КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ РЕФОРМА ЕҢ АЛДЫМЕН ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ МҮДДЕСІН ҚОРҒАУҒА ТИІС!

KONSTITUCIYALIQ REFORMA EÑ ALDIMEN QAZAQ HALQINIÑ MÜDDESİN QORĞAUĞA TIİS!

| Jan 26, 2017

Memlekettik biliktiñ tarmaqtarı arasında ökilettikterdi qayta bölu mäseleleri jöninde jwmıs tobı qwrılıp, onıñ alğaşqı otırıstarı ötkizilgeninen bwrın da habarımız bar. Aldımızda konstituciyalıq özgerister kütip twrğan anıq. Bir ay talqılauğa mümkindik te berilip otır. Prezidenttiñ qırıq şaqtı ökilettigin Parlament pen Ükimetke beretin bolğanı ärine, jaqsı. Biraq qazaq halqı kütip otırğan konstituciyalıq özgerister bwdan äldeqayda tereñde edi.

Eñ aldımen Konstituciya añdatpasında Qazaqstan memleketi qazaq halqınıñ özin özi bileu forması ekendigi, qazaq halqınıñ memleket qwrauşı wlt ekendigi jazıluğa tiis. Memleket eñ aldımen qazaq memlekettiligin damıtuğa qızmet etui kerek. Eger mwnday qazıqtı qağidalar közdelmeytin bolsa onda Ata zañnıñ aldağı ıqtimal özgeristeri tek kosmetikalıq sipatta qalatının işimiz sezedi.

1995 jılı 30-tamızda ötken referendumda qabıldanğan Negizgi Zañğa 22 jıldıñ işinde 59 tüzetu men tolıqtıru engizilgeni turalı bıltır Konstituciya küni qarsañında jazğanmın. Endi engiziletin bir top tüzetudiñ (18!) mazmwnı eldi şınayı demokratiyalıq deñgeyge jetkize almaytını tağı da ayqın. Sot biligi prezident biliginen joğarı twrmay demokratiya auılı alıs bolatındığın älemdik täjiribe körsetip keledi.

Bwrınğı 59 tüzetu men özgeristerge soñğı 18 tüzetu qosılsa bäriniñ sanı 77 boladı eken. Referendumda bükilhalıqtıq jolmen qabıldanğan, 98 baptan twratın Negizgi zañğa Parlament 77 tüzetu men özgeris engizse, mwnday «konstituciyalıq borannan» Ata zañnıñ o bastağı legitimdik nwsqasınan ne qaladı?! Sondıqtan Parlamenttiñ Konstituciyanı özgertu qwqığın alıp tastau qajet.

Ukrainanıñ bwrınğı bas prokurorı Svyatoslav Piskun aytpaqşı: «Konstituciyasına jii özgerister engizgen memleket stagnaciyağa wşıraydı». Negizgi zañdı özgerte beru jağdaydı twraqsızdandıradı dep qauiptenip Reseydiñ özi mwnday qadamnan bas tartıp otırğan joq pa?!. Ökinişke qaray bizde bilik köp jağdayda memleketti tiimdi basqara almağanın Konstituciya men zañdardıñ jetilmegendiginen körip jatadı. İs jüzinde biliktiñ Konstituciyanı öz ıñğayına qaray özgertip otıruı naşar ädet.

Meniñşe Qazaqstanğa qayta-qayta özgerister jasala beretin Uaqıtşa (uaqıtşa demeske amalımız joq!) Ata zañnan göri wrpaqtarğa twraqtı qızmet etetin, tayau 50-100 jılda özgertuge tıyım salınğan jaña Konstituciya qajet. Äri ol şınayı demokratiyalıq Konstituciya boluı kerek. Konstituciyalıq özgerister jönindegi komissiya kökeytesti osı problemalardı nazarda wstasa deymin.

Marat Tokaşbaevtıñ facebook paraqşasınan alındı

Tags Marat Tokaşbaev Svyatoslav Piskun

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

kerey.kz

Arma äleumet! 31 mamır sayasi quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni. Osığan baylanıstı irgeles elderde sonıñ işinde Şığıs Türkistan öñirinde ömir sürip jatqan Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik häm mädeni tarihın tanıp bilip jürgenimiz artıq bolmas. Aldımen suretterge tüsinikteme: Birinşi suret: Şıñjañ ölkesinde 1934-44 jıldarı ölke gubernatorı bolğan Şen Şicaydıñ (盛世才) beynesi. Ekinşi suret: Tayvan' Taypeydegi Şen Şicaydıñ mazarı. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barğandağı estelik. Ol turalı estelikti keyin oqisızdar. Üşinşi suret: Şıñjañ ölkesi Qwmıl aymağınıñ aymaq gubernatorı bolğan Jolbarıs Beg-tiñ mazarı. Tayvan' Taypey qalasındağı mwsılmandar ziratında jerlengen. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barıp qayttım. Törtinşi suret: 1944 jılı wlt-azattıq köterilisşileri Qwlja qalasın azat qılğan soñ qala
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin