|  | 

Саясат

Ресейдің “ұлтшылдық туралы мантрасы” және “репрессия әдісін бір-біріне үйреткен” үкіметтер

Қазақстан сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді және Ресей сыртқы істер министрі Сергей Лавров Мәскеуде кездесіп тұр. 9 қыркүйек 2020 жыл.

Қазақстан сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді және Ресей сыртқы істер министрі Сергей Лавров Мәскеуде кездесіп тұр. 9 қыркүйек 2020 жыл.

ТҮРКІ САММИТІ ҚАРСАҢЫНДА ЖАРЫҚ КӨРГЕН ЛАВРОВ МАҚАЛАСЫ

EurasiaReview Ресей сыртқы істер министрі Сергей Лавровтың Қазақстанға қатысты жақында жарық көрген мақаласын “ақпарат құралдары мен ресми Мәскеуге жақын саяси топтар қоздырып отырған ақпараттық науқанның жалғасы” деп бағалайды. Автор Ақас Тәжуітовтың айтуынша, осы мақала арқылы “жоғары шенді Ресей дипломаты екі ел арасындағы шиеленіс түйінін босатуға тырысқан”, дегенмен “Қазақстанның орыстілді азаматтарына қарсы ұлтшылдық әрекеттері туралы мантраны қайталамай өте алмаған”.

“Российская газета” басылымында жариялаған мақаласында Сергей Лавров Қазақстан мен Ресей қарым-қатынасын саралай келе “Өкінішке қарай, кейінгі кезде Қазақстанда орыс тілінде сөйлейтіндерге қатысты бірқатар резонансты ксенофобия көрінісіне куә болдық” деген пікір айтқан. Ресей министрінің бұл мәлімдемесі Қазақстан қоғамының наразылығын туғызған.

Автордың айтуынша, ксенофобия мен нәсілшілдік – “Ресейде анағұрлым кең тараған мәселе”, бірақ мұны “оларға (Ресей саясаткерлеріне) айтудың мәні жоқ, себебі олар өздерін әділдіктің үлгісі санайды”.

Сарапшы Лавров мақаласы Түркітілдес мемлекеттер кеңесінің Стамбұлда өтетін саммиті қарсаңында жариялануы кездейсоқтық емес деп санайды: “Мәскеу жоғарыда аталған БАҚ-тағы науқанды Түркия бастаған түркі одағын құруға Қазақстанның атсалысуына кедергі келтіру үшін Нұр-Сұлтанға қысым жасау мақсатында пайдалануы мүмкін деген болжам бар”.

Автордың айтуынша, түркітілдер елдердің интеграциясына ең алдымен Анкара мүдделі және Түркияның ақпарат құралдары түркітілдес елдердің одағы құрылатыны туралы жиі жазып, қоғамдық пікірді дайындай бастаған.

Видео: Лавров мәлімдемесіне Ақорда жауап бере ме? (9 қараша 2021 жыл).

Қазақстанның экс-президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың идеясымен құрылған Еуразия одағын еске салған автор бұл екі жоба “кімнің геосаяси мүддесіне қызмет етеді?” деген сауал тастайды. “Бұл жобалардың шынайы және болжалды бенефициарлары – Мәскеу мен Анкара, бұл пікірге қарсы дау айтатын адам болмас” дейді Тәжуітов.

“Нәтижесінде ирониялық жағдай қалыптасты: Қазақстан бір-бірімен бәсекелес екі халықаралық ұйымның басында тұр. Анкара Үлкен ойында Мәскеуге қарсы тұру үшін Кремльдің саяси схемасын пайдаланатын сияқты” деп жазады EurasiaReview.

ДЕМОКРАТИЯ ТУРАЛЫ АЙТПАҒАН “АВТОКРАТИЯЛЫҚ РЕЖИМ” ӨКІЛДЕРІ

Жақында Қырғызстан астанасы Бішкекте өткен Еуроодақ-Орталық Азия экономикалық форумына тоқталған америкалық Diplomat басылымы бұл талқыға аймақ елдерінде қалыптасқан саяси жүйе ерекше әсер еткенін айтады. Әр елдің премьер-министрі қатысқан бұл форумда жасыл экономика, цифрландыру және іскерлік климатты жақсарту мәселелері қаралған.

“Тіпті экономикалық форум контексінде бәлкім Қырғызстанды қоспағанда Орталық Азияның барлық елі авторитарлық режим екені айқын байқалды. Реформаларды талқылау барысында Еуроодақ басшылары “жемқорлықпен күрес” және “демократия” сөздерін емес, “ашықтық”, “инклюзивтік” сияқты жұмсақ сөздерді қолданды” деп жазады басылым.

Автордың айтуынша, жиында демократия және жемқорлықпен күрес жөнінде тек Қырғызстан мен Өзбекстан үкімет басшылары әңгіме қозғаған. “Қырғызстан президенті [Садыр] Жапаров барлық қатысушылар еркіндікті құндылық деп біледі деп құйтырқы мәлімдеме жасады. Өзбекстан премьер министрі Арипов Өзбекстан демократиялық өзгерістерді бастан кешіп жатыр деп бұдан бұрын елде демократия болмағанын мойындағандай әсер қалдырды. Орталық Азияның басқа елдерінен айырмашылығы – қырғыз және өзбек ресми тұлғалары жемқорлықпен күреске ден қойғандарын ерекше атап өтті” деп жазады басылым.

“РЕПРЕССИЯНЫҢ ЖАҢА ӘДІСТЕРІ”

Әлемдегі қоғамдық қозғалыстар туралы журналистік мақалалар мен зерттеулер жариялайтын Waging Nonviolence басылымы Қазақстанда көп шу болған бала құқықтарын қорғау туралы заңға өзгерістер енгізетін заң жобасын, оның елдегі сөз бостандығына ықпалын талдайды.

15 қыркүйекте Қазақстан парламентінің төменгі палатасы “Бала құқықтарын қорғау мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдаған. Құжатта Қазақстанда өкілдігі жоқ әлеуметтік желілер мен месенджерлердің жұмысын шектеуге қатысты нормалар бар. Сарапшылар мен азаматтық қоғам өкілдері осы заң арқылы билік әлеуметтік желіге бақылау орнатуды көздейді деп дабыл қаққан.

“Солтүстік Кореяға айналдырмақшы ма?” Әлеуметтік желіні шектеу жайлы бастама және оған қарсылық

“Билігі бұрыннан цензура әдісін қолданатын автократиялық Қазақстанда бала құқықтарын қорғау дегеннің астарына да үңілген жөн” деген авторлар Қазақстанда әлеуметтік желіні қолданатындардың өте көп екеніне тоқталады.

“Үкіметшіл контенттен басқаның бәріне оттегі жетпейтін медиа кеңістігінде YouTube, Telegram және Instagram сияқты платформалар тәуелсіз журналистердің ақпарат шығарып, қоғамдық пікірталас ұйымдастыруына мүмкіндік береді” деп жазады басылым.

Мақала авторларының жазуынша, Қазақстанның “болашақ диктаторы Нұрсұлтан Назарбаев елдің медиа нарығын реформалау туралы жариялаған” 1997 жылдан бері тәуелсіз баспасөздің тынысы тарылып барады.

“1997 жылдан бері Қазақстанның әкімшілік кодексіне БАҚ-тың жұмысын реттейтін 40 бап енгізілді. Үкімет өз жақтастарының көп ақпарат құралын қолына шоғырландыруына мүмкіндік берді, ақпарат құралдарын тіркеудің қатаң жүйесін енгізді, салық және құқық қорғау органдарының кез келген БАҚ-ты лайықты ескертусіз тексеруіне рұқсат берді. Осы құқықтық және әкімшілік реформалар кесірінен Қазақстан “Шекарасыз репортерлар” ұйымының баспасөз бостандығы индексінде 2002 жылғы 116-орыннан 2021 жылы 155-орынға дейін сырғыды” деп жазады мақала авторлары.

2010 жылдан Интернет жылдам тарай бастады. 2007 жылы халықтың 4 пайызы ғана Интернетпен қамтылған болса, 2010 жылы бұл көрсеткіш 31 пайызға жетіп, ұлғая берді. Facebook, YouTube, Instagram және Telegram сияқты жаңа платформалардың шығуы әлеуметтік медиаға негізделген журналистиканың дамуына мүмкіндік берді. Журналистік зерттеу, елдегі жағдайды талқылап, саралау, үкіметті қолдайтын медианың назарына ілінбеген саяси наразылықтардан хабар тарату және ресми көзқарасқа қарсылық – барлығы сандық платформаға ауысты” деп жазады басылым.

Сондықтан елдегі журналистік қауымдастық балалар құқығын қорғау деген желеумен дайындалып жатқан заң жобасынан “қатты секем алады” әрі оның қабылдануына қарсы күресіп жатыр деп жазады авторлар.

“Алайда олардың жеңістен үміті аз, себебі автократиялық режимдердің интернетте де, одан тысқарыда да бөтен пікірді басып тастауға билігі де, қауқары да жетеді. Үкіметтер репрессияның жаңа әдістерін бір-бірінен үйреніп жатыр” деп қорытады Waging Nonviolence басылымы.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Related Articles

  • “Қысым көрсету құралы”. Тоқаев Ресей ұсынған АЭС-ті салуға неге асықты?

    Елена ВЕБЕР Балқаш көлі жағасында орналасқан Үлкен ауылындағы қаңырап тұрған ғимараттар. Алматы облысы, 13 сәуір 2019 жыл. Балқашқа атом электр станциясын (АЭС) салудан қандай қауіп бар? Ресейден ядролық технология сатып алу Қазақстанды Мәскеуге “байлап қоятыны” рас па? Қазақстан билігі қауіпті нысанның құрылысына рұқсат бермес бұрын халықтың пікірін неге сұрамады? Азаттық бұл тақырыпта KEGOC корпорациясының бұрынғы басшысы, энергетика және экономика саласының сарапшысы Әсет Наурызбаевпен сөйлесті. “КҮН ЭНЕРГИЯСЫНЫҢ БАҒАСЫ – 14 ТЕҢГЕ, АТОМ ЭНЕРГИЯСЫ – 60 ТЕҢГЕ. ТИІМДІСІ ҚАЙСЫ?” Азаттық: Жақында Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдік инвесторлар кеңесінің жиынында Қазақстан АЭС салынатын жерді белгілеп, технология таңдап жатқанын, құрылыс жұмыстары келер жылы басталатынын айтты. Президенттің бұл мәлімдемесі асығыс жасалған жоқ па? Әсет Наурызбаев. Әсет Наурызбаев: Президент энергетика саласының маманы емес.

  • Қазақ тілін техникалық тілге айналдыруға мемлекет тарапынан қойылып жатқан кедергілер жөнінде

    ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі – МИИР РК Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті үш жылдан бері қазақ тіліне ауыса алмай келеді. Quanysh Ádilhanuly тарапынан мың хат жазылған. Оған «қарастырамыз, саралаймыз, ойластырамыз, пилоттық қылып жасаймыз» деген мың жауап келді. Бірақ мәселе сонымен шешілмей қалды. Әңгіме мемлекет тарапынан қаржыландыратын құрылыс жобаларының (ПСД) қазақ тілінде жасалуы туралы болып отыр. Қазір оның барлығы тек бір тілде – орысша жасалады. Себеп – тапсырыс беруші тарапынан ондай талап жоқ. Бір қызығы, жобаны жасау үшін қажетті Қазақстан Республикасының Құрылыс нормалары, Құрылыс Ережелері және басқа да мемлекеттік стандарттар мен техникалық талаптардың, нормативті-техникалық құжаттардың толық қазақша нұсқасы бар. Қазақ тілді инженерлер мен басқа да техникалық мамандар

  • Ресейдің қазіргі сыртқы саясаты “айтқанымды орындамасаңдар, күшпен орындатамын”

    Ресейдің қазіргі сыртқы саясаты “айтқанымды орындамасаңдар, күшпен орындатамын” дегенге саяды. Еуродақ санкциясы бойынша Литва Ресейдің Калининградқа баратын темір жолын кесіп тастады. Енді Ресей мынадай 5 түрлі амалдың бірімен, немесе бірнешеуімен Литваға соққы беруі мүмкін. 1) Ресей Литваның тәуелсіздігін мойындаудан бас тартады. Ресей бірден басып кірмесе де, бұл Литва үшін қай-қашанғы сыртқы қауіпке айналып, үздіксіз үрей туғызады. 2) Литваның шекара сызығын мойындамау. Бұл жаңа соғысқа себеп болуы мүмкін. 3) Литваның Клайпеда қаласын басып алу. Бұл деген жаңа соғыс деген сөз. 4) Польша мен Литва территориясынан Калининградқа баратын 100 км-лік Сувалк коридорын ашу. Бұл деген жаңа соғыс деген сөз. 5) Литваға Ресейден баратын газ бен мұнайды үзіп тастау. Ресейге жол беру Ресей

  • Тоқаевтың мәлімдемесінен кейін Қазақстан мен Ресей қатынасы қалай өрбімек?

    Рид СТЭНДИШ Санкт-Петербургтегі халықаралық экономика форумы төріне шығып келе жатқан Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) пен Ресей президенті Владимир Путин. 17 маусым 2022 жыл. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Санкт-Петербург экономика форумында Мәскеуді қолдамайтынын білдірді. Бұл Украинадағы соғыстан соң Орталық Азиядағы жағдайдың өзгергенін көрсететіндей. Қазақстанда биылғы Қаңтар оқиғасы кезіндегі наразылық жаппай тәртіпсіздікке ұласып, билігіне қауіп төнген соң президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ресейдің көмегіне жүгінген еді. Содан бері жұрт Ресей әскерін елге кіргізген президент Қазақстан тәуелсіздігін құрбандыққа шалып, Мәскеуге қарыздар болып қалды деп айтып жүрді. Бірақ Ресей әскері Украинаға басып кіргеннен кейін төрт ай өткенде Тоқаев бұл ойды жоққа шығарды. Ол Ресей президенті Владимир Путинмен Санкт-Петербург халықаралық экономика форумына қатысып, Кремльді қолдамайтынын айтты. Ресей

  • Самат Әбіш тергеу орбитасында

    ҰҚК төрағасының бұрынғы бірінші орынбасары Самат Әбіш тергеу орбитасында. Бұл туралы ҰҚК төрағасының орынбасары Асқар Амерханов мәлімдеді. “Самат Әбіш те тергеу орбитасында. Ол куәлік береді, оның мәртебесін білмеймін. Ол Қазақстанда. Мен оны өзім көрмедім. Менің ойымша, тергеу жүріп жатыр, ол осында болуы тиіс”, – деді Амерханов. Ол тергеу жалғасып жатқанын және оның анық-қанығы жарияланбайтынын айтты. “Білесіздер, (қазір тергеуде – еск.) бұрынғы төраға, оның үш орынбасары және тағы төрт аумақтық департамент басшысы – Қызылорда және Алматы обылыстары, Алматы бойынша және төртіншісі – бесінші департаменттің бұрынғы басшысы”, – деп түсіндірді Амерханов. ҰҚК бұрынғы басшысы Кәрім Мәсімов пен оның бірінші орынбасары Самат Әбіш қаңтардағы тәртіпсіздіктер кезінде жұмыста болған. Бұл туралы ҰҚК төрағасының орынбасары

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: