|  |  | 

Тарих Қазақ шежіресі

Қарамай мен Майтау өңірі қазақтың ежелден бергі атамекені(Шығыс Қазақия)

22405431_946673135496274_565604594081602953_nБұл жердің аты Майтау (独山子), суретте Майтау мұнай бұрғылау құрылғылары түсірілген. Шыңжаңда ол жылдары (40-жж) мұнай бұрғылайтын озық құрылғылар болмаған тұрса, аталмыш өңірдегі мұнайды кімдер бұрғылап жатыр? Совет (сәбет) одағымен қаншалық қатысы бар? Айтпақшы, сурет Шығыс Түркістан үкіметі құрылған жылдары түсірілген.

Шығыс Түркістан үкіметін құруда Сәбет (совет) үкіметі сирек қазба байлықтарға астыртын мүдделі болған. Соның бірі- Уран және бірі- Мұнай. Уранды Алтайдан тапқан да мұнай-газды осы Майтау (独山子) мен Қарамайдан (克拉玛依) тапқан. Бұған дейін бұл өңірге (Майтауға) сәбеттің кен барлайтын тыңшылары келіп жер шарлап, астыртын картаға түсіріп қағазға нобайын қондырып кеткен. Жалпы, Қарамай мен Майтау өңірі қазақтың ежелден бергі атамекені саналады. Ұшы қиырсыз осы өңірде қазақтар мал төлдеткен, жер бетіне бұрқылдап шығып жатқан қап қара майды қойға белгі ғып жаққан, шамға білте ғып қолданған, отқа тамыздық қып істеткен.

Сәбет үкіметі Алматыда және Зайсанда Екінші Реткі Шығыс Түркістан Үкіметін құру үшін құпия саяси курстар ашып кадр жетістірген. Төңкеріс жасау үшін арнайы әскери ауыр қарулар жасап қаражаттар бөлген және газет-журнал, оқулықтар дайындатқызып баспадан шығарған. Жаһан соғысының әбігерінен енді сейілген Сәбет Одағы мұнша шығындар болуының себебі неде? Шығынды қайтып еселеп қайтарып алған? Әрине, бірі- Алтайдағы Уранмен, екіншісі- Майтау, Қарамайдағы мұнай-газбен қайтарып алған деп жорамал айтуға болады. Қазақтар ұлт-азаттық көтерілісін жасаған кезде оларға көмек көрсетуінің түпкі себебі де теңдессіз кен байлығын ұрлауға шаныс табу. Былайша айтқанда, қытай мен қазақтарды (Шығыс Түркістанды) қырылыстырып қойып Сәбет үкіметі мұнай-газдерді астыртын бұрғылап тасып әкетіп жатқан.

Алтайдағы Оспан Батыр саяси ойынды ерте түсінді де ат тонын ала қашты әрі Алтайдың алтыны мен уранын ұрлағалы келген қытайлар мен Сәбет одағының кеншілерін Алтайға бастырмады. Тіпті, Құлжадағы Шығыс Түркістан үкіметімен де ұзақтан силасып аңысын аңдап жатты. Кезі келгенде Шығыс Түркістан үкіметімен де әскери қақтығысқа дейін барды. Алтайдағы жер асты кен байлығын қызғыштай қорыды. Ал, Майтау мұнай-газын ше? Ол туралы ашық ақпарат Мәскеуде жатыр. Сәбеттің демеуіндегі Шығыс Түркістан әскері Қарамай-Майтауды алған соң негізгі әскери күшті Манас бойы мен Алтайдағы Оспанға шоғырландыруы мұнай мен газға қаншалық қатысы бар? Не үшін мұнай-газлы өңірде әскер сиреп кетеді? немесе Уранды қорыған Оспанға неге әскери соққы жасалады?

Бұл өңірдегі мұнай мен газды Жоңғар шөлі мен Орқашардың үш құлыстайынан Шәуешек Бақты өткелі арқылы ешбір “кедергісіз” машинамен тасымалдаған. Алтайдай құз қия тау шыңдар мен күрделі қайқаң қиябеттер бұл өңірде болмайды. Екі жол жорамалын айтқым келеді. Бірі, Орқашарға жетпей Майлы-Жәйірді кесіп Алатау сағасынан өтеді, екіншісі Орқашарды басып Үш Құлыстайлатып отырып Бақты арқылы Зайсанға өтеді.

Қортындылай келгенде екінші реткі Шығыс Түркістан үкіметін құруда Сәбетке қазба байлықтар қаншалық мүдделі болды? Уран мен Мұнай-газды астыртын қалай тасымалдады? Шығыс Түркістанды құрудың барлық шығынын Сәбет Үкіметі қалай еселеп қайтарып алды? Бұл сұрақтар Шығыс Түркістантануда тың белестерге жетелеуі бек мүмкін. Ендігі пікір былайғы жұртта болсын.

* Бүгінгі күндері Майтау мен Қарамайдан шыққан мұнай мен Газ қытайдың экономикасына орасан зор ықпал етіп отыр. Қытайдың экономикалық қолқа жүрегіне айналған теңіз жағалауындағы зәулім қалалар Қарамай мен Майтаудың мұнайы мен газының күші арқылы бой көтерген.

Eldeç Orda

Related Articles

  • Керей таңба

      Керей шежіресіндегі  «Керей» атауы туралы көптеген әртүрлі пікірлер айтылып, ғылыми зертеулер жасалуда . Бірақ та ешкімде тарихты дәл болғанындай етіп шындығын жеткізе алмайтындығы өкінішті-ақ.Тек бірден бірге жалғасып, естіп білген жорамалдарға ғана сүйенетіндіктерінде болса керек. Жалпылай алғанда қазақ қауымында ауыз әдебиеті кеңінен өріс алып аңыз әңгімелер арқылы ғасырдан- ғасырға жалғасып тарихи мәліметтер бізге жеткені де баршаға аян. Құймақұлақ дана қариялардан қалған дала шежіресі, аңыз әңімелерінде  6-7-ғасыр шамасында қәзіргі монголия аумағы Орхон өзенінің жағалауына белгісіз сегіз «қоныс» келіп жайғасыпты. Оны сырттай көрген отырықты Монголдар «сегіз қоныс» немесе «келген сегіз» деп атап кетіпті. Ал монголдар сегіз санын «найман» деп атайды. Қәзіргі қазақ қауымының  найман руының алғашқы осылай аталуы ғылыми түрде дәлелденіп тұжырымдалған.

  • Қашқария Қазақтары немесе Алтышар (алтышаһар) Қазақтар туралы

    Бұл екі тариxи суреттің бірі Қашқар қаласында орналасқан Совет (сәбет) консулы. Жалпы, Шыңжаң өлкесінде қызыл қытай билігі орныққанға дейін (тіпті 1955ке дейін) Советтің бес үлкен консулы болған. Оның төртеуі қазақтар жиы қоныс тепкен Алтай, Шәуешек, Құлжа мен Үрімжіде орналасқан. Суреттегісі Қашқар қаласындағы консул. Екінші сурет Гоминдаң (国民党) билігі Шыңжаңға орнаған соң жеті аймақта саяси құрылтайлар ашып Үш аймақтағы төңкерістің қалған жеті аймаққа (Үрімжі, Құмыл, Ақсу, Хотан, Қашқар, тб) қанат жаюына тосқауыл болған еді. Сурет Гоминдаң үкіметінің Алтышар елді мекендегі белгісіз бір жиналысы. Осындай жиын, құрылтай кезінде жаңадан район (аудан) құру жұмыстары қолға алынды. Шыңжаң өлкесінің әкімшілік картасындағы көп аудандар (райондар) дәл осы кезеңде қалыптаса бастады. Сонымен бірге Ұйғыр ұлтының атауы

  • РУХАНИ ЖАҢҒЫРУ: ШЫҒЫС ҚАЗАҚИЯ ЖӘНЕ ШЫҢ ДУБАН

     Шыңжаң өлкесіне Қазақстан зиялылары екі түрлі кезеңде келе бастады. Бірі – 1916-1920 жылдары паналап келген Алаш зиялылары мен 30-ыншы жылдары ашаршылықта келген қазақ интеллигенциясы Қазақтар Шың Дубан (盛世才) үкіметін құруда екіге жарылды. Шәріпхан төре бастаған ұлт зиялылары (солтүстік Шыңжаңдағы барлық қазақтар) қолындағы әскери, саяси күшті тоқтатып Шың Дубанмен тікелей саяси байланысқа шықты. Бұған бүкіл қазақтың зиялысы атсалысты. Ал, Шығыс Шыңжаңның алтын діңгегі атанған Әліптің ұлы Елісхан Шың Дубан үкіметін құруға тіс-тырнағымен қарсы болды. Сондықтан қазақтың аз бөлігі Елісханға еріп, Шың Дубан үкіметіне қарсы Орталық Минго үкіметіне қарайтын Ма БуФаңның әскери үкіметін паналап, солардан саяси, әскери күш алып қайта айналып кеп Шың Дубанның үкіметін қиратуды ойласты. Шәріпхан төре Елісханға екі-үш рет

  • “Шәуешек келісімі” қазақ-қытай шекарасының негізі болды”

    Асылхан МАМАШҰЛЫ Қазақстан мен Қытай шекарасындағы бекет. Қорғас, 13 мамыр 2003 жыл. (Көрнекі сурет.) Осыдан 153 жыл бұрын, яғни 1864 жылы қазан айының 7-сі күні Ресей мен Қытай арасында “Шәуешек келісіміне” қол қойылды. Тарихшы Нәбижан Мұқаметханұлы 153 жыл бұрын қол қойылған осы “Шәуешек келісімі” қазіргі қазақ-қытай шекарасының негізі болғанын” айтады. Азаттық тілшісі Ресей және қазақ зерттеушілерінің ғылыми деректері мен пікірлеріне сүйеніп, Қазақстанның шығыс шекарасының шежіресін сүзіп шыққан еді. Қазақ-қытай шекарасының қалай тартылғанын зерттеуге тырысқан тілшіге әуелі ресейлік профессор, тарих ғылымдарының докторы Владимир Моисеевтің “Орталық Азиядағы Ресей мен Қытай (19-ғасырдың екінші жартысы – 1917 жыл)” зерттеуі ұшырасты. Бір жарым ғасырдан астам уақыт бұрын, қазан айының 7-сі күні Ресей мен Қытай арасында Шәуешек келісіміне

  • Қытай: Гансуде мекендейтін қазақтардың тарихы

    Қытайдың ішкі провинцияларындағы шалғай аймақтарда шашырап жүрген Қазақ диаспорасын зерттеу қазірге дейін көп қолға алынбай келе жатқан маңызды тақырыптардың бірі. Солардың арасынан ең алдымен Гансу қазақтарын атауға болады. І. Гансу қазақтарының тарихы және қазіргі жағдайы Қытай Халық Республикасының жүргізген ұлттық аумақтық автономия саясатының нәтижесінде 1954 жылы ШҰАР ға қарасты Іле Қазақ автономиялы облысы құрылды. Қазақтар негізінен осы обылыстың Алтай, Іле, Тарбағатай аймақтарында, сондай-ақ ШҰАР Мори-Қазақ, ШҰАР Баркөл-Қазақ автономиялы аудандарында үлкен шоғыр болып қалыптасқан. Осы аталған өңірлердегі қазақтарды диаспора деуден гөрі ШҰАР дағы тұрғылықты, ежелден келе жатқан этникалық қазақтар деп атасақ та теріс болмайтын ұқсайды. Ал Қытайдың ішкі жағында да, атап айтқанда Гансу мен Чиңхай провинцияларындағы елді мекендерді жарты ғасырдан астам

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: