| 
  • جاڭالىقتار

    ۇكىمەت: قازاق ءتىلىن بىلمەيتىندەرگە قازاقستان ازاماتتىعى بەرىلمەيدى

    پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ ۇكىمەت “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى تۋرالى”زاڭعا وزگەرىس ماسەلەسىن قاراستىرىپ جاتىر. بۇل وزگەرىس بويىنشا، مەملەكەتتىك ءتىلدى، مەملەكەت تاريحى مەن نەگىزگى زاڭدارىن بىلمەۋ – قازاقستان ازاماتتىعىن بەرۋدەن باس تارتۋعا نە ازاماتتىعىن قالپىنا كەلتىرۋدەن باس تارتۋعا قوسىمشا نەگىز بولا الادى. بۇل تۋرالى پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ دەپۋتات ساۋالىنا جولداعان جاۋابىنا سىلتەپ، Kursiv.Media جازدى. پرەمەر جاۋابىندا بۇل تالاپ قوس ازاماتتىققا جول بەرمەۋ ءۇشىن دە ەنگىزىلىپ وتىرعانىن ايتقان. “قازىرگى زاڭ بويىنشا قازاقستاندا زاڭدى نەگىزدە كەمى بەس جىل تۇراقتى ءومىر سۇرگەن نەمەسە قازاقستان ازاماتىمەن كەمى ءۇش جىل نەكەدە تۇرعان، سونداي-اق قازاقستاندا تۇراقتى تۇرۋ ماقساتىندا كەلگەن جانە جاقىن تۋىستارىنىڭ ءبىرى قازاقستان ازاماتى بولىپ سانالاتىن بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكا ازاماتتارىنا قازاقستان ازاماتتىعى بەرىلەدى” دەيدى پرەمەر-مينيستر. قازىرگى قولدانىستاعى زاڭعا ساي، مىنا

    55
  • كوز قاراس

    الەكسەي سكالوزۋبوۆ، قازاق ءتىلى كۋرسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى: “قازاقستانداعى ورىستار قازاق قوعامىنداعى بولەك رۋ سياقتى”.

    پيوتر تروتسەنكو الەكسەي سكالوزۋبوۆ، “Batyl bol” قازاق ءتىلى كۋرسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى. الماتى، 1 قازان 2022 جىل.  Batyl bol قازاق تىلىندە سويلەسۋ كلۋبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى الەكسەي سكالوزۋبوۆ ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستانداعى ورىستاردىڭ ۋكرايناداعى سوعىس تۋرالى پىكىر ءبىلدىرۋى نەگە ماڭىزدى ەكەنىن، “قازاق” ورىستاردىڭ رەسەيدەگى ورىستاردان قانداي ايىرماشىلىعى بارىن، موبيليزاتسيادان قاشقان رەسەيلىكتەرگە قالاي قارايتىنىن ايتىپ بەردى. ء“بىزدىڭ ورىستاردىڭ ويىندا نە بار؟”  پيوتر تروتسەنكو: قازاقستانداعى ورىستار مەن رەسەيدە تۋىپ-وسكەن ورىستاردىڭ اراسىندا قانداي ايىرماشىلىق بار؟ الەكسەي سكالوزۋبوۆ: ايىرماشىلىق وتە كوپ. ءبىرىنشى كەزەكتە، مادەني ايىرماشىلىق. قازاقستانداعى ورىستار باسقا ۇلتتارعا، جات مادەنيەت پەن دىنگە تولەرانتتى قارايدى. ولار كوپمادەنيەتتى ۇلتتىق ورتادا وسكەن، بالا كۇنىنەن باسقالارعا قۇرمەتپەن قاراۋدى ۇيرەنگەن. بۇعان ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ورتا اسەر ەتتى: ءارتۇرلى ۇلتتار ارالاسقان مادەني

    53
  • تاريح

    يتەلىنىڭ تۇرپان مەن جەمسارىداعى تاريحى

    يتەلى نە ءۇشىن اباق كەرەيدىڭ «نوقتا اعاسىسى» بولدى؟ اۋەلى، قۇلاعى تىڭ، ۇرانى كۇن، شىراعى مىڭ وقىرمان، ءسىز ءوز شەجىرەڭىزدى كىشى رۋىڭىزدان باستاپ تاراتساڭىز دا، ۇلكەن رۋدان تاراتساڭىز دا، ارعى ۇلكەن ۇلىستان تاراتساڭىز دا ۇزاسا 15-25 اتانىڭ اراسىندا بولادى. ولاي ەسەپتەي بەرەتىن بولساڭىز كەرەي دە، نايمان دا، البان دا بىرنەشە عاسىر بۇرىن عانا ءومىر سۇرگەن تۇلعا بولىپ قالادى دا، مىڭ جىل بۇرىن تاريحتا اتى اتالاتىن وسى تايپالاردىڭ تاريحىمەن قايشى كەلەدى. مۇنىڭ سەبەبى مىناۋ. ءسىزدىڭ ۇلىسىڭىزدىڭ، رۋىڭىزدىڭ تاريحى كەمىندە مىڭ جىلدى قۇرايدى دا، رۋ شەجىرەڭىزدىڭ ەڭ باسىنداعى بىرنەشە ادام مىڭ جىل بۇرىنعى ادامدار. وسى ۇمىتىلماس بىرنەشە تۇركىشە بايىرعى بابانىڭ ەسىمىنە كەيىنگى عاسىرلارداعى ارابشالانعان ەسىمدەگى اتالار ەسىمى جالعانادى. ارقاشان رۋ اتاۋلارى ەڭ ەسكى

    90
  • تاريح

    مولقى قالاسىنىڭ موري قالاسىنا اينالۋى

    376 جىلى باتىستا التايعا، سولتۇستىكتە بايقال مەن ءسىبىردىڭ توعايىنا، وڭتۇستىكتە ۇلى قورعانعا شىعىستا بۇگىنگى جيلين ولكەسىنە تىرەلگەن الىپ كەڭىستىكتك تەلە قاعاناتى قۇرىلدى. تەلەلەردىڭ ەڭ العاشقى قاتارىن جاساعان 5 ۇلىس «ەرەن(ەرمەن، ەرەيمەن)» دەپ اتالدى. بۇل ءسوز «ەرەكشە، دانا، ءدانىشپان» دەگەن ۇعىمداردى بىلدىرەتىن. ەرمەندەردىڭ قاتارىنا توعلا، اباق، قيات، بايات، مولقى قاتارلى 5 ۇلىس كىرگەن. ولاردىڭ جاپپاي تەلە اتالۋى ولارعا باسشىلىق جاساعان توعلا ۇلىسىمەن تىكەلەي قاتىستى. توعلا اتاۋىنىڭ كوپشەسى توعلات. تەلە اتاۋىنىڭ كوپشەسى تەلەۋىت. توعلات،تەلەۋىت اتاۋلارى دۋلات، دولعان دولان،تەلەۋ، تولەڭگىت،تەلەڭگىت، تورە، تىلىك اتاۋلارىنىڭ كەلىپ شىعۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتتى. مولقى شەجىرەسىندەگى قوشاقتان تۋاتىن ەسەنداۋلەت، توقداۋلەت، ماشاننان تۋاتىن داۋلەتكەلدى، قۇلدان تۋاتىن داۋلەتبەردى، قايىپتان تۋاتىن توقداۋلەت ەسىمدەرىنىڭ قويىلۋىنا ولاردىڭ بابا تانىمىنداعى دوعلات اتاۋىنىڭ كەيىنگى تىلدىك دامۋ

    71
  • تاريح

    يتەل(اتيل، يتەل، يدەل، ەدىل) قاعان

    يتەل(اتيل، يتەل، يدەل، ەدىل) قاعان يتەل قاعان كوكبورع اتالعان تۇستا، كوكبورع اتى كوكبۇلاق بولىپ تارالعان تۇستا… ەۋروپاعا اباق تاڭبا كوتەرىپ بارعان ۇلى اباقتى اتانىپ، كەيىن كەلە ۇرپاعى اقباقتى بوپ ەستە قالاتىن. اقباقتىدان ەسەن تۋدى دا، ەسەن-اباقتى دەلىنگەن، ەسەن-اباقتى ەسەنباقتى بولىپ كارپاتتىڭ يىعىنا كومىلگەن…. يتەلدەردىڭ جارتىسى ورال تاۋدا تۇرادى، يتەلدەردىڭ جارتىسى التايدا ءىشىپ بۇلاعىن… ءبىرى باشقورت ىشىندە، ءبىرى قازاقتىڭ قوڭىر تۇسىندە، ۋلاپ-شۋلاپ شىعادى… قۋرايدان تارتىپ قوڭىر كۇي، تارقاتىپ ءىشىپ قۇمارىن… ەدىلدەن الاقانىمەن كوسىپ ىشكەن كەزدەرىن ەسكە اپ، سەلكىلدەپ بيلەر “جورعاعا” قوزعالتىپ اباق تۇمارىن… مىنە، وسىلاي ورمان ەلىنەن تاراعان سۇلۋ تاريح، يتەل قاعاننىڭ اتتارى دالا كىلەمىن تۇياعىمەن سىرعىتىپ اعىلىپ… كوكبورى مۇباراك قيزاتۇلى

    350
  • تاريح

    يتەلى – كەرەي مەن ۋاقتىڭ ەڭ ەسكى رۋى

    وتكەندە «”ۆ”دىبىسىنىڭ ءومىرى» اتتى ماقالامىزدا يتەلى، مولقى اتاۋلارىنىڭ ءبورى ۇعىمىمەن تىعىز قاتىستىلىعى تۋرالى ءماندى دە،ماعىنالى اڭگىمە ايتقانبىز. سونى قايىرا ۇسىنامىز. كوك-ۆولك(كوك ءبورى) اتاۋى ۋاقىت وتە كەلە كوكبۇلاق بولىپ ايتىلىپ، يتەلى شەجىرەسىنىڭ نەگىزگى اتاۋىن تۇلعالاندىرعان. كوك ءبورى سوزىنەن شىققان كوكبۇلاقتى كوشپەندى ومىردەگى ءبورىنىڭ اتىن تىكە اتامايتىن ادەت بويىنشا، كوكبۇلاقتىڭ تۇقىمدارىن “يت ەلى” اتاپ كەتكەن. ەندى وسى اقمەرگەن(كۇيىك), اقباقتى، اقمالاي(تىنىبەك) دەپ تانىلعان ءۇش يتەلىنىڭ اتاسى بولعان كوكبۇلاقتىڭ احمەتالى، اقبەردى دەگەن ەكى ۇلىنىڭ ىشىندە، احمەتالىدەن ۇشەۋى تارايدى. كوكبۇلاقتىڭ كەلەسى ءبىر ۇلى بولعان اقبەردى اتاۋىنا كەلسەك، اح-بورت(اقبورى) دەگەن ءسوزدىڭ كەڭىتىپ ايتىلۋىنان كەلىپ شىققان. قازاقتىڭ الاشا رۋى اقبەرلى، توقبەرلى دەگەن ەكى ۇلكەن تارماققا بولىنەدى. ياعني، اق ءبورىلى، توق ءبورىلى دەگەن ماعىنالاردا. وسى توقبورلىدەن بورىشە تۇقىمى

    226
  • تاريح

    ءبورىنىڭ اتىن العان يتەلى مەن مولقى

    («”ۆ”دىبىسىنىڭ ءومىرى» ماقالاسىنان ءۇزىندى) ۆورگ(ۆورك). بۇل كادىمگى كوك ءتۇستى جانە وسىعان بايلانىستى ءبورىنى ءبىلدىردى. ءبورى دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى كوك ءتۇستى ۇعىندىرادى. ۆورگ(ۆورك) ءسوزى ۆ دىبىسىنىڭ “ۇب، وب، اب، با، بو، بۇ، ۇ، ۋ” بولىپ تۇرلەنۋىنە ساي، بۋرع، ۆورع، بۋرى، ۆلۋە، ءبورى، بورىك، ۆولك سوزدەرىن تۋدىردى. ۆولك – ولەكشىن. ۆلۋە(بورە، بولە) – اعىلشىن تىلىنە كوك ءتۇستى بىلدىرەتىن اتاۋ رەتىندە عۇندار جاعىنان ەندى. ءۆولف(بورىپ) ءسوزى ولاردا ءبورىنى بىلدىرەدى. بۋرىل ءتۇس تە كوك ءتۇستى نەگىز ەتەدى. قازاقتا “بورىكتىرىپ قىرادى” دەگەن ءسوز بار. بۇل بىرىكتىرىپ قىرادى دەگەن ماعىنانى بەرەدى. قازاقتىڭ بىرىگۋ دەگەن ءسوزىنىڭ ءاۋباستا تۋىلۋىنا دا بورىلەردىڭ ازىعىن ۇستاۋداعى ۇيىمشاڭ ارەكەتى اسەر ەتكەن. ۆولك(بورع) – شىعىس ەۋروپا جەرىندە ءبورىنى ءبىلدىردى. ۆولك ءسوزى بولع، بولقى

    931
  • مادەنيەت

    ەڭ باستىسى – ۇلتتىق مۇرالارىمىزعا زاقىم كەلمەگەن.

    “…شامامەن ساعات 16.00 كەزىندە 200-دەي شابۋىل جاساۋشى مۋزەي عيماراتىنا كىردى. جۇگىرىپ الدارىنان شىقتىم. بارلىعى دەرلىك جاستار. بار داۋىسىممەن ايقايلاپ، ەشتەڭەگە تيىسپەۋىن ءوتىندىم. سوزگە توقتاماي، ەلەكتروندى قۇرىلعىلاردى قيراتا باستادى. اراسىندا بىرەۋلەرى مەنىڭ سوزدەرىمدى ەستىپ، قالعانىنا توقتاۋ سالدى. ولارعا «بۇل زاتتاردىڭ بارلىعى – اتا-بابامىزدان قالعان اسىل مۇرا. سىندىرماڭىزدارشى، بۇلاردى ورتەسەك، ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا ەشتەڭە قالمايدى. ەرتەڭگى كۇنى سىزدەرگە كەرەك بولادى عوي» دەگەن ءسوزىمدى كەيبىرى تىڭدادى. تىنىشتىق ورناتىپ، مەنەن «التىن ادامنىڭ» وريگينالى قايدا؟»، «التىن زاتتار قايدا تۇر؟»، «قىلىشتار بار ما؟» دەپ سۇراي باستادى. «التىن ادامنىڭ» تۇپنۇسقاسىنىڭ بىزدە ەمەس ەكەنىن ايتتىم. بۇل ۋاقىتتا مۋزەي زالدارىندا نەگىزگى جارىق ەمەس، كەزەكشى جارىق شامدارى جانىپ تۇرعان. سونىڭ كومەگى ءتيدى مە دەپ ويلايمىن، كەيبىر زاتتار قاراڭعىدا انىق كورىنە قويمادى.

    105
  • جاڭالىقتار

    ساناق: قازاقستان حالقى 19,1 ملن ادامعا جەتتى، قازاقتاردىڭ ۇلەسى – 70 پايىز

    1 قىركۇيەك پەن 30 قازان ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن ۇلتتىق حالىق ساناعىنىڭ العاشقى ناتيجەسى بويىنشا، قازاقستان حالقى 19 169 550 ادامعا جەتتى. ساناقتىڭ ناتيجەسى جونىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا بايانداعان پرەمەر-مينيستر اسقار مامين وسىلاي دەپ مالىمدەدى. قازاقستاندىقتاردىڭ 48,71 پايىزى – ەرلەر، 51,29 پايىزى – ايەلدەر. “قازاقستان حالقىنىڭ ورتا جاسى 31,94 جاس دەپ كورسەتىلگەن. جالپى حالىقتىڭ 33,97 پايىزى – 17 جاسقا دەيىنگى بالالار، 19,72 پايىزى – 14-28 جاس ارالىعىنداعى جاستار. ەلىمىزدەگى قازاقتاردىڭ ۇلەسى – 70,18 پايىزعا جەتكەن. حالىقتىڭ 59,05 پايىزى، ياعني 11 320 410 ادام ەڭبەككە جارامدى دەپ تانىلعان” دەلىنگەن اقوردا حابارلاماسىندا. قازاقستاندا حالىق ساناعى ون جىلدا ءبىر رەت وتەدى. بۇعان دەيىنگى ساناق 2009 جىلى وتكەن ەدى. ساناق قورىتىندىسى بويىنشا ەلدەگى حالىق سانى 16

    812
  • جاھان جاڭالىقتارى

    “ول ناعىز قازاق”. اقش ۆاليۋتا باسقارماسى جەتەكشىلىگىنە ۇسىنىلعان ساۋلە وماروۆا كىم؟

    دارحان ومىربەك قازاقستان تۋماسى، اقش ازاماتى ساۋلە وماروۆا اقش ۆاليۋتا باسقارماسىنىڭ جەتەكشىسى قىزمەتىنە ۇسىنىلدى. اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن بانك سالاسىن رەتتەيتىن ساياسي قىزمەتكە قازاقستان تۋماسى ساۋلە وماروۆانى ۇسىندى. سەنات ونى ماقۇلداسا، باسقارمانىڭ 158 جىلدىق تاريحىندا باسشى قىزمەتىنە تاعايىندالعان تۇڭعىش ايەل جانە العاشقى ازيات بولماق. 3,5 مىڭ قىزمەتكەرى بار باسقارما مىڭنان استام ءىرى بانكتى باقىلايدى. ال ولاردىڭ جيىنتىق اكتيۆى 15 تريلليون دوللارعا جۋىقتايدى. بىراق بانكتەر مەن رەسپۋبليكاشىلدار وماروۆانىڭ يدەيالارىن تىم راديكال ساناپ، وعان قاتتى قارسىلىق تانىتىپ وتىر. ءتىپتى ءبىر سەناتور ونى كوممۋنيستىك كوزقاراستاعى ادام بولۋى مۇمكىن دەپ، سسسر كەزىندە جازعان ديپلوم جۇمىسىن سۇراتتى. ال ءباسپاسوز قۇرالدارى ونىڭ ءاربىر ءسوزىن تالداپ، بيوگرافياسىن شاممەن قاراعانداي شۇقشيا تەكسەرىپ جاتىر. 55 جاستاعى ساۋلە وماروۆانىڭ اقش

    583
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: