| 
  • Tarih

    Sibir handığı nemese kerey Toğırwl hannıñ wrpağı Taybwğa äuletteri bilik qwrğan memlekettiñ qilı tağdırı men tarihi arenadan joğaluı

    Tarlan tarihtıñ bizge beymälim twstarı köp, aqiqatı aşılmağan jäne äli künge deyin qwpiya paraqtarınan özindik orın alğan Taybwğa äuletteriniñ orta ğasırlarda bilik qwrğan jwrtı Sibir ölkesi nemese Sibir jwrtı ekendigi barşamızğa ayan. Kerey Toğrıl hannıñ Ükiden (keybir şejire añızdarda Wyqı deydi, al qıtay derekterinde Toğrıl hannıñ bir wlınıñ esimi Oyhu) tuğan nemeresi Taybwğa bwl aymaqta on üşinşi ğasırdıñ birinşi jartısında inisi Tayşıqpen birge Kerey handığınan qalğan bir qauım eldi soñına ertip öz aldına jeke handıq qwrıp jer kölemi orasan zor aumaqqa biligin jürgizdi. Şıñğıs han imperiyasınıñ wlan-ğayır Euraziya keñistiginde bilik qwrğan däuirinde osı imperiyağa täueldi jeke öz aldına memlekettik qwrılımı bar el bolğan Taybwğa dinastiyası nemese Taybwğa jwrtınıñ tarih sahnasına

    86
  • Tarih

    MÖDE JÄNE WLI DALA

      Janımhan Oşan R.B. Süyleymenov atındağı Şığıstanu institutınıñ Jetekşi ğılımi qızmetkeri, t.ğ.k. MÖDE, Maodun', Modun şan'yuy (b. z. b. 234? – b.z.b. 174 jj.) – Wlı ğwn imperiyasınıñ negizin qalauşı, jäne b. z. b. 209 – b. z. b. 174 jıldarı imperiyağa bilik jürgizgen äygili şan'yuy. ÖMİRBAYANI Otandıq tarih ğılımında «Ğwn» degen atpen [1. 25-436 bb] köpşilik qauımğa äygili bolğan köne etnos turalı eñ köne derekti Qıtay tarihşısı Sıma Cyan' öziniñ äygili şığarması bolğan «Şiczi» (Tarihi jazbalar) attı eñbekte birinşi ret Syunnu (匈奴) degen eki ieroglifpen jazıp qaldırğan. Qazirgi qıtay tilinde «Xiōngnú» dep oqılatın osı eki ierogliftiñ köne däuirdegi qıtay tilindegi oqıluı turalı ɕjʊŋ.nǔ *, qʰoŋ.nˤa, t.b. dep oqıladı degen pikirler

    87
  • Tarih

    Jolımbet altın kenişiniñ atauı turalı

    Ataqtı Jolımbet biden – Qali, Qalidan – Bektaza, Bektazadan – Aznabek taraydı. Aznabek Alekseev audanına qaraytın «Iskra» sovhozı bölimşesin basqarıp kelgen. Aznabekten – Amangeldi, Altınbek, Däuletbek, Asılbek, Azamattar taraydı. Jolımbet jaylauın basıp ötip Aşılı-ayrıq özeni 92 şaqırım ağıp Sileti özenine qwyadı. Kürsarı kerey – Jebeke – Janğabıl – Däuletbay – Qwdaybargen – Täñirbergen – Şaqabay – Sızdıq. Qamaş (Qamaridden) ağa Sızdıqov 1915 jılı düniege kelgen. Atası Şaqabay Qına auılında tuğan. Qimaş Sızdıqov 77 jasında ata-babasınıñ ziratına dwğa bağıştauğa jolğa şığadı. Qına auılında jası seksenge kelgen Nwrtaza Şäripovpen kezdesedi, «Şaqabay jelisin» körsetudi swraydı. Jası kelip qalğan Nwrtaza sizdermen jüru oñay bolmas qoymas dep, Aznabek Bektazawlı Qalievtiñ üyin körsetedi. Jalpı osı mañaydağı

    51
  • Tarih

    Qazaq ru-taypalarınıñ otbası sanı tralı tizim däpteri

    (Cyan'luna jılnamısınıñ 23-jılı 1-ay) 1758-jılı aqpan 21-qwjat 1758 jılğı aqpan ayında hattalıp, tirkelgen «Qazaq taypalarınıñ sanı turalı» tizbede: «Orta jüzde: taraqtı, arğın, nayman, kerey, uaq, töleñgit, qıpşaq qa­tarlı 7 taypa bar», ekendigi körsetiledi de, olardıñ sanı, kimniñ biliginde ekendigi qwjat türinde jazılğan. Köne tarihi mağlwmat retinde , bwl derekter «Qojabergen batır»  attı zertteu kitabtiñ  192-194 betterinde tolıq berilgen. Mwnda biz äueli 21-qwjattı erekşe atağımız keledi, öytkeni, özgeqwjattarda saqtalğan mağlwmattarğa qarağanda, bwl qwjattıñ arğıtüpnwsqasın özge emes, Abılay hannıñ özi jazıp bergen. Demek, mwndağıatalğan twlğalar – Abılay han moyındağan, sanasqan Orta jüz qazaqbasşıları.                  Aşamaylı-kereydiñ 10 000 otbası Twrsınbay batırdıñ (Balta-kerey Twrsınbay atanağan batır. –Z.T.)

    289
  • Tarih

    DÄSTEM SAL QARABASWLI

    Elbası Nwrswltan Äbişwlı biılğı jıldıñ säuir ayında elimizdiñ bas gazeti «Egem- endi Qazaqstan» gazetinde jariyalağan maqalasında tuğan jer tarihın, onıñ täuel-sizdigi men bostandığı üşin küresken twlğalar esimin qayta jañğırtudı wsındı. Osı rette bügingi qazaq eliniñ soltüstiginde ömir sürgen ru-taypalar tarihı osı kün- ge deyin maman-tarihşılar nazarınan tıs qalıp kele jatqandığ belgili. Bügingi jastar tügil aqsaqaldardıñ özi eldiñ keşegisi tural jarıtıp eşteñe ayta almaydı. Oğan olardı kinalaudıñ özi qiın siyaqtı. Keşegi keñes ükimeti zamanındağı qısañ sayasat ötkenimizdi biluge mwrşa bermegendin qalay jasıra alamız. Qazaqstannıñ soltüstigi men Batıs Sibir ölkesi orta ğasırda biriñğay sayasi-etnika- lıq aumaq bolğan. Kereydiñ taypasınıñ Taybwğa äuleti negizin qalağan, tarihta «Sibir handığı» dep atalatın memleket aumağında tek kereyler

    124
  • Tarih

    QOJABERGEN BATIR

    Bahıt Ejenhanwlı tarih ğılımdarınıñ doktorı , «Qojabergen batır» kitabınıñ avtorı 1756-1767 jıldarda qalıptasqan mänju-qıtay mwrağat qwjattarı negizinde 1. Kitabımızğa engizilgen Qojabergen batırğa qatıstı tarihi qwjattar Qolıñızğa tigen bwl kitap abaq kreydiñ şıbarayğır ruınan şıqqan Qojabergen batırdıñ 1756-1767 jıldarı aralındağı tarihı turalı sır şertetin, öz däuirinde qalıptasqan naqtı mwrağat qwjattar negizinde jazılğan. Kitap üş bölimnen twradı: 1. Atalmış tarihi kezeñde qalıptasqan qazaq-cin qarım-qatınası jäne ondağı Qojabergen batırdıñ ıqpalı sındı taqırıptarğa arnalğan zertteuler; 2. Qojabergenge qatıstı mänju-qıtay tilderinde qalıptasqa naqtı mwrağat qwjattardıñ qazirgi qazaq tiline audarmaları (tarihi-derektanulıq ğılımi talapqa say, mwnda mänju tildegi qwjattardıñ transkripciyaları da berilgen); 3. Qwjattardıñ faksimile köşirmeleriniñ tañdamalı toptaması. Kitapqa jalpı 70 qwjat engizildi. Uaqıt jağınan aytqanda, bwl

    62
  • Tarih

    Boztöbe nemese Ombıdağı Qarjas auıldarınıñ tarihı

    ​Boztöbe – bwl on toğızınşı ğasırdıñ 40 jıldarında Ertis özeniniñ soltüstik jağalauınan orın tepken, qazirgi Ombı qalasınıñ promzona aumağına kiretin şağın ğana ormandı alañqayı bar döñesti jer osılay atalatın. Ombı qalası äli irgesin jaya qoymağan däuirde Boztöbe osı öñirdi ğasırlar boyı ata-qonıs etken qalıñ kerey işindegi Qwrman ruınıñ bayı Teljannıñ ağayındarımen birge köşip-qonatın jaylauı boldı. Qazirgi Ombı qalasınıñ ornalasqan aumağı bağızı zamanda Sibir jwrtına On hannıñ wrpaqtarı ielik etken Taybwğa-Tayşıq äuletteri twsında «Köşebe şiligi» atalatın edi desetin köneköz qariyalar. Mal jayılımına qolaylı, şöbi şüygin bwl jer sol kezde jergilikti patşı wlıqtarınıñ köz qwrtına aynala bastadı. Köktemde Ertis tasığanda Boztöbeniñ at şaptırım aynalasın su ala qoymaytın. Teljan bay auıl-aymağımen sol aymaqtağı

    56
  • Twlğalar

    Er Jabay (Abaq Kerey) babanıñ jatqan jeri tabılıptı. 

    Slambek Jumagali Bwl ülken quanış! Wrpaqtarı üşin ülken önege, ruhani azıq. Ataqtı Abılaydıñ aq tuın wstağan, äri tälimger wstazı, erlik jäne teñdessiz batırlığımen közge tüsip, jıraular men aqındardıñ uıttı sözine arqau bolğan Er Jabay batırdıñ jerlengen jeriniñ tabıluı qazaq tarihı üşin demañızdı. Wrpaqtarı tınımsız izdenip, qazaqtıñ alıp twlğasınıñ jerlengen jerin sonou Qostanay öñirindegi Atbasar mañınan tauıp, süyinşi swrağan jılı habar estidik. Talay ğasırlar boyı tarih qoynauında qwpiya bolıp qalğan Jabay babamızdıñ qayta tarih betine oralıp, wrpağımen qauışuı “Ruhani jañğırudıñ” jemisi. Älbette, äli de qazaqtıñ qanşama bahadür batırları men el bastağan kösemderi, söz bastağan şeşenderi belgisiz küyinde qalıp otır? Bwl da işke tüsken “jılım qwrttay” sayasattıñ salqını bolğanı aqiqat. Qazaqtıñ basına

    122
  • Twlğalar

    Esbol Kürsarıwlı (1550-1654)

    Aqsarı-Kürsarıdan Kürsarı kerey bolıp bölinetin eki atanıñ negizin qalağan Esenalı men Esbol Sibir jwrtın bilegen handarğa qızmet körsetip el basqaru isine aralasqan jäne on altınşı ğasırlarda ömir sürgen adamdar. Esenalı men Esboldıñ araları bir müşel jas edi dep aytadı köneköz qariyalar. Zamanında Sibir handarınıñ äskerbası jäne ordanıñ bas keñesşisi bolğan Esenalınıñ tärbiesinde bolğan Esbol da at jalın tartıp minip erjetkennen keyin ağasınıñ jolın quıp el bileu isterine aralastı. Sibir handarınıñ balalarına kökiltaş bolumen qatar elşilik mindetterdi de, äskeri is-qimıldardı üylestirudi de moynına jüktegen Esenalınıñ Esboldıñ tärbiesine ıqpalı zor boldı. Bir mıñ bes jüz jetpisinşi jıldardıñ orta şeninde (jılqı jılında) Stroganovtardıñ qarjılay kömegine jäne Mäskeu patşasınıñ qoldauına süyengen orıs voevodası, äri

    66
  • Köz qaras

    Sibir jwrtı nemese KÖŞİM handığı qwlağannan keyin Batıs Sibir aymağında özgeriske wşırağan jer-sulardıñ bayırğı atauları.

    Şarlaq uezindegi el, jer, su ataularınıñ şığu törkini Qazirgi Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ Uälihanov jäne Aqjar audanınıñ jeri Sovet ükimeti ornağan alğaşqı jiırmasınşı jıldarı Aqmola guberniyasına qarastı Orehov audanınıñ negizinde qwrılğan Şarlaq ueziniñ qaramağına qaradı. Onıñ qwramında on bes bolıstıq äkimşilik boldı. Osı on bes bolıstıñ işinde Alabota, Qoytas, Qorğan (keyinnen Qara Oy bolısı atandı), Qızılağaş, Kerey, Teke, Qarauıl (bwrınğı Nikolaev bolısı) bolıstarınıñ negizgi böligi qazaqtar bolğandıqtan köşpeli bolıstar atanğan edi. Bwl bolıstar qazirgi körşiles Uälihanov jäne Aqjar audandarınıñ aumağı. Qalğandarı: Dobrovol'skaya, Drobışev, Kotel'nikovo, Orehovo, Pokrov, Russkaya Polyana, Stepanov, Çernousov bolıstarı Ombı oblısına berildi. Bwlanbay auılınıñ tuması Zeynolla Ospanwlın auıl balaları «Zäken ätäy» dep ataytın edik. El men jerdiñ tarihın, osığan

    168
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: