| 
  • Tarih

    Ospan batırğa soğıs önerin üyretken Zuqa batır

    Godfrey Lias attı ağılşın diplomatı jäne jurnalisti 1956 jılı Londonda basılıp şıqqan “Kazakh Exodus” yağnıy “Qazaq bosuı” attı kitabında Ospan batırdı jastayınan soğıs öneri men taktikasına Böke batırdıñ baulığanın keltiredi.   Kitapta Ospan batır turalı jan jaqtı mälimet beriledi. Bwl kitaptı Ospan batır turalı şetelderde kölemdi mälimet bergen alğaşqı eñbek dep aytuğa boladı. Onda sonımen qatar Türkiyalıq köş jetekşileri Qalibek äkim, Hamza Şömişbaywlı, Swltan Şärip Täyji, Qwsayın Täyji turalı köptegen mälimetter keltiriledi. Ospan batırdı esimin alğaş ret Türkiya qazaqtarınan estip bilgenin ayta kelip Godfrey Lias Ospan batırdıñ Türkiyanıñ Qaysarı qalasına ornalasqan Qwsayın Täyji aulına barğanda aqın Qaramolla Seyithanwlınıñ äñgimelep bergenin mälimdeydi. Qaramollanıñ osı kezdesuden az aldın ğana Ospan batır jayında

    278
  • Tarih

    Altaydağı qazaqtar Alaş Orda ükimetine joldağan TİLEULESTİK xatı

    Osıdan bir ğasır bwrın Qazaq-Qırğız jwrtı birlesip Alaş Orda ükimetin qwrğan kezde oğan qoldauşı bolıp, tileulestik bildirgen şetjwrt qazaqtarınıñ biri- Qıtay Qazaqtarı edi. Altay, Şäueşek jäne Qwljadan art-artınan tileulestik qwttıqtau xattarı men Qazaq töl baspasına kömek somaların joldanğan. Bir ğasır bwrın Altaydağı qazaqtar Alaş Orda ükimetine joldağan TİLEULESTİK xatınan üzindi. Hat Semeyden şığatın “Sarıarqa” gazetinde 1918-jılı basılğan. Tileulestik Qıtay jwrtına qarağan Alaş wrandı Abaq Kereyinen. Gazetten köruimiz boyınşa Rosiyağa qarağan Qazaq-Qırğız birigip, öz aldına jwrt bolıp, Alaş ordasın tigip, Alaş tuın köterdi degendi estip, patşamız basqa bolsa da, wranımız Alaş, näsilimiz Qazaq bolğandıqtan Alaş balasınıñ bası qosılıp jwrt qatarına kiruine tilektestigimizdi bildiremiz. Oylağan oy ornınan şığıp iske sät bersin. Wlt

    136
  • Twlğalar

    Sankt-Peterburgte Kenesarı hannıñ kisesi saqtalğanı anıqtaldı

    Alaş äskeri taqırıbın zerttep jürip, Seyilbek Janaydarovtıñ 1915 jılı Sankt-Peterburgtegi Resey etnografiyalıq muzeyine Kenesarı hannıñ kisesin tapsırğanı turalı derek kezdestirdim. Bwl jädiger «Kse – poyas kirgizskogo hana Sredney Ordı» degen atpen atalğan muzeydiñ qorında bügingi künge deyin saqtalğan eken. Onı mädeniet jäne sport ministiri Arıstanbek Mwhamediwlımen Sankt-Peterburgtegi muzeyge barğanda öz közimizben köruge mümkinşilgi tudı. Seyilbek Janaydarov 1918 jılı Atbasar Alaş äskeri divizionın qwrğan äri Alaşorda ükimetiniñ kandidat müşesi bolğan azamat. Bwl jädiger Seyilbek Janaydarovtıñ qolına qalay tüskenin zerttey kele anıqtağanımız – ol kiseni Seyilbektiñ atası – Kenesarı hannıñ äskeri qolbasşılarınıñ biri Janaydar Orınbaywlınan qalğan mwra eken. Janaydar batırdıñ erlikteri turalı Mwsa Şormanovtıñ, Mäşhür Jüsiptiñ, Doskey aqınnıñ, Jambıldıñ, Imanjan Jılqaydarwlınıñ estelikteri

    78
  • Tarih

    QITAY QAZAQTARINIÑ JAPONIYAMEN BAYLANISI BOLĞAN BA?

    “Japoniyada bilim alğan Qıtaylıqtar” attı (中国人留学日本史) bwl kitapta 19-20 ğ aralığında Japoniyada är salada bilim alğan qıtaylıq oquşılardıñ tarixın tügendepti. Japoniya qıtaydıñ sayasi mädenieti men sayasi özgerisine qozğauşı küş bolğan birden bir ıqpaldı memleket ekenin bügingi qıtay biligi aşıp jarıp aytpasa da Qazaqstandıq töl qıtaytanuşılar aytabilui tiis dep esepteymin. Cin ükimetin audarıp bilikke demokratiyalıq qıtay elitasınıñ keluine Japondardıñ tike ıqpalı bar. Japon-qıtay qırğiqabaqtığı sebebinen eki el arasındağı tarixi sayasi ıqpaldastıq turalı bügingi kömenes qıtay biligi (共产党) köbinşe jumğan auzın aşpaydı. Osmınlı ükimeti üşin Francsiyadan bilim alğandar qanşalıq ıqpaldı bolsa, Cin memleketi üşin de Japoniyadan bilim alğan qıtaylıqtar da äne sonday ıqpaldı bolğan. Cin-Japon soğısınan (1894-1895 jj) keyin Japoniya qıtaydıñ teristik-şığıs

    405
  • Tarih

    «Oktyabr' töñkerisiniñ zwlmatı men şarapatı teñ»

    Nwrtay LAHANWLI Tarihşı Qaydar Aldajwmanov. Bügin Oktyabr' revolyuciyasına ğasır toldı. Azattıq tilşisi tarihşı Qaydar Aldajwmanovpen Oktyabr' revolyuciyasınıñ Qazaqstanğa ne bergeni jäne qanday näubet äkelgeni turalı äñgimelesti. Azattıq: – 1917 jılı qaraşanıñ 7-si küngi (eski kalendar'men qazan ayında bolğan ) Resey imperiyasında bolğan Oktyabr' töñkerisiniñ dümpui qazaq dalasına qanşa uaqıttan keyin jetti? Qazaqstanda töñkeris bolğanın däl sol küni bildi me? Qaydar Aldajwmanov: – Sovet zamanınıñ özinde «Sovet ükimeti qalay ornadı?» degen saual töñireginde tarihşılar arasında aytıs bolğan. Tipti sol kezdegi, yağni 1920 jıldardağı qazaq basşılarınıñ özderi «Oktyabr' revolyuciyası Qazaqstanğa tek telegrafpen kelip ornağan» degen principte bolğan. Oğan keybireuleri qarsı şığıp, tipti keşegi 1960 jıldarğa deyin ğalımdardıñ özi «joq, qazaqtar birden qoldağan, qazaqtardıñ közi

    101
  • Tarih

    Alaş arısı Rayımjan Marsektiñ ata-tegi jöninde.

          Resey imperiyasınıñ otarlıq ezgisine qarsı twrıp, odan keyingi kommunistik-şovinistik kezeñde wlt müddesin qorğap, wlttıq sayasi partiya qwrıp, qazaqtıñ memlekettiligin qayta jañğırtuğa talpınğan qazaq ziyalıları men oqımıstılarınıñ  jarıq jwldızdarınıñ, iri qayratkerleriniñ biri nayman-teristañbalıdan şıqqan Rayımjan Marsek edi.  Rayımjan Marsektiñ ömiri, qazası jöninde birtalay zertteuler jürgizilip, kitaptar da jazılğan.  Alaş arısınıñ artında qalğan wrpaqtarı jöninde, Raymıjannıñ tuğan inisi Şeriyazdannıñ qızı Twrdıqan apayımızdıñ «Keşuler» attı kitäbinde tolığımen aytılğan.  Osı apayımızdıñ jazğan kitäbi men  tarih ğılımdarınıñ doktorı Äbjanovtıñ jauaptı redaktorlığımen jazılğan Rayımjan Marsek turalı «Qazaq qayda bara jatır?» attı kitäpterde aytılmağan  birer derekterdi keltirudi jön kördim.    Töñkeristen keyin Rayımjan Marsektiñ kontrrevolyuciyaşıl atalğanı belgili. Bıltır jazda bayjigittiñ ataqtı şejiresi bolğan, Däuletbay batırdıñ egizi Esengeldi

    145
  • Köz qaras

    Kereydiñ ayqış tañbası.

    Bolğan talay qalamız da, halıq ta, Uaqıt kömdi bärin jerdey tabıtqa. Bolğan talay auılımız taypamız, Endi sonıñ izin tauıp bayqañız… Jüsip Balasağwni    Din deginimiz jer betindegi halıqtardıñ Kök Täñirimen baylanıs jasauınıñ salt-joraları (ritual) boladı. YAğni, Köktegi bir aratuşımen, bir Qwdaymen baylanıs jasaudıñ. Bir Täñir, jalğız Qwday wğımı tengriandıq dinniñ bastı qağidası ekeni belgili. Belgili ğalım Säbetqazı Aqatay Kök Täñirlik dindi payğambarsız din dep te atağan eken. Alay da, bizder ertede Gesar atanğan (Qızır) Kök Täñirlik Qıdır atanı eñ alğaşqı payğambar dep tüsinemiz. Qıdır ata Hristosqa deyingi bes mıñ jıl bwrında ömir sürgen. Bizdiñ ata-babalarımız sıyınğan osı dindegi Täñirlik tañba biz äñgime qılğalı otırğan Kerey taypasınıñ ayqış tañbasımen birdey tañba. (+).

    376
  • Ruhaniyat

    Qazaq tili älipbiin kirillicadan latın grafikasına köşiru turalı qaulı

    Qazaq tili älipbiiniñ kirillicadan latın grafikasına köşiriluin qamtamasız etu maqsatında QAULI ETEMİN: 1. Qosa berilip otırğan latın grafikasına negizdelgen qazaq tili älipbii bekitilsin. 2. Qazaqstan Respublikasınıñ Ükimeti: Qazaq tili älipbiin latın grafikasına köşiru jönindegi wlttıq komissiya qwrsın; qazaq tili älipbiiniñ 2025 jılğa deyin latın grafikasına kezeñ-kezeñimen köşuin qamtamasız etsin; osı Jarlıqtı iske asıru jöninde özge de, sonıñ işinde wyımdastıruşılıq jäne zañnamalıq sipattağı, şaralar qabıldasın. 3. Osı Jarlıqtıñ orındaluın baqılau Qazaqstan Respublikası Prezidentiniñ Äkimşiligine jüktelsin. 4. Osı Jarlıq jariyalanğan küninen bastap qoldanısqa engiziledi.     Qazaqstan Respublikasınıñ    Prezidenti                                                  

    180
  • Sayasat

    MAÑIZDI SAYASI MEREKE EDİ

    Marat Tokaşbaev Erteñ 25-qazan – Respublika küni merekesi. 1990 jılı 25-qazanda Qazaq SSR Joğarğı Keñesiniñ qaulısımen qazaq halqı üşin asa mañızdı sayasi qwjat – «Qazaq SSR-iniñ memlekettik egemendigi turalı Deklaraciya» qabıldanğan bolatın. Bwl tarihi qwjatta memlekettik egemendigimiz jariyalanıp, eldiñ sayasi-qwqıqtıq täuelsizdiginiñ bağdarlaması bayandalğan. Däl osı qwjatta, eñ joğarğı äkimşilik-atqaruşılıq bilik, respublika basşısı Prezident bolatını aytıldı. Eger osı Egemendik turalı Deklaraciya bolmasa, 1991 jılğı 16- jeltoqsanda qabıldanğan «Qazaq SSR-iniñ memlekettik täuelsizdigi turalı» konstituciyalıq zañnıñ da, 1991 jılı 1-jeltoqsandağı prezidenttik referendumnıñ da bolu-bolmauı ekitalay edi. Atalğan Deklaraciyada Qazaqstan qazaq halqınıñ memlekettiligi ekendigi, onıñ halıqaralıq qatınastardıñ derbes sub'ektisi bolatını, jer, su, äue keñistigi erekşe menşikte tanılatını aytılğan. Ökinişke qaray qazir Qazaqstan memleketqwrauşı qazaq

    69
  • Qazaq şejiresi

    Kerey tañba

      Kerey şejiresindegi  «Kerey» atauı turalı köptegen ärtürli pikirler aytılıp, ğılımi zerteuler jasaluda . Biraq ta eşkimde tarihtı däl bolğanınday etip şındığın jetkize almaytındığı ökinişti-aq.Tek birden birge jalğasıp, estip bilgen joramaldarğa ğana süyenetindikterinde bolsa kerek. Jalpılay alğanda qazaq qauımında auız ädebieti keñinen öris alıp añız äñgimeler arqılı ğasırdan- ğasırğa jalğasıp tarihi mälimetter bizge jetkeni de barşağa ayan. Qwymaqwlaq dana qariyalardan qalğan dala şejiresi, añız äñimelerinde  6-7-ğasır şamasında qäzirgi mongoliya aumağı Orhon özeniniñ jağalauına belgisiz segiz «qonıs» kelip jayğasıptı. Onı sırttay körgen otırıqtı Mongoldar «segiz qonıs» nemese «kelgen segiz» dep atap ketipti. Al mongoldar segiz sanın «nayman» dep ataydı. Qäzirgi qazaq qauımınıñ  nayman ruınıñ alğaşqı osılay ataluı ğılımi türde däleldenip twjırımdalğan.

    148
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: