| 
  • Тарих

    ҚЫТАЙ ҚАЗАҚТАРЫНЫҢ ЖАПОНИЯМЕН БАЙЛАНЫСЫ БОЛҒАН БА?

    “Жапонияда білім алған Қытайлықтар” атты (中国人留学日本史) бұл кітапта 19-20 ғ аралығында Жапонияда әр салада білім алған қытайлық оқушылардың тариxын түгендепті. Жапония қытайдың саяси мәдениеті мен саяси өзгерісіне қозғаушы күш болған бірден бір ықпалды мемлекет екенін бүгінгі қытай билігі ашып жарып айтпаса да Қазақстандық төл қытайтанушылар айтабілуі тиіс деп есептеймін. Цин үкіметін аударып билікке демократиялық қытай элитасының келуіне Жапондардың тіке ықпалы бар. Жапон-қытай қырғиқабақтығы себебінен екі ел арасындағы тариxи саяси ықпалдастық туралы бүгінгі көменес қытай билігі (共产党) көбінше жумған аузын ашпайды. Осмынлы үкіметі үшін Францсиядан білім алғандар қаншалық ықпалды болса, Цин мемлекеті үшін де Жапониядан білім алған қытайлықтар да әне сондай ықпалды болған. Цин-Жапон соғысынан (1894-1895 жж) кейін Жапония қытайдың терістік-шығыс

    279
  • Тарих

    «Октябрь төңкерісінің зұлматы мен шарапаты тең»

    Нұртай ЛАХАНҰЛЫ Тарихшы Қайдар Алдажұманов. Бүгін Октябрь революциясына ғасыр толды. Азаттық тілшісі тарихшы Қайдар Алдажұмановпен Октябрь революциясының Қазақстанға не бергені және қандай нәубет әкелгені туралы әңгімелесті. Азаттық: – 1917 жылы қарашаның 7-сі күнгі (ескі календарьмен қазан айында болған ) Ресей империясында болған Октябрь төңкерісінің дүмпуі қазақ даласына қанша уақыттан кейін жетті? Қазақстанда төңкеріс болғанын дәл сол күні білді ме? Қайдар Алдажұманов: – Совет заманының өзінде «Совет үкіметі қалай орнады?» деген сауал төңірегінде тарихшылар арасында айтыс болған. Тіпті сол кездегі, яғни 1920 жылдардағы қазақ басшыларының өздері «Октябрь революциясы Қазақстанға тек телеграфпен келіп орнаған» деген принципте болған. Оған кейбіреулері қарсы шығып, тіпті кешегі 1960 жылдарға дейін ғалымдардың өзі «жоқ, қазақтар бірден қолдаған, қазақтардың көзі

    45
  • Тарих

    Алаш арысы Райымжан Марсектің ата-тегі жөнінде.

          Ресей империясының отарлық езгісіне қарсы тұрып, одан кейінгі коммунистік-шовинистік кезеңде ұлт мүддесін қорғап, ұлттық саяси партия құрып, қазақтың мемлекеттілігін қайта жаңғыртуға талпынған қазақ зиялылары мен оқымыстыларының  жарық жұлдыздарының, ірі қайраткерлерінің бірі найман-терістаңбалыдан шыққан Райымжан Марсек еді.  Райымжан Марсектің өмірі, қазасы жөнінде бірталай зерттеулер жүргізіліп, кітаптар да жазылған.  Алаш арысының артында қалған ұрпақтары жөнінде, Раймыжанның туған інісі Шериязданның қызы Тұрдықан апайымыздың «Кешулер» атты кітәбінде толығымен айтылған.  Осы апайымыздың жазған кітәбі мен  тарих ғылымдарының докторы Әбжановтың жауапты редакторлығымен жазылған Райымжан Марсек туралы «Қазақ қайда бара жатыр?» атты кітәптерде айтылмаған  бірер деректерді келтіруді жөн көрдім.    Төңкерістен кейін Райымжан Марсектің контрреволюцияшыл аталғаны белгілі. Былтыр жазда байжігіттің атақты шежіресі болған, Дәулетбай батырдың егізі Есенгелді

    71
  • Көз қарас

    Керейдің айқыш таңбасы.

    Болған талай қаламыз да, халық та, Уақыт көмді бәрін жердей табытқа. Болған талай ауылымыз тайпамыз, Енді соның ізін тауып байқаңыз… Жүсіп Баласағұни    Дін дегініміз жер бетіндегі халықтардың Көк Тәңірімен байланыс жасауының салт-жоралары (ритуал) болады. Яғни, Көктегі бір аратушымен, бір Құдаймен байланыс жасаудың. Бір Тәңір, жалғыз Құдай ұғымы тенгриандық діннің басты қағидасы екені белгілі. Белгілі ғалым Сәбетқазы Ақатай Көк Тәңірлік дінді пайғамбарсыз дін деп те атаған екен. Алай да, біздер ертеде Гесар атанған (Қызыр) Көк Тәңірлік Қыдыр атаны ең алғашқы пайғамбар деп түсінеміз. Қыдыр ата Христосқа дейінгі бес мың жыл бұрында өмір сүрген. Біздің ата-бабаларымыз сыйынған осы діндегі Тәңірлік таңба біз әңгіме қылғалы отырған Керей тайпасының айқыш таңбасымен бірдей таңба. (+).

    246
  • Руханият

    Қазақ тілі әліпбиін кириллицадан латын графикасына көшіру туралы қаулы

    Қазақ тілі әліпбиінің кириллицадан латын графикасына көшірілуін қамтамасыз ету мақсатында ҚАУЛЫ ЕТЕМІН: 1. Қоса беріліп отырған латын графикасына негізделген қазақ тілі әліпбиі бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасының Үкіметі: Қазақ тілі әліпбиін латын графикасына көшіру жөніндегі ұлттық комиссия құрсын; қазақ тілі әліпбиінің 2025 жылға дейін латын графикасына кезең-кезеңімен көшуін қамтамасыз етсін; осы Жарлықты іске асыру жөнінде өзге де, соның ішінде ұйымдастырушылық және заңнамалық сипаттағы, шаралар қабылдасын. 3. Осы Жарлықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігіне жүктелсін. 4. Осы Жарлық жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.     Қазақстан Республикасының    Президенті                                                  

    109
  • Саясат

    МАҢЫЗДЫ САЯСИ МЕРЕКЕ ЕДІ

    Марат Токашбаев Ертең 25-қазан – Республика күні мерекесі. 1990 жылы 25-қазанда Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің қаулысымен қазақ халқы үшін аса маңызды саяси құжат – «Қазақ ССР-інің мемлекеттік егемендігі туралы Декларация» қабылданған болатын. Бұл тарихи құжатта мемлекеттік егемендігіміз жарияланып, елдің саяси-құқықтық тәуелсіздігінің бағдарламасы баяндалған. Дәл осы құжатта, ең жоғарғы әкімшілік-атқарушылық билік, республика басшысы Президент болатыны айтылды. Егер осы Егемендік туралы Декларация болмаса, 1991 жылғы 16- желтоқсанда қабылданған «Қазақ ССР-інің мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» конституциялық заңның да, 1991 жылы 1-желтоқсандағы президенттік референдумның да болу-болмауы екіталай еді. Аталған Декларацияда Қазақстан қазақ халқының мемлекеттілігі екендігі, оның халықаралық қатынастардың дербес субьектісі болатыны, жер, су, әуе кеңістігі ерекше меншікте танылатыны айтылған. Өкінішке қарай қазір Қазақстан мемлекетқұраушы қазақ

    21
  • Қазақ шежіресі

    Керей таңба

      Керей шежіресіндегі  «Керей» атауы туралы көптеген әртүрлі пікірлер айтылып, ғылыми зертеулер жасалуда . Бірақ та ешкімде тарихты дәл болғанындай етіп шындығын жеткізе алмайтындығы өкінішті-ақ.Тек бірден бірге жалғасып, естіп білген жорамалдарға ғана сүйенетіндіктерінде болса керек. Жалпылай алғанда қазақ қауымында ауыз әдебиеті кеңінен өріс алып аңыз әңгімелер арқылы ғасырдан- ғасырға жалғасып тарихи мәліметтер бізге жеткені де баршаға аян. Құймақұлақ дана қариялардан қалған дала шежіресі, аңыз әңімелерінде  6-7-ғасыр шамасында қәзіргі монголия аумағы Орхон өзенінің жағалауына белгісіз сегіз «қоныс» келіп жайғасыпты. Оны сырттай көрген отырықты Монголдар «сегіз қоныс» немесе «келген сегіз» деп атап кетіпті. Ал монголдар сегіз санын «найман» деп атайды. Қәзіргі қазақ қауымының  найман руының алғашқы осылай аталуы ғылыми түрде дәлелденіп тұжырымдалған.

    61
  • Тарих

    Қарамай мен Майтау өңірі қазақтың ежелден бергі атамекені(Шығыс Қазақия)

    Бұл жердің аты Майтау (独山子), суретте Майтау мұнай бұрғылау құрылғылары түсірілген. Шыңжаңда ол жылдары (40-жж) мұнай бұрғылайтын озық құрылғылар болмаған тұрса, аталмыш өңірдегі мұнайды кімдер бұрғылап жатыр? Совет (сәбет) одағымен қаншалық қатысы бар? Айтпақшы, сурет Шығыс Түркістан үкіметі құрылған жылдары түсірілген. Шығыс Түркістан үкіметін құруда Сәбет (совет) үкіметі сирек қазба байлықтарға астыртын мүдделі болған. Соның бірі- Уран және бірі- Мұнай. Уранды Алтайдан тапқан да мұнай-газды осы Майтау (独山子) мен Қарамайдан (克拉玛依) тапқан. Бұған дейін бұл өңірге (Майтауға) сәбеттің кен барлайтын тыңшылары келіп жер шарлап, астыртын картаға түсіріп қағазға нобайын қондырып кеткен. Жалпы, Қарамай мен Майтау өңірі қазақтың ежелден бергі атамекені саналады. Ұшы қиырсыз осы өңірде қазақтар мал төлдеткен, жер бетіне

    70
  • Тарих

    РУХАНИ ЖАҢҒЫРУ: ШЫҒЫС ҚАЗАҚИЯ ЖӘНЕ ШЫҢ ДУБАН

     Шыңжаң өлкесіне Қазақстан зиялылары екі түрлі кезеңде келе бастады. Бірі – 1916-1920 жылдары паналап келген Алаш зиялылары мен 30-ыншы жылдары ашаршылықта келген қазақ интеллигенциясы Қазақтар Шың Дубан (盛世才) үкіметін құруда екіге жарылды. Шәріпхан төре бастаған ұлт зиялылары (солтүстік Шыңжаңдағы барлық қазақтар) қолындағы әскери, саяси күшті тоқтатып Шың Дубанмен тікелей саяси байланысқа шықты. Бұған бүкіл қазақтың зиялысы атсалысты. Ал, Шығыс Шыңжаңның алтын діңгегі атанған Әліптің ұлы Елісхан Шың Дубан үкіметін құруға тіс-тырнағымен қарсы болды. Сондықтан қазақтың аз бөлігі Елісханға еріп, Шың Дубан үкіметіне қарсы Орталық Минго үкіметіне қарайтын Ма БуФаңның әскери үкіметін паналап, солардан саяси, әскери күш алып қайта айналып кеп Шың Дубанның үкіметін қиратуды ойласты. Шәріпхан төре Елісханға екі-үш рет

    157
  • Саясат

    “Шәуешек келісімі” қазақ-қытай шекарасының негізі болды”

    Асылхан МАМАШҰЛЫ Қазақстан мен Қытай шекарасындағы бекет. Қорғас, 13 мамыр 2003 жыл. (Көрнекі сурет.) Осыдан 153 жыл бұрын, яғни 1864 жылы қазан айының 7-сі күні Ресей мен Қытай арасында “Шәуешек келісіміне” қол қойылды. Тарихшы Нәбижан Мұқаметханұлы 153 жыл бұрын қол қойылған осы “Шәуешек келісімі” қазіргі қазақ-қытай шекарасының негізі болғанын” айтады. Азаттық тілшісі Ресей және қазақ зерттеушілерінің ғылыми деректері мен пікірлеріне сүйеніп, Қазақстанның шығыс шекарасының шежіресін сүзіп шыққан еді. Қазақ-қытай шекарасының қалай тартылғанын зерттеуге тырысқан тілшіге әуелі ресейлік профессор, тарих ғылымдарының докторы Владимир Моисеевтің “Орталық Азиядағы Ресей мен Қытай (19-ғасырдың екінші жартысы – 1917 жыл)” зерттеуі ұшырасты. Бір жарым ғасырдан астам уақыт бұрын, қазан айының 7-сі күні Ресей мен Қытай арасында Шәуешек келісіміне

    91
load more

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: