|  |  |  | 

رۋحانيات تۇلعالار ادەبي الەم

ابايدىڭ تۋعان كۇنىنە وراي ءبىر ءسوز

Abay

وتارشى “اق پاتشانىڭ” شەندى شەكپەنى ءۇشىن (كەيدە ءتىپتى ۇلكەن كۇمىس تاباق پەن ارتىق قاداق كۇرىش ءۇشىن) تورەلەرى ۇساقتالىپ، باتىرلارى ءبىر-ءبىرىن شاۋىپ، سوڭعى حاندارىن ۇستاپ بەرىپ، “زار-زامان” جىراۋلارى ەسكى ءىزدى شيىرلاپ، از-ماز زيالىسى يا شوقىنىپ، يا ءبىلىم ىزدەپ شەتكە كەتىپ، باتىستاعى اعارتۋشىلىق پەن يندۋسترياليزاتسيادان ماقۇرىم قوعامى كوشپەلىدەن اگرارلىق قۇرىلىمعا ءوتىپ ۇلگەرمەي جاتقان الاساپىران ءبىر زاماندا قازاق اراسىندا اباي تۋادى. ءوز زامانىنداعى عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ، پوەزيا مەن مۋزىكانىڭ بارلىق وزىق ولشەمدەرىن قوي قۇرتتاپ، جىلقى جۋساتقان اۋىلدىڭ ىشىندە وتىرىپ، اقىلعا سىيمايتىن قانداي دا ءبىر تىلسىم جولمەن بويىنا سىڭىرەدى. ءوز ورتاسىنان كەم دەگەندە جارتى عاسىر وزىق ولەڭ قالىپتارىن قۇيادى، قازاقى بوياۋى بار ادەمى رومانستار جازادى، باتىس پەن رەسەيدىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي وي الىپتارىن قازاقشا سويلەتىپ، ۇزدىك ادەبي تۋىندىلارىن تارجىمە قىلادى. بارىمتا مەن بولىس سايلاۋدىڭ، جەر مەن جەسىر داۋىنىڭ اراسىندا شابىلىپ جۇرگەن اتتى-جاياۋلى كوپتىڭ شۋى باسىلىپ، شاڭى سەيىلگەن مەزگىلدە – ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن وتىرىپ، سۋىعان ءسۇتتى شايىن سوراپتاپ قويىپ، كىتاپ وقيدى، دەدۋكتسيا مەن يندۋكتسيا تۋرالى ويلانادى، اعايىننان شىققان ءبىردى-ەكىلى تالانتتى بالالارعا دومبىرا شەرتكىزەدى، سكريپكا تارتقىزادى. ءاربىر جىر جولى، ءاربىر قارا ءسوزىنىڭ سويلەمى ماقال-ماتەلگە اينالادى. 19-عاسىردىڭ سوڭى مەن 20-عاسىردىڭ باسىندا شىققان ءسوز تىركەستەرى ەمەس، قادىم زاماننان بار دانالىق سياقتى. قىزىق. كەيدە ماعان اباي ەشقاشان ومىردە بولماعان، قاراڭعى ورتا ءۇشىن شام ىسپەتتى، قازاقتىڭ ءوزىن جۇباتۋ ءۇشىن، جاڭا يدەيالار مەن يدەالدارعا ۇمتىلۋ ءۇشىن ويلاپ تاۋىپ العان قاستەرلى ءبىر وبرازى سياقتى كورىنەدى. كەيدە تۋرا ءوزىمنىڭ تۋعان اتام سياقتى سەزىم تۋادى. ساعىنام. جاقسى كورەم. وسى ماحاببات بويىمدا ساقتالسا، قازاق بولىپ قالا بەرەتىنىمە سەنەم. جاي قازاق ەمەس، اباي اڭساعان جاقسى قازاق بولىپ.

عالىم بوقاش

            facebook  پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • سەپون اعا

    توقسانىنشى جىلداردىڭ باسى ەدى. ءبىز 5-6 وقيتىن وقۋشىمىز. اۋىلدىڭ «سەرىكبولسىن ءابدىلدين كەلەدى ەكەن» دەپ ابىڭ-كۇبىڭ بولىپ جاتقانىنا ون كۇن وتكەن. ول كەزدە سەرىكبولسىن اعا – جوعارعى كەڭەستىڭ توراعاسى. اعامىز كەلەتىن كۇنى ەل مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىنا جينالدى. اۋداننىڭ باسشىلارى قايتا-قايتا دايىندىقتى پىسىقتاپ قويادى. ءبىر ۋاقىتتا الىستان سۇلىكتەي قارا كولىك كورىندى. «ۆرەميادان» اندا ساندا بايقاپ قالاتىن گورباچەۆ مىنەتىن ماشيناعا ۇقسايدى. بالالار «چايكا» دەدى. بىرەۋلەر «ليمۋزين» دەدى. ەل قاق جارىلىپ جول بەردى. قارا سۇر پالتوسىن كيىپ، كولىكتەن تۇسكەن سەرىكبولسىن اعا ءتىپ-تىك قالپىمەن مادەنيەت ۇيىنە قاراي جالعىز بەتتەدى. اۋىلدىڭ انشىلەرى ايتقوجين دۇيسەن مەن قارجاۋباەۆ ساكەن دومبىرالارىن كۇمبىرلەتە جونەلدى. – قاسيەتتى، ارمىسىڭ، تۋعان جەرىم – وۋ! قوناقسىتىپ شىعاردىڭ تورگە مەنى – وۋ، تۋعان جەر!.. ءيا.

  • كۇلتەگىن جىرى

    كۇلتەگىن قۇتلىق (ەلتەرىس) قاعاننىڭ ەكىنشى ۇلى، بىلگە قاعاننىڭ (موگيليان) تۋعان ءىنىسى. شەشەسى ەلبىلگە قاتۇن. جەتى جاسىندا اكەسى قۇتلىق (680-692 جج. بيلىك قۇرعان) قايتىس بولادى. قاعان تاعىنا ونىڭ ءىنىسى قاپاعان (692-716 جج.) وتىرادى. كۇلتەگىن مەن بىلگە، قاپاعاننىڭ ءىنىسى بوگۇنى (716ج.) تاقتان تايدىرىپ، قاعاندىق بيلىكتى بىلگە قولىنا (716-734جج.) الادى. تاريحي دەرەكتەرگە قاراعاندا، كۇلتەگىننىڭ ون جاسىندا ەر اتانىپ، العاش كوزگە تۇسكەن سوعىسى – 694 جىلعى جاۋ جىۋ جانە دين جىۋ ايماقتارىندا بولعان سوعىس. قاپاعان وسى سوعىستا 90 مىڭ تۇتقىندى قولعا تۇسىرگەن. مىنە، وسىدان بىلاي كۇلتەگىننىڭ ەرلىك جولى باستالادى. تاريحي دەرەكتەر سول كەزدەگى ەل تاۋەلسىزدىگىن ساقتاپ قالۋ جولىندا بولعان قىرعىن سوعىستاردىڭ بىردە-بىرەۋىنىڭ كۇلتەگىنسىز وتپەگەنىن اڭعارتادى. باتىر 47 جاسقا جەتىپ، قازا تاپقاندا، تورتكۇل دۇنيەدەن تۇگەل

  • قازاق ادەبيەتىنىڭ تاڭىرلىك الەمگە ەسىك اشاتىن ترانستسەندەنتى

    قازاق ادەبيەتىنىڭ تاڭىرلىك الەمگە ەسىك اشاتىن ترانستسەندەنتتى مازمۇنى قوجا احمەت ءياسساۋيدىڭ حيكمەتىنەن باستالاتىن ەدى. قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ بۇ تۋراسىندا ءبۇي دەپ جازادى. «ءبىزدىڭ «Əدەبيەت سالاسىنداعى جازۋىمىزدىڭ باسى «ديۋاني حيكمەتتەن» باستالادى. ورتا ازياداعى تۇركى تىلىندە سويلەيتىن حالىقتاردىڭ العاشقى جازبا əدەبيەتىنىڭ ءبىرى! بۇل فاكتى قازاق اقىندارىنىڭ احمەتكە ەلىكتەگەنىن كورسەتەدى ». ساكەن سەيفۋللين بىلاي دەپ باعا بەرەدى. «قازاق اراسىندا جازبا ادەبيەتىن تاراتقان – تۇركىستاننان شىققان قوجالار. ول كەزدە قازاق اراسىنا كوپ تارالعانى – قوجا احمەت ءياسساۋيدىڭ كىتابى. ءبىزدىڭ قازاق اقىندارى سوعان ەلىكتەدى». بولشەۆيكتەر ءياسساۋيدىڭ اتىن ءوشىرۋ ءۇشىن اقىن-جازۋشىلارعا تاپسىرما بەردى. ماسەلەن، تسك 1937 جىلى اسقار توقماعامبەتوۆتى «حازىرەت سۇلتان» پەساسىن جازۋعا ماجبۇرلەدى. بۇل سپەكتاكل قازسسر كەزىندە ساحنادا قويىلىپ كەلدى. پەسادا ءياسساۋيدى تەرىستەپ، ونىڭ جولىن «حالىقتى

  • قازاق كوركەمسوزى مەن كوسەمسوزىنىڭ ۇلت رۋحىن جاڭعىرتۋداعى اتقارعان ءرولى

    جۇمات انەسۇلى   قازاق كوركەمسوزى اۋىز ادەبيەتىندە ەرتە زاماننان قالىپتاسقان ادەبيەت سالاسى. ۇلتتىڭ  رۋحىن عاسىرلار بويى اسقاقتاتىپ، نامىسىن جانىپ كەلە جاتقان قازاقتىڭ «باتىرلار جىرى» كوركەم ءسوزدىڭ ەڭ بيىك دارەجەدەگى ۇلگىسى، الەمدىك دەڭگەيدە ماقتانىش ەتۋگە بولاتىن، كوركەم ەلوستىق شىعارما.  حVIII-  حIX- عاسىرلارداعى  قازاق  جىراۋلارىنىڭ قاي قايسىسىنىڭ دا وسى كۇنگە دەيىن اۋىزدان اۋىزعا كوشىپ، حح- عاسىرعا دەيىن اڭىز بولىپ جەتىپ، جازبا ادەبيەت مۇراسىنا اينالىپ، بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ رۋحاني قازىناسىنا اينالۋى سول زاماندارداعى كوركەمسوزدىڭ ماڭگىلىك وشپەس  رۋحاني كۇشىنىڭ  مولدىعىندا ەدى. اۋىز ادەبيەتىندەگى سول كەزدەگى داستاندار، جىرلار، تەرمەلەر كەڭ قازاق  دالاسىنداعى ءار شاڭىراقتىڭ دەم بەرۋشى رۋحاني ازىعى ەدى. ءسوزىمىزدى ءتىرىلتۋ ءۇشىن عاسىرلاردان  عاسىرلارعا اۋىزدان اۋىزعا كوشىپ، اڭىز بولىپ كەتكەن بۇحار جىراۋدىڭ «ابىلايعا ايتقانى» اتتى ۇزاقتاۋ

  • ۋاحابيزم يدەياسىن تاراتامىن دەپ، ۇرىمشىدە ۇستالىپ، پەكين تۇرمەسىنە تۇسكەن ليۆاندىق شامي داموللا

    Sanjar Kerimbay facebook پاراقشاسىنان 1924 جىلى لەنين ءولدى. بيلىك ءستاليننىڭ قولىنا ءوتتى. وسىدان سوڭ ءبىز عانا ەمەس جالپى سوۆەت جۇرتىنىڭ ىشكەنى ءىرىڭ، جەگەنى جەلىم بولدى. ورتا ازيا حالقى دا گۋلاگ-تارعا توب-توبىمەن كەتىپ جاتتى. ارتىنشا اشارشىلىق تا باستالدى. اتاجۇرتتان جاپپاي بەزۋ بەلەڭ الدى. بىراق ەل قۇلاعدار بولعان اقپاراتتى ىندەتىپ جازبايمىز. بۇل جولى ماسەلەگە باسقا قىرىنان كەلەمىز. ءىلىم شە، ءىلىم؟ ونىڭ جايى نە بولدى؟ ەلدى ۇيىستىرىپ ۇستاپ تۇراتىن، كىسىنىڭ كوكىرەك كوزىن اشاتىن، قاراپايىم پەندەدەن ارىنا عانا قۇلاق تۇرەتىن رۋحاني تۇلعانى جاساپ شىعاتىن ءىلىم يەلەرىنىڭ تاعدىرى نە بولدى؟ قازاقتىڭ رۋحاني پلاتفورماسى قالاي قيرادى؟ ەندى سول جايلى تاراتا كەتەلىك. قۇداي قالاسا، وسىلايشا رۋحاني جاڭعىرىپ تا قالۋىمىز مۇمكىن. ال، ءتاڭىرىم، ءوزىڭ جار بولا كور! بولشەۆيكتەر

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: