|  |  |  | 

رۋحانيات تۇلعالار ادەبي الەم

ابايدىڭ تۋعان كۇنىنە وراي ءبىر ءسوز

Abay

وتارشى “اق پاتشانىڭ” شەندى شەكپەنى ءۇشىن (كەيدە ءتىپتى ۇلكەن كۇمىس تاباق پەن ارتىق قاداق كۇرىش ءۇشىن) تورەلەرى ۇساقتالىپ، باتىرلارى ءبىر-ءبىرىن شاۋىپ، سوڭعى حاندارىن ۇستاپ بەرىپ، “زار-زامان” جىراۋلارى ەسكى ءىزدى شيىرلاپ، از-ماز زيالىسى يا شوقىنىپ، يا ءبىلىم ىزدەپ شەتكە كەتىپ، باتىستاعى اعارتۋشىلىق پەن يندۋسترياليزاتسيادان ماقۇرىم قوعامى كوشپەلىدەن اگرارلىق قۇرىلىمعا ءوتىپ ۇلگەرمەي جاتقان الاساپىران ءبىر زاماندا قازاق اراسىندا اباي تۋادى. ءوز زامانىنداعى عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ، پوەزيا مەن مۋزىكانىڭ بارلىق وزىق ولشەمدەرىن قوي قۇرتتاپ، جىلقى جۋساتقان اۋىلدىڭ ىشىندە وتىرىپ، اقىلعا سىيمايتىن قانداي دا ءبىر تىلسىم جولمەن بويىنا سىڭىرەدى. ءوز ورتاسىنان كەم دەگەندە جارتى عاسىر وزىق ولەڭ قالىپتارىن قۇيادى، قازاقى بوياۋى بار ادەمى رومانستار جازادى، باتىس پەن رەسەيدىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي وي الىپتارىن قازاقشا سويلەتىپ، ۇزدىك ادەبي تۋىندىلارىن تارجىمە قىلادى. بارىمتا مەن بولىس سايلاۋدىڭ، جەر مەن جەسىر داۋىنىڭ اراسىندا شابىلىپ جۇرگەن اتتى-جاياۋلى كوپتىڭ شۋى باسىلىپ، شاڭى سەيىلگەن مەزگىلدە – ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن وتىرىپ، سۋىعان ءسۇتتى شايىن سوراپتاپ قويىپ، كىتاپ وقيدى، دەدۋكتسيا مەن يندۋكتسيا تۋرالى ويلانادى، اعايىننان شىققان ءبىردى-ەكىلى تالانتتى بالالارعا دومبىرا شەرتكىزەدى، سكريپكا تارتقىزادى. ءاربىر جىر جولى، ءاربىر قارا ءسوزىنىڭ سويلەمى ماقال-ماتەلگە اينالادى. 19-عاسىردىڭ سوڭى مەن 20-عاسىردىڭ باسىندا شىققان ءسوز تىركەستەرى ەمەس، قادىم زاماننان بار دانالىق سياقتى. قىزىق. كەيدە ماعان اباي ەشقاشان ومىردە بولماعان، قاراڭعى ورتا ءۇشىن شام ىسپەتتى، قازاقتىڭ ءوزىن جۇباتۋ ءۇشىن، جاڭا يدەيالار مەن يدەالدارعا ۇمتىلۋ ءۇشىن ويلاپ تاۋىپ العان قاستەرلى ءبىر وبرازى سياقتى كورىنەدى. كەيدە تۋرا ءوزىمنىڭ تۋعان اتام سياقتى سەزىم تۋادى. ساعىنام. جاقسى كورەم. وسى ماحاببات بويىمدا ساقتالسا، قازاق بولىپ قالا بەرەتىنىمە سەنەم. جاي قازاق ەمەس، اباي اڭساعان جاقسى قازاق بولىپ.

عالىم بوقاش

            facebook  پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قاجىمۇقانعا قولداۋ كورسەتكەن ەكەۋ

    وسىدان بىرەر جىل بۇ­رىن استانا قالاسىنا جول ءتۇسىپ، ءبىراز كۇن باس شاھاردى ارالادىم. قالا­داعى مادەني، تاريحي ەسكەرت­كىشتەردى تاماشالادىم. سول ۋاقىتتا ءوزىم كۋا بولعان جايلاردىڭ ىشىندەگى بولە-جارا ايتارىم ايگىلى جازۋشى، قوعام قايراتكەرى، بارىمىزگە بالا جاسىمىزدان ءوزىنىڭ «توقاش بوكين» رومانىمەن تانىس زەيىن شاشكيننىڭ شاڭىراعىندا قوناق بولعانىم دەر ەدىم. جازۋشىنىڭ زايىبى ءما­ريام نۇرلانقىزى جاسى سەكسەن جەتىگە كەلسە دە ءالى كۇنگە سەرگەك، شيراق، با­قۋات­تى كۇيدە ەكەن. ول كىسى كەن­جە قىزى گۇلجان مەن كۇيەۋ بالاسى ەربولاتتىڭ قو­لىن­دا، سولاردان تۋ­عان كىشكەنتاي جيەن نەمە­رە­لەرىنە ەس بولىپ، تىرلىك كە­شىپ جاتىر. مەنىڭ بۇل ۇيگە تاپ بولعانىم دا سول ەر­بولاتتىڭ، كۇرشىم اۋدان­دىق مادەنيەت ءبولىمىن 18 جىل باسقارعان بەلگىلى ونەر ارداگەرى قابدوللا تۇراروۆتىڭ كەنجە ۇلىنىڭ ارقاسى ەدى. كۇرشىمگە ءبىر كەلگەنىندە ەرەكەڭنىڭ:

  • «دجۋان كولباسانى دجونىپ دجەپ دجاتىرسىڭدار ما؟»

    قالتاي مۇحامەدجانوۆ اعامىز جۇمىسقا كەلگەندە: – قالاي، دجىگىتتەر، دجاعدايلارىڭ دجاقسى ما؟ – دەيتىن سول كەزدە «ج»-عا «د»-نى قوسىپ ايتاتىنداردى كەكەتىپ. ءبىر كۇنى «ارانىڭ» جاۋاپتى حاتشىسى، مارقۇم سايلاۋبەك جۇمابەكوۆتىڭ بولمەسىندە جۇمىستىڭ سوڭىندا كىشىگىرىم «جەتىم قىزدىڭ» تويىن جاساپ جاتقانبىز. – ەسىكتى جاپتىڭىز با؟ – دەگەن سۇراعىما «قورىقپا، قاتىردىم» دەگەندەي ساكەڭ ەكى كوزىن بىردەي جۇمىپ، باسىن شۇلعىپ، باس بارماعىن قايقايتا شوشايتتى. اپىل-عۇپىل بوپ جاتقانىمىزدا كەنەت ەسىك سارت ەتىپ اشىلدى دا، ار جاعىنان قال-اعاڭ كورىندى. نە ىستەرىمىزدى بىلمەي قاتتى ساسقالاقتادىق. اۋىزداعىنى جۇتا الماي، قاقالىپ-شاشالىپ تۇرعان پۇشايمان ءتۇرىمىزدى كورىپ، قال-اعاڭ سىر الدىرماي ادەتتەگىدەي قالجىڭعا باستى. – قالاي، دجىگىتتەر، دجۋان كولباسانى دجونىپ دجەپ دجاتىرسىڭدار ما؟ – دەدى تۇك بولماعانداي گازەت-داستارحانىمىزداعى شالا تۋرالعان، شىنىندا، جۋانداۋ شۇجىققا كوزىن

  • ادەبيەت تۋرالى سوڭعى پىكىرتالاسقا قوسارىم

    اقىن-جازۋشىنى “ادام جانىنىڭ ينجەنەرى” دەپ اتاپ، شىعارماشىلىق دەمالىسقا جىبەرىپ، پاتەر ءبولىپ، قالاماقى تولەپ، جەكە شىعارماشىلىعىن بيۋدجەت قارجىلاندىراتىن ماماندىق قىلىپ، كوممۋنيستىك مورال مەن يدەولوگيا ناسيحاتشىلارىنا اينالدىرعان سوۆەت رەجيمى ەندى قايتىپ كەلمەيدى، “بالدار”. اقىن-جازۋشىلىق ماماندىق تا ەمەس، كۇنكورىس كاسىبى دە ەمەس، يدەولوگيا قۇرالى دا ەمەس، بيلىك وكىلدەرى ءبىر-جەردەن ەكىنشى جەرگە وپ-وڭاي كوشىرىپ الا قوياتىن، يا قۋىپ جىبەرە سالاتىن ءلاپپاي قىزمەتكەر دە ەمەس. بۇل – ءسوز شەبەرىنىڭ تالانتى ۇشتالعان سايىن، قابىلەتى كۇشەيگەن سايىن، ءبىلىمى تەرەڭدەگەن سايىن نەگىزگى ماماندىعى مەن نەگىزگى كاسىبىن ىعىستىرىپ شىعارىپ، تابيعي تۇردە ءھام شابىتتىڭ، ءھام كۇنكورىستىڭ سارقىلماس كوزىنە اينالاتىن، ەڭ باستىسى الگى شەبەرگە تاۋەلسىزدىك سىيلايتىن ەركىن شىعارماشىلىق. ساياسي-ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك-مادەني ەرەكشەلىكتەرى بولەكتەۋ بولسا دا، “جاقسىمەن سالىستىرىپ، جاقسىعا ۇمتىلۋ” پرينتسيپىمەن باتىستاعى ءوز

  • ابىلاي حاننىڭ تەگى جانە تۋعان-ولگەن جىلدارى

      قازاقتىڭ داڭقتى حانى، «ءۇش ءجۇزدىڭ بالاسىنىڭ اتىن باسىن ءبىر كەزەڭگە تەڭەگەن»، «ون سان الاش بالاسىن اۋزىنا قاراتقان» ابىلايدىڭ شىققان تەگىنە، ونىڭ تۋعان-ولگەن جىلدارىنا قاتىستى ءبىرتالاي سۇراقتار بار-دەپ جازدى  e-history.kz.                                                                                                                                                                

  • حان ءتاڭىرى. قاندى تاۋ ما، قۇداي تاۋى ما؟

    قازاق، قىرعىز بەن قىتاي شەكارالارىنىڭ تۇيىسەر تۇسىندا الەمدەگى بيىك نۇكتەلەردىڭ ءبىرى – حان ءتاڭىرى شىڭى تۇر. حان ءتاڭىرىنىڭ كوز جەتپەس بيىكتىگىن ءاردايىم قالىڭ قار باسىپ، تۇمان تۇمشالاپ تۇرادى. كۇن باتار تۇستا شىڭ باسى قىزىل رەڭگە بويالىپ، الاۋلاعان وت سەكىلدى كورىنىس بەرەدى. سول سەبەپتى ونى قازاقتار «قاندى تاۋ» اتاپ كەتسە، قىرعىز حالقى «كانتوو» دەپ اتايدى-دەپ جازادى el.kz پورتالى.. كەي عالىمدار حان ءتاڭىرى اتاۋى تىم بەرىدە شىقتى دەگەندى ايتادى. حان ءسوزى كونە تۇرىك-موڭعول تىلىندە Qan ماعىناسىندا قولدانعان ەكەن. بۇل سوناۋ ب.ز.د. V-VIII عاسىرلاردا سوزدىك قوردا بولعان ءسوز. ال ءتاڭىر تۋرالى اڭىزدا بىلاي دەلىنەدى: ەستە جوق ەسكى زاماندا اسپان دا، جەر دە جوق، تەك ۇشى-قيىرسىز كوك تەڭىز بولعان ەكەن. ءبىر كەزدە  تەڭىز ورتاسىنان اپپاق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: