|  |  | 

Жаһан жаңалықтары Саясат

Мәскеу түркі мемлекеттерінің бірігуінен неге қорқады? АҚШ-тағы Омарова төңірегіндегі дау


Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесіне мүше ел басшылары. Стамбул, 12 қараша, 2021 жыл.

Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесіне мүше ел басшылары. Стамбул, 12 қараша, 2021 жыл.

Кремль түркі мемлекеттерінің бірігуінен сескене ме? «Түркі әлемі» мен «орыс әлемінің» қайсысы күшті? АҚШ-тағы былтырғы президент сайлауынан соң басталған қос партия арасындағы текетірестің Қазақстан тумасы Сәуле Омароваға қандай қатысы бар? Батыс ақпарат құралдары осы сұрақтарға жауап іздейді.

«РЕБРЕНДИНГТЕН ӨТКЕН» ТҮРКІ КЕҢЕСІ

«Түркияның одақтасы – Әзербайжан екінші Қарабақ соғысында (2020 жылғы 27 қыркүйек – 9 қараша) жеңіске жеткен соң ресейлік шолушылар Анкараның өз қоластындағы түркі мемлекеттер одағын құру әрекетіне алаңдай бастаған. Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесі (қысқаша Түркі кеңесі) елеулі ребрендингтен өтіп, Түркия Түркі мемлекеттер ұйымын (мақалада «одағы» деп жазылған – ред.) құрғаннан соң бұл қауіп ұлғая түсті». 12 қарашада Стамбұлда өткен Түркітілдес мемлекеттер кеңесінің кезекті саммитін қорытындылаған америкалық Jamestown қорының сайтындағы мақала осылай басталады.

Автордың айтуынша, Ресейдегі кей сарапшылар Түркия президенті Режеп Тайып Ердоғанның ойы тым әріде деп болжайды: Ердоғанның ойындағы түркі әлемі – «тек түркі мемлекеттерінің емес, басқа елдердің, соның ішінде Ресей Федерациясының аумағындағы түркі халықтарының ауқымдырақ тобын құрайды».

Түркі кеңесіне мүше ел басшылары кеңес отырысында: Түркия президенті Режеп Ердоған (ортада), Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) және Әзербайжан басшысы Ильхам Әлиев. Түркия, 12 қараша, 2021 жыл.

Түркі кеңесіне мүше ел басшылары кеңес отырысында: Түркия президенті Режеп Ердоған (ортада), Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) және Әзербайжан басшысы Ильхам Әлиев. Түркия, 12 қараша, 2021 жыл.

Автор Ресей ғалымы Дмитрий Родионовтың болжамына сілтеме жасап: «Бұл ықтимал әрекеттердің алғашқысы Мәскеудің Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Түркіменстан және Өзбекстан сияқты елдерге ықпалын азайтуды көздесе, екіншісі Ресей Федерациясының қазіргі аумағындағы түркі жерлеріне Мәскеудің бақылау жүргізуіне қауіп төндіреді» дейді. Оның айтуынша, соңғы кездері Мәскеу түркі мемлекеттерінің одағы концепциясын жиі сынағанымен, «идеяға көп назар аудартпау үшін оған қарсы пікір білдіруден тартынып келген».

Сарапшының айтуынша, Түркия басшысы түркі мемлекеттерінен басқа елдердің аумағындағы түркітілдес халықтың қамқоршысы екенін көп байқатып жүр. Мәселен, былтыр қаңтарда Бакуге барған сапарында ол «Анкара Ирандағы әзербайжандарға алаңдайтынын» айтқан, сол арқылы ол «риторика жағынан тіпті Әзербайжан президенті Ильхам Әлиевтен де асып кетті». Миллиондаған әзербайжан тұрып жатқан Иранға немесе Шыңжаңдағы түркі мұсылмандары «саяси үйрену лагері» деген орындарға қамалып жатқан Қытайға тікелей айбат шекпегенімен, Ердоған «Анкара өз мемлекеті жоқ түркі халықтарына назар аударатынын және түркі бірлігінің бұл екі түрі өзара байланысты екенін айтты және ісімен де аңғартты».

Автордың айтуынша, Түркияның Ресейдегі мұсылман түркілерге, әсіресе Мәскеу Украинадан оккупациялаған Қырым түбегіндегі Қырым татарларына назар салуы Ресейді бұрыннан толғандырып келеді.

Нұр-Сұлтанда орналасқан Түркі академиясының жақында жарияланған мәлімдемесінде Ресейдің Қиыр шығысындағы Саха Республикасы «әлем қауымдастығы мойындамаған мемлекеттік құрылымдардың бірі» деп аталған. Ресей сарапшысы Сергей Аксеновтың пікірінше, бұл – «Ресейдегі түркі сепаратизмі пропагандасының» әрекеті.

«Ресей сарапшыларының айтуынша, Түркияның шетелдегі түркі халықтарына жасап жатқан әрекеті Ресейдің «орыс әлемі» бастамасымен дәлме-дәл келеді. Осы екі сәйкестік және Мәскеудің мұны мойындамауы Анкараның Кремль «жақын шетел» деп санайтын аймақтарға ғана емес, өз үйіне жақын жерге де ықпал жүргізуіне жол ашуы ықтимал. Әрине, Анкараның түркі әлемі туралы көзқарасы Мәскеудің орыс әлемі туралы көзқарасындай не одан да үлкен маңызға ие болуы мүмкін» деп қорытады Еуразиядағы этносаралық қарым-қатынасты зерттейтін сарапшы, мақала авторы Пол Гобл.

«ҚЫЗЫЛДАРДЫ АҢДУ» НАУҚАНЫНЫҢ «НЫСАНАСЫНА» АЙНАЛҒАН ОМАРОВА

АҚШ-тағы жоғары лауазымды қызметке ұсынылған Қазақстан тумасы Сәуле Омарова Демократиялық және Республикалық партиялар арасындағы бітіспес даудың ортасында қалды. АҚШ президенті Джо Байден жақында Корнелл университетінің профессоры Омарованы валюта басқармасының жетекшісі қызметіне ұсынған.

Оның кандидатурасын талқылайтын сенаттағы тыңдау жақындап қалғанда Америка ақпарат құралдары Сәуле Омарова 26 жыл бұрын дүкеннен киім ұрлап, ұсталған деп жарыса жазды. Ал Fox News телеарнасы Омарованың СССР-дағы коммунистік режим кезінде Мәскеуде білім алғанын алға тартып, оны «Карл Маркстың суретімен бірге омақа асатын Байденнің кезекті үміткері» деп сипаттады. Енді бірі ол «коммунизмді қалайды» десе, Wall Street Journal-дың редакция алқасы «Ол советтің экономикалық жүйесі күшті болған деген ойды әлі ұстанады» деген ой айтты.

Сәуле Омарова АҚШ сенатының тыңдауы кезінде сұрақтарға жауап беріп жатыр. 18 қараш 2021 жыл.

Сәуле Омарова АҚШ сенатының тыңдауы кезінде сұрақтарға жауап беріп жатыр. 18 қараш 2021 жыл.

New York Magazine басылымы болса, Сәуле Омарова «қызылдарды іздеу деген сүйкімсіз науқанның нысанына айналды» деген тақырыппен мақала басты. «Елдің кейбір ірі банктеріне қатысты ережелерді босаңсытудағы кеңсенің (валюта басқармасының – ред.) рөлін қатаң сынаған Омарованы екіге жарылған конгресс «Сәлем, Сәуле!» деген әнді блюз стилінде шырқап, құшақ жая қарсы алады деп ешкім күткен жоқ, әрине. Сыйлы ғалым әрі үлкен Джордж Буш әкімшілігінің ардагері президент Байденнің өз адамдарын тағайындау барысында дәл 1950-жылдардағыдай қызылдарды аңду деген ең бір сүйкімсіз науқанның ортасында қалады деп ешкім ойламады» деп жазады басылым.

АҚШ сенатының банк комитетіндегі Республикалық партия өкілі Пэт Туми Омарованың Мәскеу мемлекеттік университетіне түскенін, Ленин атындағы стипендия алғанын айтып, ұзақ сөз сөйлеген және сонда жазған «Карл Маркстың саяси философиясы туралы диплом жұмысының орысша түпнұсқасын талап етіп, ақылға сыйымсыз, көзбояу хат жазған».

New York Magazine тілшісіне сұхбат берген Сәуле Омарова мұндай қарсылық болатынын білгенін айтқан. Оның айтуынша, өз кандидатурасына қарсылықтың артында АҚШ-тың ірі банктері тұр.

«Мен оларды (АҚШ-тың ірі федералдық банктерін – ред.) реттеп отырады деп қобалжитындары анық еді. Себебі олар менің жаңа дағдарысты болдырмауға қатысты нақты ұстанымым бар екенін біледі. Себебі мен бұл саланың сырттай жақсы көрінетін жауаптарын қанағат тұтып отыра бермей, қиын сұрақтарды қайта-қайта қоя беретінімді олар біледі» деді Омарова.

Америка басылымдары Сәуле Омарованың Қазақстан мен Ресейдегі балалық, жастық шағына да көп тоқталған. Ол «Коммунистік партияға өтпегені үшін Сталин жақындарын Сібірге айдап жіберген» әжесінің қолында өскенін айтқан. Омарова Совет одағын «еркін кәсіпкерлік жоқ, мен сияқты адамдарға экономикалық мүмкіндік жоқ репрессиялық мемлекет» деп атаған.

«Оның бар арманы – мүмкіндіктер мен еркіндік елі Америкаға келу болған».

18 қарашада өткен тыңдауда Омарова сенаторлар сынының астында қалды. New York Times-тың жазуынша, АҚШ сенаторлары оның мекемені басқарудағы жоспарына емес, кезінде жазған еңбектеріне көбірек шүйліккен, тіпті АҚШ-тағы гендер теңдігін СССР-дікімен салыстырған 2019 жылғы туитіне де назар аударған.

АҚШ басылымдарының жазуынша, сенаттың қолдауына ие болған жағдайда Сәуле Омарова 3500-дей қызметкері бар валюта басқармасының жетекшісі қызметіне барады. Бұл – Америкадағы федералдық банктердің жарғысына бақылау жасайтын реттеуші орган.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы 

Related Articles

  • “Қысым көрсету құралы”. Тоқаев Ресей ұсынған АЭС-ті салуға неге асықты?

    Елена ВЕБЕР Балқаш көлі жағасында орналасқан Үлкен ауылындағы қаңырап тұрған ғимараттар. Алматы облысы, 13 сәуір 2019 жыл. Балқашқа атом электр станциясын (АЭС) салудан қандай қауіп бар? Ресейден ядролық технология сатып алу Қазақстанды Мәскеуге “байлап қоятыны” рас па? Қазақстан билігі қауіпті нысанның құрылысына рұқсат бермес бұрын халықтың пікірін неге сұрамады? Азаттық бұл тақырыпта KEGOC корпорациясының бұрынғы басшысы, энергетика және экономика саласының сарапшысы Әсет Наурызбаевпен сөйлесті. “КҮН ЭНЕРГИЯСЫНЫҢ БАҒАСЫ – 14 ТЕҢГЕ, АТОМ ЭНЕРГИЯСЫ – 60 ТЕҢГЕ. ТИІМДІСІ ҚАЙСЫ?” Азаттық: Жақында Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдік инвесторлар кеңесінің жиынында Қазақстан АЭС салынатын жерді белгілеп, технология таңдап жатқанын, құрылыс жұмыстары келер жылы басталатынын айтты. Президенттің бұл мәлімдемесі асығыс жасалған жоқ па? Әсет Наурызбаев. Әсет Наурызбаев: Президент энергетика саласының маманы емес.

  • Қазақ тілін техникалық тілге айналдыруға мемлекет тарапынан қойылып жатқан кедергілер жөнінде

    ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі – МИИР РК Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті үш жылдан бері қазақ тіліне ауыса алмай келеді. Quanysh Ádilhanuly тарапынан мың хат жазылған. Оған «қарастырамыз, саралаймыз, ойластырамыз, пилоттық қылып жасаймыз» деген мың жауап келді. Бірақ мәселе сонымен шешілмей қалды. Әңгіме мемлекет тарапынан қаржыландыратын құрылыс жобаларының (ПСД) қазақ тілінде жасалуы туралы болып отыр. Қазір оның барлығы тек бір тілде – орысша жасалады. Себеп – тапсырыс беруші тарапынан ондай талап жоқ. Бір қызығы, жобаны жасау үшін қажетті Қазақстан Республикасының Құрылыс нормалары, Құрылыс Ережелері және басқа да мемлекеттік стандарттар мен техникалық талаптардың, нормативті-техникалық құжаттардың толық қазақша нұсқасы бар. Қазақ тілді инженерлер мен басқа да техникалық мамандар

  • Ресейдің қазіргі сыртқы саясаты “айтқанымды орындамасаңдар, күшпен орындатамын”

    Ресейдің қазіргі сыртқы саясаты “айтқанымды орындамасаңдар, күшпен орындатамын” дегенге саяды. Еуродақ санкциясы бойынша Литва Ресейдің Калининградқа баратын темір жолын кесіп тастады. Енді Ресей мынадай 5 түрлі амалдың бірімен, немесе бірнешеуімен Литваға соққы беруі мүмкін. 1) Ресей Литваның тәуелсіздігін мойындаудан бас тартады. Ресей бірден басып кірмесе де, бұл Литва үшін қай-қашанғы сыртқы қауіпке айналып, үздіксіз үрей туғызады. 2) Литваның шекара сызығын мойындамау. Бұл жаңа соғысқа себеп болуы мүмкін. 3) Литваның Клайпеда қаласын басып алу. Бұл деген жаңа соғыс деген сөз. 4) Польша мен Литва территориясынан Калининградқа баратын 100 км-лік Сувалк коридорын ашу. Бұл деген жаңа соғыс деген сөз. 5) Литваға Ресейден баратын газ бен мұнайды үзіп тастау. Ресейге жол беру Ресей

  • Тоқаевтың мәлімдемесінен кейін Қазақстан мен Ресей қатынасы қалай өрбімек?

    Рид СТЭНДИШ Санкт-Петербургтегі халықаралық экономика форумы төріне шығып келе жатқан Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) пен Ресей президенті Владимир Путин. 17 маусым 2022 жыл. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Санкт-Петербург экономика форумында Мәскеуді қолдамайтынын білдірді. Бұл Украинадағы соғыстан соң Орталық Азиядағы жағдайдың өзгергенін көрсететіндей. Қазақстанда биылғы Қаңтар оқиғасы кезіндегі наразылық жаппай тәртіпсіздікке ұласып, билігіне қауіп төнген соң президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ресейдің көмегіне жүгінген еді. Содан бері жұрт Ресей әскерін елге кіргізген президент Қазақстан тәуелсіздігін құрбандыққа шалып, Мәскеуге қарыздар болып қалды деп айтып жүрді. Бірақ Ресей әскері Украинаға басып кіргеннен кейін төрт ай өткенде Тоқаев бұл ойды жоққа шығарды. Ол Ресей президенті Владимир Путинмен Санкт-Петербург халықаралық экономика форумына қатысып, Кремльді қолдамайтынын айтты. Ресей

  • Самат Әбіш тергеу орбитасында

    ҰҚК төрағасының бұрынғы бірінші орынбасары Самат Әбіш тергеу орбитасында. Бұл туралы ҰҚК төрағасының орынбасары Асқар Амерханов мәлімдеді. “Самат Әбіш те тергеу орбитасында. Ол куәлік береді, оның мәртебесін білмеймін. Ол Қазақстанда. Мен оны өзім көрмедім. Менің ойымша, тергеу жүріп жатыр, ол осында болуы тиіс”, – деді Амерханов. Ол тергеу жалғасып жатқанын және оның анық-қанығы жарияланбайтынын айтты. “Білесіздер, (қазір тергеуде – еск.) бұрынғы төраға, оның үш орынбасары және тағы төрт аумақтық департамент басшысы – Қызылорда және Алматы обылыстары, Алматы бойынша және төртіншісі – бесінші департаменттің бұрынғы басшысы”, – деп түсіндірді Амерханов. ҰҚК бұрынғы басшысы Кәрім Мәсімов пен оның бірінші орынбасары Самат Әбіш қаңтардағы тәртіпсіздіктер кезінде жұмыста болған. Бұл туралы ҰҚК төрағасының орынбасары

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: