|  |  | 

كوز قاراس ساياسات

28 پانفيلوۆشىلار تۋرالى اڭىزدىڭ اقيقاتى

Marat Baidildauly

ءوزىمىز كىشكەنتايىمىزدان ەرلىگىن مەكتەپتە وقىپ وسكەن 28 پانفيلوۆشى تۋرالى انىقتالعان اقيقات بۇرىننان قالىپتاسقان ۇعىممەن مۇلدە ۇيلەسپەيدى. ول ويدان شىعارىلعان اڭىز عانا بولىپ شىقتى. ءىس جۇزىندە ول “كراسنوي زۆەزدا” گازەتىنىڭ ادەبي حاتشىسى يۋ.ا.كريۆيتسكيدىڭ قيالىنان تۋعان دۇنيە ەكەن. داقپىرت وسى ءجۋرناليستىڭ 1942 جىلى 22-قاڭتاردا «كراسنايا زۆەزدا» گازەتىندە جاريالانعان «28 پانفيلوۆشىنىڭ وسيەتى» دەگەن ماتەريالىنان باستاۋ العان. 1942 جىلى ماۋسىم ايىندا باتىس مايدان كوماندوۆانيەسىنىڭ ۇسىنۋىمەن 1942 جىلى 21-شىلدەدە كريۆيتسكيدىڭ ماتەريالىندا اتى-جوندەرى اتالعان 28 جاۋىنگەردىڭ بارىنە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلگەن. كەيىن كوپ نارسەنىڭ بەتى اشىلا باستادى.

العاشىندا تۇگەل جەر جاستاندى دەلىنىپ جۇرگەن 28 باتىردىڭ بەسەۋى: ۆاسيلەۆ يللاريون رومانوۆيچ، شەمياكين گريگوري مەلەنتەۆيچ، شادرين يۆان دەميدوۆيچ، دوبروبابين يۆان ەۆستافەۆيچ پەن كۋجەبەرگەنوۆ دانيل الەكساندروۆيچ تىرىلەردىڭ قاتارىنان تابىلدى. ماسقارا بولعاندا بۇلاردىڭ ىشىندە «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» اتانعان دوبروبابين يۆان ەۆستافەۆيچ ساتقىن بولىپ شىقتى. حاركوۆ گارنيزونى اسكەري پروكۋراتۋراسى جۇرگىزگەن تەرگەۋ ماتەريالدارى ونىڭ 1942 جىلدىڭ كوكتەمىندە نەمىستەرگە ءوز ەركىمەن بەرىلىپ، قىزمەت ەتكەنىن انىقتاعان. نەمىستەر ۋاقىتشا وككۋپاتسيالاعان حاركوۆ وبلىسى ۆالكوۆ اۋدانى پەرەكوپ سەلوسىندا پوليتسيا باستىعى بولىپ ىستەگەن. 1947 جىلى قاراشا ايىندا دوبروبابين قاماۋعا الىنىپ، سوتتالدى.

1942 جىلدىڭ مامىر ايىندا باتىس مايداننىڭ ايىرىقشا ءبولىمى نەمىستەرگە ءوز ەركىمەن بەرىلگەنى ءۇشىن 8-گۆارديالىق پانفيلوۆشىلار ديۆيزياسى 1075 پولكى 2-باتالونى 4-روتاسىنىڭ جاۋىنگەرى كۋجەبەرگەنوۆ دانيل الەكساندروۆيچتى تۇتقىنعا الدى. ول ءوزىنىڭ 1941 جىلى دۋبوسەكوۆو تۇبىندەگى شايقاسقا قاتىسپاعاندىعىن، «قاتىسقان ەرلىكتەرىن» گازەتتەن وقىپ العاندىعىن ايتىپ بەرگەن. رەسمي تۇسىنىكتەمەسىندە يۋ.ا.كريۆيتسكيدىڭ ءوزى 28-پانفيلوۆشىنىڭ ەرلىگى ءوزىنىڭ جۋرناليستىك قيالىنان تۋعاندىعىن جاسىرماي ايتىپ بەرگەن.

1075 پولكتىڭ بۇرىنعى كومانديرى كارپوۆ يليا ۆاسيلەۆيچ تە دۋبوسەكوۆو رازەزدى تۇبىندە 1941 جىلى 16-قاراشادا نەمىس تانكىلەرىمەن ەشقانداي سوعىس بولماعاندىعىن، بۇل وقيعانىڭ تۇگەلىمەن ويدان شىعارىلعاندىعىن كولدەنەڭ تارتقان. اۋماعىندا دۋبوسكوۆو سەلوسى بار نەليدوۆ سەلولىق سوۆەتىنىڭ ءتورايىمى ن. سميرنوۆا 1942 جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ باسىندا ءۇش جاۋىنگەردىڭ دەنەسىن، قار ەري باستاعان سوڭ ناۋرىز ايىندا تاعى ءۇش جاۋىنگەر دەنەسىن (ونىڭ ءبىرى سولداتتار تانىعان پوليترۋك كلوچكوۆ دەنەسى) تاۋىپ جەرلەگەن. باسقا ولگەن سوۆەت جاۋىنگەرلەرىنىڭ دەنەسى بولماعان.

كلوچكوۆ «شەگىنەتىن جەر جوق، ارتىمىزدا موسكۆا!» دەگەن ءسوزدى ايتپاعان. ول ءسوزدى كلوچكوۆتىڭ اۋزىنا جۋرناليست سالعان بولىپ شىقتى.

وسى كەلتىرىلگەن دەرەكتىڭ ءبارى 28 پانفيلوۆشىلار ەرلىگى ويدان شىعارىلعان اڭىز ەكەندىگىن كورسەتىپ تۇر. سوندا الماتىداعى 28 پانفيلوۆشىلار مەموريالى ويدان شىعارىلعان اڭىزعا قويىلعان بولىپ شىعادى. بۇل ايتىلعاننىڭ ءبارى قازاقستاندىقتاردىڭ ەكىنشى جاھان سوعىسىنداعى ەرلىكتەرىن كەمسىتۋ ءۇشىن ەمەس اقيقاتتىڭ ورىن الۋى ءۇشىن جازىلىپ وتىر.

سوندىقتان «28 گۆارديالىق پانفيلوۆشىلار اتىنداعى پارك اتاۋى «وتان قورعاۋشىلار پاركى» بولىپ وزگەرتىلۋگە ءتيىس. ال «28-پانفيلوۆشىلار مونۋمەنتى» بۇزىلىپ، ول جەرگە «وتان قورعاۋشىلار» مونۋمەنتى ورىن السا قۇبا قۇپ. «وتان قورعاۋشىلار» مونۋمەنتىنە ابىلاي حان، قاراكەرەي قابانباي، قانجىعالى بوگەمباي، شاپىراشتى قاراساي، ناۋرىزباي، قاڭلى ساربۇقا، رايىمبەك، حان كەنە جانە ت.ب. وتانىمىزدى شىنايى قورعاعان باتىرلارىمىز بەينەسى تۇرۋى كەرەك!

ويدان شىعارىلعان قاھارماندىققا تابىنۋدىڭ ەشقانداي رەتى جوق!

Marat Baidildauly سۋرەتى.

Related Articles

  • ازيا سوقپاعى قايدا اپارادى؟

    قۋانىشبەك قاري سولدان وڭعا قاراي: ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ، رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين، قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ جانە فيليپپين پرەزيدەنتى رودريگو دۋتەرتە. ۆالداي پىكىرتالاس كلۋبى، سوچي، رەسەي، 3 قازان 2019 جىل. اقوردا سايتىنداعى سۋرەت. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سوچيدە ايتقان رەسەيدىڭ ورتالىق ازياداعى ورنى تۋرالى پىكىرىن ەلدەگى رەسمي ءباسپاسوز جاريالامادى. ساراپشىلاردىڭ كەيبىرى توقاەۆتىڭ ايتقاندارىن قىتايعا ساپاردان كەيىنگى اقتالۋ رەتىندە باعالاسا، كەيبىرى ديپلوماتيالىق ىلتيپاتپەن بايلانىستىرادى. وتكەن اپتادا رەسەيدىڭ سوچي قالاسىندا حالىقارالىق “ۆالداي” پىكىرتالاس كلۋبىندا سويلەگەن سوزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسەيدى “ۇلى مەملەكەت” دەپ اتادى. قازاقستان باسشىسى ورتالىق ازيانىڭ رەسەي يمپەرياسىنىڭ ءبىر “بولىگى” بولعانىن ايتىپ، قازىر دە ماسكەۋدىڭ ورتالىق ازيادا “جەتەكشى ورىنعا يە بولۋى كەرەكتىگىنە” توقتالدى. الايدا ونىڭ رەسەي تۋرالى پىكىرى قازاقستانداعى رەسمي

  • نىگماتۋللينگە حات

    قۇرمەتتى نۇرلان زايرۋللاۇلى! تۇرىك پارلامەنتىنىڭ سپيكەرى م.شەنتوپ مىرزا ءبىزدىڭ ەلگە كەلىپ كەتكەننەن كەيىن ءبىراز ماسەلەنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن باسى اشىلماي قالىپ وتىر. قازىرگە دەيىن نۇرشىلار مەن گۇلەنشىلەر سەكتاسى تۋرالى از جازىلعان جوق. فەتكۋللاح گۇلەننىڭ جۇمىسىنا ساراپتاما جاساپ قاراساق، ونىڭ جاماعاتىنداعى كاپيتالدىڭ جالپى كولەمى 50 ملرد دوللاردان اسىپ كەتەدى ەكەن. بۇل اقشانىڭ ءبارىن ولار زاڭدى جولمەن تاۋىپ وتىرعان جوق. «نۇرشىلاردىڭ» ەسىرتكى تاسىمالى مەن قارۋ- جاراق ساۋداسى سياقتى تابىسى كوپ كاسىپكە دە قاتىسى بولۋى مۇمكىن. تۇرىك ءباسپاسوزى وسىعان دەيىن ولاردىڭ تۇركياداعى بار كاپيتالدىڭ 30 پايىزىنا («يسلام كاپيتالى») دەيىن يەلىك ەتىپ وتىرعانىن تالاي رەت جازدى. مەملەكەت تاراپىنان قىسىم كورگەننەن كەيىن نۇرشىلار استىرتىن ارەكەتكە كوشىپ، سپەتسسلۋجباعا ۇقسايتىن ارناۋلى قىزمەتتى دە قۇرىپتى. ولار تۇركىتىلدەس حالىقتار

  • تەررورشىل چەلاحتىڭ قايتالانباۋىنا كىم كەپىل؟!

    2019 جىلدىڭ 8-21 قىركۇيەگىنىڭ ارالىعىندا، رەسەيلىك ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا اۋەسقوي بوكستان كەزەكتى الەم بىرىنشىلىگى ءوتتى. مەن وسى جاھاندىق دوداعا جۋرناليس رەتىندە اككرەديتاتسيالانعان ەدىم. التى مەدال جەڭىپ العان قازاق قۇراما كومانداسى تاعى دا جەر جۇزىندەگى جۇدىرىقتاسۋدىڭ كوشباسشىسى ەكەندىگىن دالەلدەدى. ساتقىن قازى-بيلەردىڭ زىمياندىعى بولماعان جاعدايدا، سۆەردلوۆسك ايماعى شارشى الاڭىنداعى بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى ودان ءارى ۇلعايا تۇسەر ەدى. دەگەنمەن، 81 كەلىگە دەيىن سالماق دارەجەسىندەگى جاڭا الەم جەڭىمپازى، سوققىلارى جويقىن ماڭعىستاۋلىق بەكزات نۇرداۋلەتوۆتىڭ قارقىندى ورلەۋىنە ەشكىم تۇساۋ سالا المادى. ءار قارسىلاسىن ەسەڭگىرەتىپ جىبەردى جاس چەمپيونىمىز! ءتىپتى، اتى اڭىزعا اينالعان كۋبالىق وليمپيا جەڭىمپازى حۋليو لا كرۋستىڭ ءوزى ءبىزدىڭ بوكسشىدان ويسىراتا ۇتىلدى. ءبىر قىزىعى، شيرەك فينالىنداعى جەڭىسىنەن كەيىن لا كرۋستىڭ قولتاڭباسىن الدىم جانە اقتىق سىنداعى جەڭىسىنەن

  • ءسىبىر جۇرتى نەمەسە كوشىم حاندىعى قۇلاعاننان كەيىن باتىس ءسىبىر ايماعىندا وزگەرىسكە ۇشىراعان جەر-سۋلاردىڭ بايىرعى اتاۋلارى.

    شارلاق ۋەزىندەگى ەل، جەر، سۋ اتاۋلارىنىڭ شىعۋ توركىنى قازىرگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءۋاليحانوۆ جانە اقجار اۋدانىنىڭ جەرى سوۆەت ۇكىمەتى ورناعان العاشقى جيىرماسىنشى جىلدارى اقمولا گۋبەرنياسىنا قاراستى ورەحوۆ اۋدانىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان شارلاق ۋەزىنىڭ قاراماعىنا قارادى. ونىڭ قۇرامىندا ون بەس بولىستىق اكىمشىلىك بولدى. وسى ون بەس بولىستىڭ ىشىندە الابوتا، قويتاس، قورعان (كەيىننەن قارا وي بولىسى اتاندى), قىزىلاعاش، كەرەي، تەكە، قاراۋىل (بۇرىنعى نيكولاەۆ بولىسى) بولىستارىنىڭ نەگىزگى بولىگى قازاقتار بولعاندىقتان كوشپەلى بولىستار اتانعان ەدى. بۇل بولىستار قازىرگى كورشىلەس ءۋاليحانوۆ جانە اقجار اۋداندارىنىڭ اۋماعى. قالعاندارى: دوبروۆولسكايا، دروبىشەۆ، كوتەلنيكوۆو، ورەحوۆو، پوكروۆ، رۋسسكايا پوليانا، ستەپانوۆ، چەرنوۋسوۆ بولىستارى ومبى وبلىسىنا بەرىلدى. بۇلانباي اۋىلىنىڭ تۋماسى زەينوللا وسپانۇلىن اۋىل بالالارى «زاكەن ءاتاي» دەپ اتايتىن ەدىك. ەل مەن جەردىڭ تاريحىن، وسىعان

  • داۋدىڭ باسى داەش-تەن 2

    Eldes Orda ەستەرىڭىزدە بولسا وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا اتالمىش تاقىرىپ اياسىندا العاشقى پوستىمدى جاريالاعان ەدىم. ودان بەرى ءبىر جىلدىڭ كولەمىندە ايماقتىق ستراتەگيالىق ساياساتتا كوپ وزگەرىستەر تۇبەگەيلى ورىن الىپ جاتىر… سيريا اۋماعىنداعى داەش-ءتىڭ نەگىزگى قارۋلى كۇشتەرى ءدال بۇگىنگى ۋاقىتتا اۋعانىستان ايماعىنا توپتالىپ بولىپ قالدى دەسەك تە بولادى. سيرياداعى داەش كۇشى سوڭعى كەزدەرى السىرەدى دە، نەگىزگى قارۋلى توپتار ورتالىق ازيانى بەتكە الىپ اۋعان توپىراعىنا اعىلىپ كەتە باردى. داەش-ءتىڭ سيريا اۋماعىنداعى وسى ءبىر ءولارا ءالسىز تۇسىن ءجىتى باقىلاپ وتىرعان قازاقستان “جۋسان” جوباسىن ۇيىمداستىرا قويدى دا وڭىردەگى قانداستارىمىزدى ەلگە اكەلىپ الدى. بىراق، مىنانى انىق ءبىلۋىمىز كەرەك، وڭىردەگى ساياسي ويىن بۇنىمەن بىتكەن جوق، وڭىردەگى ساياسي ويىن ەندى باستالۋى بەك مۇمكىن… 2017′دەن بەرى سيريا اۋماعىنان جانە

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: