Qazaq jerinde osı küni birneşe diaspora ökilderiniñ ömir sürip jatqanı belgili. Olardıñ birsırıpası elimizdegi wlttar arasındağı tatulıqtı saqtauğa eleuli üles qosıp jürgeni de ras. Degenmen, büyrekten siraq şığarıp, berisi etnikaralıq, arğısı memleketaralıq daudı qozdırğısı keletinderi de joq emes.

Äsirese, soñğı kezderi BAQ-ta ülken dau tudırğan mäsele – kazaktardıñ bülik şığarıp, qosın işinen qos tikpekke äreket etui turalı aqparat. Biz bwl mäseleniñ elimizdegi wltaralıq arazdıqtı qozdırıp, artı ülken dauğa aynalıp ketui äbden mümkin ekendigin jasırmaymız. Sondıqtan Almatıdağı QR “Jetisu kazaktarı” (olar özderin osılay ataydı) odağına arnayı barıp, Joğarğı atamannıñ orınbasarı, Qazaqstandağı Orıs qauımdastığınıñ jauaptı hatşısı Maşkancev Sergey mırzamen tildesip qayttıq.

- Sergey mırza, soñğı kezderi Qazastandağı kazaktarğa qatıstı türli äñgimeler aytılıp jatır. Keybir qazaqstandıq kazaktar Ukrainağa soğısqa attanbaq körinedi. Sonday-aq, Qazaqstandağı kazaktar «Orıs marşı» jalauın jelbiretip jür eken. Osı tektes äñgimelerdi jipke tizer bolsaq, bwl tizimniñ soñı bügin bitpeytini tağı ras.

-Ras, bwnday äñgimeler köp. Birinşiden, jañağı Ukrainağa nemese basqa elge barıp soğısqısı keletinderdiñ bizge eş qatısı joq. Meniñ özim qanşa jıl QR Qarulı küşterinde qızmet ettim. Men osı eldiñ nanın jep, suın işip jürgen soñ, mağan Qazaqstannıñ tınıştığı, ondağı wlttardı tatulığı birinşi kezekte mañızdı. Sondıqtan bizdiñ odaq onday teris nietti toptardıñ äreketin mülde qoldağan emes, qoldamaydı da. Bizdiñ Qazaqstandağı kazaktardıñ eñ joğarğı atamanı – Elbasımız Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaev.

-Jaña odaq ğimaratına kirgende bayqap qaldım…

- 2006 jıldıñ 2 qañtarı küni bizdiñ odaq Elbasına eñ joğarğı ataman lauazımın wsındı. Onı Nwrswltan Äbişwlınıñ öz qolına tapsırdıq. Däl sol jıldarı Ukrainada köterilis bastaldı. Mına Qızğızstanda da revolyuciya boldı. Sol daulardıñ barlığına derlik basu aytıp, azamattıq qoğamdı twraqtandırğan – Nwrswltan Äbişwlı. Bizdiñ tikeley basşımız da sol kisi. Endi qarañızşı, Memleket basşısınıñ tikeley basşılığımen jwmıs jasaytın bizdiñ wyım älgi teris niettilerdi qoldaydı degen qay qisınğa sayadı?!

-Estuimşe, Qazaqstandağı kazaktar öz işinen bölinip jatır eken. Biz biletin Respublikalıq Jetisu kazaktarınıñ odağı men basqa kazaktar qauımdastığı arasındağı dau sotqa deyin barğan…

-Ras aytasız, onı ötkende men de bir sayttan körip qaldım. 2006 jılı bwl odaq qwrılğanda äuelgi atauı – Birtwtas kazaktar qauımdastığı bolğan. Bwl – qoğamdıq wyım. Eşqanday da memlekettik nemese oppoziciyalıq wyım emes. Sondıqtan biz Memlekettiñ Konstituciyasına säykes jwmıs jürgizemiz. Al işten, sırttan bizdi arandatuşılar joq emes, bar, ärine…

-Jañağı radikaldı äreketti jasauğa niet etkender de osı odaqtıñ müşeleri emes pe?

-Olar bwl odaqtan sonau 2009 jılı şığıp ketken. Bwrınğı atamandar. Biri Şihotov Vladimir, ekinşisi Ovsenikov Vladimir. Bizdiñ odaqtan belgili bir sebeptermen quılıp ketken soñ özderin äli künge «atamanmın» dep wrandatıp, är jerde bas köterip jür.

-Jañılıspasam, daudı şığarıp jürgen de däl osı Şihotov mırza emes pe? Äskeri kazaktar odağı degen wyım qwrğan eken.

-Bwl jañalıqtı estigende biz de küldik. Sonda jañağı Şihotov pen Ovsenikovtıñ oylarınşa, jay kazaktar bir basqa da, äskeri kazaktar bir basqa eken. Bwl kisi 2015 jıldıñ qazan ayında Resey kazaktarınıñ basşılığımen wyımdastırılğan s'ezdge qatıstı. Eşqanday zañdı qwqısı joq bolsa da Qazaqstandağı barlıq kazaktardıñ atınan söz söyledi. Zañsız deytin sebebimiz, jaña öziñiz aytıp qalğan sot. Bwlar är jerde kazaktar atınan türli pikirler aytıp, bülik şığara bergen soñ biz sotqa jügindik. Almatı qalalıq sotı 2016 jıldıñ 16 mamırında ükim şığarıp, Şihotov pen Ovsenikovqa Qazaqstan kazaktarı atınan söz söyleuin zañsız dep taptı. Sottıñ şeşimi boyınşa resmi türde   olardıñ odaqqa eş qatısı joq, ataman därejesinen ayırılğan. Sodan bwl kisiler Resey kazaktarınan hat alğan.

-Ol hatta ne aytılğan? Qazirgi geosayasi jağdaydı jaqsı bilesizder ğoy. Resey men Ukraina arasındağı kikiljiñ, äsirese reseylikterdiñ arasında antiukrainalıq közqaras örşip twr.

-Şındığına keler bolsaq, ol hatta ne jazılğanı, ne aytılğanı mağan belgisiz. Degenmen sodan beri olar sol jaqpen jwmıs jasaytın boldı. Özderi jinalıstar, s'ezder ötkizip twradı. Bizdiñ öz wstanımdarımız bar. Biz Qazaqstandağı wlttar arasındağı twraqtılıq, beybitşilik jolında qızmet etemiz. Al Reseydiñ öz poziciyası bar. Oğan bizdiñ qatısımız joq.

- Qazir olardıñ soñınan qanşa kazak erdi sonda?

-Arı ketse 50-80 adamnan aspaydı. Jäne 5-6 kazak bar Qırğızstannan qosılğan. Sondağısı 4 wyım ğana.

-Sizderde şe?

-Bizdiñ qatarımızda bükil Qazaqstandağı kazaktar bar. Biz Qazaqstan halqı Assambleyasımen, Talğat Mamaşev mırza basqaratın Düniejüzi qazaqtarı qauımdastığımen birlesip qızmet etip kelemiz. Osı jaqında, 22 qırküyek küni Qazaqstandağı etno birlestikter forumı ötti. Sonda deputat Vladimir Bojko jetekşilik etetin «Orıs-slavyan-kazaktar» birlestiginiñ sessiyası boldı. Ol jerge biz de bardıq. Resmi tizimdelip, älgi jiınğa qatıstıq. Sol jerde Bojko mırza kazaktardıñ atınan bizge emes, jañağı Şihotovqa söz berdi. Men qarsılıq bildirip edim, Bojko pısqırğan da joq. «Bwl Assosaciyanıñ işki mäselesi» dep jılı jauıp qoydı.

-Bojko mırza Şihotovqa qatıstı sot şeşimi şıqqanın, onıñ atamandığı zañsız ekenin bile me?

-Bilgende qanday. Jaqsı biledi. Bile twra söytti. Keyin bılay şıqqanda mağan: «Seni kim şaqırdı?» dep doq körsetti. Bojko – deputat. Zañ şığaruşı organnıñ ökili. Zañ boyınşa sot şeşiminiñ Qazaqstan aumığanda küşi bar, orındaluı tiis. Sonda jañağı zañdı şığaruşı adamnıñ özi zañdı belşesinen basıp, orındamaytın bolsa, qalğandarına ne ülgi körsetpek?!

-Assosaciya Bojko mırzanıñ basqaratın wyımı ğoy sonda?

-Iä, däl solay. Tipti bizge, tek bizge emes, barlıq s'ezge qatısuşılarğa Vladimir Karpoviç özi basqaratın wyımnıñ emes, Parlament blankasımen şaqırtu joldağan. Demek, qızmettik mansabın öz wyımınıñ paydasına qoldanğanı da ras.

-Aynalıp kelgende Bojko men Şihotovtıñ arasında qanday da bir kelesimniñ boluı mümkin demeksiz ğoy.

-Faktiler solay söylep twr ğoy.

-Jaqsı. Al endi “sizderdiñ wyım Konstituciyanı özgertuge tırısıp jatır eken, sol üşin Parlamentke wsınıstar aytıptı” degen sıbıs turalı ne deysiz?

-Bwl turalı ötkende bir sayt jazıptı. «Mine, kazaktar Konstituciyanı özgertpek eken» dep. Bizdiñ Konstituciyanı özgertetindey eş qwqığımız, qwzıretimiz joq. Biz tek birli-jarım wsınısımızdı ayttıq. Onıñ özi sonau naurızda, Parlament saylauı bolatınnıñ aldında aytılğan. Jaña saylanatın Paralmentke wsınıs aytuğa qwqımız bar ğoy.

Sonda naqtı qanday mäseleler köterildi?

-Ol jerde tek bizdiñ kazaktardıñ problemaları emes, özge de etnikalıq wyımdardıñ mäselesi söz boldı.  Mädeni birlestikter jwmısına qoldau körsetu, Mädeni ortalıqtar aşu sekildi problemalardı ayttıq.

-Bizdiñ elimiz - birneşe diaspora ökilderi twrıp, ömir sürip jatqan el. Bwl jerde etnikaaralıq, wltaralıq taqırıptarğa kelgende öte mwqiyat bolğanımız jön ğoy. Sizdiñ söziñizge qarasaq, qwrılğanına 10 jıl tolğan QR Jetisu kazaktarı odağı joğarıdağı şataqtarğa eş qatısı joq. Degenmen, joğarıdağı jayttardı odaqtıñ bwrınğı müşeleri qozğap jür ğoy…

-Ras. Tolıqtay qosılamın. Jäne öz atımnan mınanı aytqım keledi: Qazaqstannıñ tınıştığın, territoriyalıq twtastığın  bwzudı köksegen kez kelgen kazaktı nemese basqasın birinşi bolıp onı özim wstap beremin. Mağan jäne bizdiñ odaq üşin elimizdiñ tınıştığı kerek.

-Uaqıt ayırıp, swhbat bergeniñizge raqmet!

-Sizderge de raqmet.

Swhbattasqan Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz