Büginde marqwm bolıp ketken belgili aqın Asqar Kirebaevtıñ köziniñ tirisinde jazılğan mına äñgimesiniñ tanımdıq jağı bar ekeninde kümän joq. Sonımen birge, onıñ ğibrat alarlıq twsı da bar. Sondıqtan onı oqırman nazarına wsınğandı jön kördik.

Bwl bala kezimde özim kuä bolğan oqiğa edi.

Qaraqwmdağı bir qwdıqtıñ basında eki üy edik. Körşimiz Düysen degen şopan. Sol kisi bir küni bizdiñ üyde äkeme bir äñgime aytıp otırdı. Osı jerden kö­rinip twratın biik töbeniñ baurayında mal jayıp jürip, qas­qırdıñ apanına kezdesipti. Apannıñ aldında üş-tört kü­şik oynap jüripti. Erteñine ketpen alıp barıp, indi erinbey qazıp, küşiktiñ bärin wstap alıp, ölti­rip tastaptı.

– Erteñ ösip alğasın bwlar malğa şabadı, – dedi Düysen.

– Äy, beker qılğan ekensiñ, – dedi äkem oğan renjip. – Qas­qır körşisine şabatın ba edi. Endi bäle bolatın boldı. Malıña saq bol! Tıp-tınış wyqımdı qandırıp jürgen meni de qara­lay tünimen mal küzettiretin bol­dıñ-au.

Aytqanınday, eki-üş künnen soñ Düysenniñ eki-üş qoyın qasqır öltirip ketti. Odan soñ tağı bir-eki ret. Jemeydi. Qoy­lar­dı tek tamaqtap öltirip kete be­redi. Jiırmadan asa malı şığın boldı.

Al ol üyden birer jüz metr jerde otıratın bizdiñ otar aman.

Bir küni tün işinde Düysenniñ üy jağınan şıqqan oybaylağan jaman dauıstan bärimiz öre türegeldik. Düysenniñ äyeli zar jılap jür. Ne bolğan?

Söytsek, qojayınnıñ mal küzetinde jürgenin «zerttep» alğan qasqır onıñ üyine keledi. Kiiz üy ıstıq bolğasın, tüneme­lik irgeniñ şiin aşıp, kiizin türip qoyadı eken. Ol kezde şopan bayğwsta qanday jöni tüzu üy bar. Şii ısırılğan aşıq irgedegi keregeniñ sağanağı sınıq ta, ol jerde eñbektegen eresek adam erkin sıyıp ketetindey tesik bar eken. Jankeşti qasqır sol tesikten kirip, şopan äyeliniñ qwşağında jatqan emizuli ba­lanı alğan da qaşqan ğoy. Bala­nıñ anası äueli qorıqqanınan üni şıqpay qalıp, sälden soñ esin jiıp barıp, oybayın sal­ğan eken.

Qasqır tistep ketken bala tas qarañğı tünde qaydan tabıl­sın, erteñine tañ ata jırtqıştıñ izi şıqtı. Üyden şığa bir töbeden asıp, ekinşi töbeniñ basına şıqqan soñ  tama­ğınan tistep öltirgen säbidi tastap ketipti. Jemegen. Denesin büldirmegen. Tek öltirgen. Ölge­nine közi jetkesin barıp, säbi mürdesin «endi ala qoyıñdar» degendey töbe basındağı aşıq şağıl qwmnıñ basına, közge tüsetin jerge qaldırıp ketken.

Bolğan oqiğanıñ barı osı.

Dala tağılarınıñ eñ jırt­qı­şı da jürektisi – qasqır. Olar aqıldı da märt boladı. Ol öz inine taqau qonıstanğan otarğa eş uaqıtta tiispeydi eken. Bwl – körşisimen beybit ömir sürudi qalağanı. Sol zañdı bwzğan adam – Düysendi ol qandı qwnıker sana­ğan jäne onıñ iisinen kü­şikte­rin öltiruşi sol ekenin qapısız anıqtağan. Sosın özi­ne-özi ant bergen: «Baladan balanıñ artığı joq. Qanğa – qan!»

Ol jäne özine-özi bergen sertin orındap, öz balaların öltiruşi­den qan qaqsatıp twrıp kek aldı!

1988 jılı Almatıdağı «Ja­lın» baspasınan meniñ balalar­ğa arnalğan öleñder jinağım şıqtı. Maqtanğanım emes, ki­tap­tıñ işinde köşpendi jwrtı­mızdıñ salt-dästürin qamtığan jabdıqtar, dala şöpteriniñ tür-türi tügeldey qamtılğan täp-täuir öleñder bar edi. Osı wlttıq-ekzotikalıq öleñderimniñ jinağın bastauış sınıptar mwğalimderi, mektepke deyingi balalar mekemeleriniñ qızmetkerleri özime de ülgertpey kitap dükenderinen pışaq üsti­nen satıp alıp ketti. Sol kitapta osı oqiğanı syujetti öleñge aynaldırıp bere otırıp, tüz tağı­larınıñ qasietinen balalardı habardar etkim kelgen. Ökinişke oray, baspagerler däl sol öleñ­derimdi jinaqqa engizbey qoyıp­tı. Nege?

Keyinirek baspağa ba­rıp, ondağı jigittermen söyles­kenimde:

– Aldında bir otar qoy twr­ğanda, janın jaldap kiiz üyge kirip, odan bala alıp qaşıp, onı jäne jemey tastap ketetin ol qasqır auış pa, älde vegetaria­nec pe?! – dedi olar.

Qasqırdı suretinen ğana körgen jigitterge men tabiğat za­ñı­nıñ kürdeliligi, tili joq bolğanımen ärbir jaratılıs iesiniñ özine tän aqıl-sanası, jazıl­ma­ğan bwljımas zañdarı bola­tı­nın qanşa däleldesem de, tü­sindire almadım. Al ädebiettiñ töñireginde jürgen olardıñ tüy­sigi osılay bolsa, köp närseden beyhabar, asfal'tta ösken wrpağımızdı biz ata-babamız meken­de­gen dala zañı men wlttıq sana­ğa qalay tärbielemekpiz?!

Janıñdı keyde osınday när­­seler de qwlazıtadı.

Asqar KİREBAEV.

EGEMEN QAZAQSTAN