| 
  • Tarih

     BAHADÜR BOTAQARA (Dastan)

     Talapbek AZANBAY                                                                                     Aqın Talapbek AZANBAY  1965 jılı Qıtay Halıq Respublikası , Şıñjañ Wyğır avtonomiyalıq rayonı, Altay aymağı, Alaqaq öñirinde düniege kelgen . 2004 jılı ata jwrtına köşip kelip, qazirğı kezde Almatı oblısınıñ Eskeldiaudanında twradı. Begili aqın Talapbek Önerhan wlı AZANBAY 1990 jıldan bastap äde'ietke aralasıp, «Altın tau saltanatı», «Qıran merueti» attı jır jıynaqtarda ŞWAR kölemindegi türli basılım Gazet -  Jornaldarında 200 –den asa öleñ,tolğau, ballada jäne poemaları jarıq körip,

    57
  • Köz qaras

    Toğız oğız-toğız Iteli-toğız Torğauıt

    Börili bayraq astında — Bögelip körgen jan emen! Böridey jortıp ketkende, Bölinip qalğan jan emen!   -Swyinbay Aronwlı   Iteli şejiresiniñ Säbit damolladan qalğan nwsqasında : Ormanbet hannıñ  Torğauıt, Dörbit, Tibet, Tañğıt, Qalqa, Ahmet, Onsan degen wldarı boldı. Ahmet alapes bolıp auırıp elden şettetiledi de, Ahmetti ien jerge öltiruge apara jatqanda qwtqarılıp, aman qaladı. Ahmet arqardıñ bauırın jep, qanın işip sauığıp ketkensoñ arqardı kie twtıp, twñğış wlınıñ atın Arqarşı qoyadı. Ahmet jasaq qwrıp, böri bastı tu köterip Ormanbet hanğa qarsı şabuılğa ötedi. Torğauıt, Dörbit, Tañğıt, Qalqa, Sarıüysin, Bekejan, Täyti, Onsan börili tu astına birikti. Böri bastı tuına qaratılıp toğız Iteli atanıptı- degen añızdı keltiredi.. [1] Säbit damolla- Altay betinde alğaş

    144
  • Zuqa batır 150 jıl

    Erke batır- Bwqarbay Eltoqwlı

    Jwmaşärip Şähadatwlı Dändibay tegi (Jazuşı, Pedagok, poblicik) Är zaman öziniñ äygili adamdarın tudırıp sol twlğanıñ boyındağı türli qasietteri arqılı jetken deñgeyi köleminde ortasına äygilep otıradı. Zaman twlğağa tiyanaq, twlğa zamanğa qozğauşı rölda damidı. Qoğamdıq damu barısında zaman kemeldenip, twlğa somdaladı. Zaman bir tarihi däuirdiñ ruhani betbeynesi. Onda han- qaraşa, bi- qazı, kösem- şeşen, batır- bağlan… t.b lardıñ bäri de sayasi- zañ, din- mädeniet, şaruaşılıq t.b qatarlı köptegen salalarda aralasa boy körsetip sol zamannıñ özindik tınısın qalıptastıradı. Endeşe sol nar twlğalardıñ işinde batır obrazın osı maqalada qauzalatın özek ete oy öristeteyik. Allağa şükir, qazaqta batır barşılıq, sebebi biz handıq tegimiz arısı Edilqağan (ätilä), Eljaukünbilerden bastau alıp, berisi Twğwrwlhan, Joşıhandar men olardıñ

    50
  • Twlğalar

    BABADAN DARIĞAN DARALIQ

        Qazirgi qıtay jeri Altay beti külli Abaq kereydiñ tuıp ösken ata mekeni. Talay zañğar twlğalardı tudırğan altın qwrsaq, Altaydıñ bir tuar tuması Ädi Twrar wlı 1932 jılı Botaqara ruınıñ süyikti mekeni Altaydıñ Alaqaq auılında düniege kelgen. Ädi Botaqara batır Tınıbek Nwra äuletinen taraydı. Abaq kereydiñ twñğış bii ataqtı jırauı, Botaqara Tınıbek Nwra äuletinen Şäu(jırau) Apaşwlı ,Ataqtı tökpe aqın Töleubay Böjekwlı, janı jomart keñ peyildi atağı jer jarğan bay Şäku Esilbay sındı wlı twlğa atalarınıñ qasieti darığan, Ädi balalıq şağı öziniñ ata mekeni Alaqaqta ötti. Bastauış sınıbın sol Alaqaq auılındağı Botaqara mektebinen bastadı. Ädeñ öziniñ tua bitti darınımen azattıqtan keyin qoğamnıñ är salasında qızmet etti. Sol kezde Altay audannıñ

    43
  • Qazaq şejiresi

    ALTIN ORDADAĞI 92 BAULI RULAR

    Şıñğıshan özi bağındırğan alıp teritoriyanı törit wlına bölip bergende mwrageri ögedayğa Orhon özeninen batısqa qaray Tarbağatay taularına deyingi jerlerdi; şağatayğa Şığıs türkistan, Jetisu, Mauerannahrdı; Joşığa Ögedayğa qarastı jerlerdiñ batısı men Şağatay wlısınıñ soltüstik batısın berdi. Joşı wlısı keyin «Altın orda» dep ataldı, oğan qarastı halıqtardı «toqsan eki baulı özbek ( nemese qıpşaq) dep atadı, ol halıqtardıñ tizimi mınanday: 1. Mıñ. 2. Jüz. 3. Qırıq. 5. Jalayır. 6. Pray. 4. Ügajat 6. Pray. 7. Qoñırat. 8. Alşın, 9. Nayman. 10. Arğın. 11. Qıpşaq . 12. kalmak. 13. Frat. 14. Qırıqtık. 15. Torğauıt. 16. Burlan, . 17. Şımırşıq. 18 Qatağan 19. Käji. 20. Kenehas. 21. Bwyrat. 22. Oyrat2 3.Kiat 24. Bağlan. 25.

    125
  • Tarih

    Alaş jäne atatek

    Bayahımet Jwmabaywlı jazuşı, etnograf Atatek jayında söz qozğar bolsaq «Alaş» atı şıqpay qoymaydı. Al «Alaş» turalı keñestiñ soñı ata tekke wlasarı şındıq. Bwl halqımızdıñ tek pen tarihtı bir twtas wğım retinde qarauınıñ negizi bolmaq. Endeşe keñesti «Alaştan» bastalıq. Halqımızdıñ söz tirkesterinde «Alaştıñ azamatı», «Alaş – Alaş bolğanda», «Altı Alaş» degen siyaqtı wğımdar kezdesedi. Ol olma bizdiñ osı «Alaş» sözimiz tuısqan wlttar arasında da öz – özderiniñ tildik qorında äksentine qaray: Saqalar — d'ie, Qwmıttar — u'y. Türikter — alaçug, Qırğızdar — Alaççk. Orıstar — laçug, Noğaylar — Alaş. Twnğwstar — alan…[1] t. b. Deydi. Mine bwlar «Alaştıñ» olardıñ tarihımen qatıstılığı degendik emes. «Alaş» sozınıñ taralu ayasınıñ qanşalıqtı keñdigin däleldeu. Zertteuşiler

    141
  • Köz qaras

    Arqadan Altayğa auğan eldiñ izi (YAğni Arqadan Altayğa auğan Abaq Kereydiñ keruen köşi jäyinda)

    Bayahmet Jwmabaywlı  Kindik söz: Kerey taypasınıñ ejelgi mekenderi Arqadan Altay betine irgeli eldiñ qaqpayınan auğanı raspa?». «Abaq Kerey eldi Arqadan Altayğa «Aqmırzanıñ ölimine sebepşi bolıp köşkeni» ras pa? «Bwqar jırau Abılay hannıñ bwyrıuımen Kerey köşin toqtatuğa aldınan şığıp jotasın körsetkeni raspa?» t. b. Swraqtar töñireginde tarihşı bolmasamda ızdenistiñ natijesinde öz älimşe közğaras bildirudi jön kördim. Artıq – kemin keşirmmen qararsızdır. Şını kerek, osı taqırıpqa qatıstı jazba derekter az bolğandıqtan, dälelsiz sözdiñ därmeni şamalı bolar degen oymen, tartınşaqtap kelgen edim. Juıqtan bergi äleumettik jelilerde bwl taqırıp töñireginde talas-tartıstar malığa bastağanın körip qolıma qalam alıp, osıdan bir qanşa jıl bwrın «Qazaqtıñ qısqaşa tarihı» degen eñbegimen eki millyard qıtayğa ğana emes, şet elderdegi

    427
  • Tarih

    «Otan tarihındağı twlğalardıñ röli» attı ğılımi-teoriyalıq konferenciya ötedi.

    Täuelsizdik merekesine oray Aqmola oblısı, Kökşetau qalası, “Dostar” mädeniet sarayında, «Elbası N.Ä.Nazarbaevtıñ «Wlı dalanıñ jeti qırı» maqalasın jüzege asıru ayasında Otan tarihındağı twlğalardıñ röli» attı ğılımi-teoriyalıq konferenciya ötedi. Şıñğıshan jäne odan keyingi qazaq handarı däuiriniñ qalıptasuına ıqpal etken twğırlı twlğa Twğırılhannıñ ömir jolı men erlik izderi moñğol, parsı, türik, qıtay, orıs, japon jazbalarında kezigip qana qalmay, Marko Polo, A.Andreev, N.A.Aristov, G.F.Miller, t.b. eñbekteri arqılı da älemge äygili. Tarihi twlğa – Twğırılhan esimin köteru El basınıñ «Bolaşaqqa bağdar: Ruhani Jañğıru», «Wlı dalanıñ jeti qırı» maqalası men prezidentimiz Q.Toqaevtıñ «Altın ordanıñ 750 jıldığın merekeleu» ayasındağı ündeuine say qolğa alınıp otır. Wlı dala twlğaların köterude QR Bilim jäne Ğılım minstrligi Ş.Ş.Uälihanov atındağı tarih

    206
  • Tarih

    Sibir handığı nemese kerey Toğırwl hannıñ wrpağı Taybwğa äuletteri bilik qwrğan memlekettiñ qilı tağdırı men tarihi arenadan joğaluı

    Tarlan tarihtıñ bizge beymälim twstarı köp, aqiqatı aşılmağan jäne äli künge deyin qwpiya paraqtarınan özindik orın alğan Taybwğa äuletteriniñ orta ğasırlarda bilik qwrğan jwrtı Sibir ölkesi nemese Sibir jwrtı ekendigi barşamızğa ayan. Kerey Toğrıl hannıñ Ükiden (keybir şejire añızdarda Wyqı deydi, al qıtay derekterinde Toğrıl hannıñ bir wlınıñ esimi Oyhu) tuğan nemeresi Taybwğa bwl aymaqta on üşinşi ğasırdıñ birinşi jartısında inisi Tayşıqpen birge Kerey handığınan qalğan bir qauım eldi soñına ertip öz aldına jeke handıq qwrıp jer kölemi orasan zor aumaqqa biligin jürgizdi. Şıñğıs han imperiyasınıñ wlan-ğayır Euraziya keñistiginde bilik qwrğan däuirinde osı imperiyağa täueldi jeke öz aldına memlekettik qwrılımı bar el bolğan Taybwğa dinastiyası nemese Taybwğa jwrtınıñ tarih sahnasına

    544
  • Tarih

    MÖDE JÄNE WLI DALA

      Janımhan Oşan R.B. Süyleymenov atındağı Şığıstanu institutınıñ Jetekşi ğılımi qızmetkeri, t.ğ.k. MÖDE, Maodun', Modun şan'yuy (b. z. b. 234? – b.z.b. 174 jj.) – Wlı ğwn imperiyasınıñ negizin qalauşı, jäne b. z. b. 209 – b. z. b. 174 jıldarı imperiyağa bilik jürgizgen äygili şan'yuy. ÖMİRBAYANI Otandıq tarih ğılımında «Ğwn» degen atpen [1. 25-436 bb] köpşilik qauımğa äygili bolğan köne etnos turalı eñ köne derekti Qıtay tarihşısı Sıma Cyan' öziniñ äygili şığarması bolğan «Şiczi» (Tarihi jazbalar) attı eñbekte birinşi ret Syunnu (匈奴) degen eki ieroglifpen jazıp qaldırğan. Qazirgi qıtay tilinde «Xiōngnú» dep oqılatın osı eki ierogliftiñ köne däuirdegi qıtay tilindegi oqıluı turalı ɕjʊŋ.nǔ *, qʰoŋ.nˤa, t.b. dep oqıladı degen pikirler

    471
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: