,

Bastaldı tauda mıñ ırğaq.

 

Imıra

 

Mezgilinen erteleu,

Imırt japqan şaq mına.

Qoñır qostıñ kiesi,

Qıstıñ jüzi aqqwba.

 

Jırtığınan jabıqtıñ,

Asqınğan jel entelep.

Qwtan qorıy almaydı,

Tamaqqa ozbır mañ töbet.

 

Zaman tülki bwlañdap,

Bizde bäri erterek.

Ayaz keldi aq mıltıq,

Ayar şalğa erkelep.

 

Mıñ qwbılğan, tüs qanday?

Qwnı qanday satıstıñ.

Bizdiñ bedel qwladı,

Älegimen batıstıñ.

 

Kündegi küy basqaşa,

Şäu tartıptı, qara şal.

Ğimaratın önerdiñ,

Keregiñe jarasa al.

 

Bos qoymaysıñ ornın,

Mal baq, meyli qora sal.

Ruhı ölse halıqtıñ,

Soqpağınan adasar.

 

Jarnamanıñ kökesi,

Şaqıradı ımırtqa.

Bayqamasañ şığıstan,

Qaptap keled, qwmırsqa.

 

Aydın-kölden qws keter,

Ayna kölden tüs keter.

Han Abılay babamız,

Jorıtpaptı tüs beker.

 

Baba satu bäygesi,

Ala satu dodası.

Bizdiñ jaysañ jandardıñ,

Nege keled, şaması?

 

Ormanda orıs oyqastap,

Wmısınadı ayuday.

Bizdiki sol mezgilsiz,

Şırqalğan än “Äy ugay”.

 

Täuekel

 

Altı aylıq jolğa at erttep,

Belin bekem buğan babalar.

Altı kün jürip bel şeşken sätte,

Alpıs minut bolğan dwğada.

 

Bizderdi oylap janarı talmay,

Bolaşaq,-dep ketken amanat.

Mästek mingen, mañgürtke aynaldıq,

Böten bir bitim dobalap.

 

Jasauılday jaraq asınıp alğan,

At  mingen dür ek tağalap.

Sağı sınıp ketken, sarısu jürek,

Tar keudege ünsiz qamalad.

 

Babamızdı saldıq, balbalğa qarap,

Türimen-tüsin jobalap.

Aq jolğa şökken jelmaya bwlttar,

Küyisin qaşan doğarad.

 

Alıp şıñ basın mekendegen mwzdar,

Etekke jetti sırğanap.

Alıp anadan tuğan aqpeyil qızdar,

Qırımğa ketti domalap.

 

Täuekel ettim, jaratqan Haqqa,

Tüsimizdi bizdiñ  özgertpe.

Abadan bolar, Alaştıñ wlı,

Talpınıp jatır, jörgekte.

 

Qasietsiz tün

 

Jasıl şırşa jılaydı,

Közdiñ jasın bwlaydı.

Meniñ diñim kesilidi,

Özi dinin öşirdi,

Wmıttı olar Qwdaydı.

 

Mıñ million torsıldaq,

Tüni boyı tarsıldap.

Aqımaqtar şoşqaday,

Şığa keler qorsıldap.

 

Şaytan zärin keseden,

Jwtar bäspen neşeden.

Közi, bası kölkildep,

Tabıladı köşeden.

 

Tilegeni jındardan,

Swrağanı swmdardan.

Ine jwtqan tülkidey,

Selteñdeydi şulardan.

 

Köringenge köz süzip,

Dauasızda oy bwzıq.

Jarlı jatır jarısıp,

Jalğız atın soyğızıp.

 

Äyel men qız erbeñdep,

“Bwlda qızıq körgen”,- dep

Qwrban aytpen Oraza ayt,

Arabtardan kelgen,-dep.

 

Atamızdan tal qalar,

Äz Naurız  Saltımda.

Ülken künä azğındıq,

Şariğattıñ şartında.

 

Mwsılmannıñ balası,

Elikteu sın demey me?

Maqşar küni bolğanda,

Tas tığılar kömeyge.

 

Jın-şaytannıñ joldası,

Aqiqattı eley me?

Uğa bökse añqası,

Jaratuşı jebey me?

Related Articles

  • Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

    Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

  • Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

    Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

     Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: