| 
  • Tarih

    ITEL(ATIL, ITEL, IDEL, EDİL) QAĞAN

    ITEL(ATIL, ITEL, IDEL, EDİL) QAĞAN Itel qağan Kökbörğ atalğan twsta, Kökbörğ atı Kökbwlaq bolıp taralğan twsta… Europağa Abaq tañba köterip barğan wlı Abaqtı atanıp, Keyin kele wrpağı Aqbaqtı bop este qalatın. Aqbaqtıdan Esen tudı da, Esen-Abaqtı delingen, Esen-Abaqtı Esenbaqtı bolıp Karpattıñ iığına kömilgen…. Itelderdiñ jartısı Oral tauda twradı, Itelderdiñ jartısı Altayda işip bwlağın… Biri başqort işinde, Biri qazaqtıñ qoñır tüsinde, Ulap-şulap şığadı… Quraydan tartıp qoñır küy, Tarqatıp işip qwmarın… Edilden alaqanımen kösip işken kezderin eske ap, Selkildep biler “Jorğağa” Qozğaltıp abaq twmarın… Mine, osılay orman elinen tarağan swlu tarih, Itel qağannıñ attarı dala kilemin twyağımen sırğıtıp ağılıp… Kökböri Mübarak Qizatwlı

    228
  • Tarih

    ITELİ – KEREY MEN UAQTIÑ EÑ ESKİ RUI

    Ötkende «”V”dıbısınıñ ömiri» attı maqalamızda iteli, molqı ataularınıñ böri wğımımen tığız qatıstılığı turalı mändi de,mağınalı äñgime aytqanbız. Sonı qayıra wsınamız. Kok-volk(kök böri) atauı uaqıt öte kele Kökbwlaq bolıp aytılıp, iteli şejiresiniñ negizgi atauın twlğalandırğan. Kök böri sözinen şıqqan Kökbwlaqtı köşpendi ömirdegi böriniñ atın tike atamaytın ädet boyınşa, Kökbwlaqtıñ twqımdarın “it eli” atap ketken. Endi osı Aqmergen(Küyik), Aqbaqtı, Aqmalay(Tınıbek) dep tanılğan üş iteliniñ atası bolğan Kökbwlaqtıñ Ahmetäli, Aqberdi degen eki wlınıñ işinde, Ahmetäliden üşeui taraydı. Kökbwlaqtıñ kelesi bir wlı bolğan Aqberdi atauına kelsek, Ah-bört(Aqböri) degen sözdiñ keñitip aytıluınan kelip şıqqan. Qazaqtıñ Alaşa ruı Aqberli, Toqberli degen eki ülken tarmaqqa bölinedi. YAğni, aq börili, toq börili degen mağınalarda. Osı Toqbörliden Börişe twqımı

    48
  • Tarih

    BÖRİNİÑ ATIN ALĞAN ITELİ MEN MOLQI

    («”V”dıbısınıñ ömiri» maqalasınan üzindi) Vorg(vork). Bwl kädimgi kök tüsti jäne osığan baylanıstı börini bildirdi. Böri degen sözdiñ özi kök tüsti wğındıradı. Vorg(vork) sözi V dıbısınıñ “wb, ob, ab, ba, bo, bw, w, u” bolıp türlenuine say, burğ, vorğ, burı, vlue, böri, börik, volk sözderin tudırdı. Volk – ölekşin. Vlue(böre, böle) – ağılşın tiline kök tüsti bildiretin atau retinde ğwndar jağınan endi. Volf(börip) sözi olarda börini bildiredi. Burıl tüs te kök tüsti negiz etedi. Qazaqta “böriktirip qıradı” degen söz bar. Bwl biriktirip qıradı degen mağınanı beredi. Qazaqtıñ birigu degen söziniñ äubasta tuıluına da börilerdiñ azığın wstaudağı wyımşañ äreketi äser etken. Volk(börğ) – Şığıs Europa jerinde börini bildirdi. Volk sözi bolğ, bolqı

    778
  • Mädeniet

    Eñ bastısı – Wlttıq mwralarımızğa zaqım kelmegen.

    “…Şamamen sağat 16.00 kezinde 200-dey şabuıl jasauşı muzey ğimaratına kirdi. Jügirip aldarınan şıqtım. Barlığı derlik jastar. Bar dauısımmen ayqaylap, eşteñege tiispeuin ötindim. Sözge toqtamay, elektrondı qwrılğılardı qirata bastadı. Arasında bireuleri meniñ sözderimdi estip, qalğanına toqtau saldı. Olarğa «Bwl zattardıñ barlığı – ata-babamızdan qalğan asıl mwra. Sındırmañızdarşı, bwlardı örtesek, bizdiñ tarihımızda eşteñe qalmaydı. Erteñgi küni sizderge kerek boladı ğoy» degen sözimdi keybiri tıñdadı. Tınıştıq ornatıp, menen «Altın adamnıñ» originalı qayda?», «Altın zattar qayda twr?», «qılıştar bar ma?» dep swray bastadı. «Altın adamnıñ» tüpnwsqasınıñ bizde emes ekenin ayttım. Bwl uaqıtta muzey zaldarında negizgi jarıq emes, kezekşi jarıq şamdarı janıp twrğan. Sonıñ kömegi tidi me dep oylaymın, keybir zattar qarañğıda anıq körine qoymadı.

    47
  • Jañalıqtar

    Sanaq: Qazaqstan halqı 19,1 mln adamğa jetti, qazaqtardıñ ülesi – 70 payız

    1 qırküyek pen 30 qazan aralığında jürgizilgen Wlttıq halıq sanağınıñ alğaşqı nätijesi boyınşa, Qazaqstan halqı 19 169 550 adamğa jetti. Sanaqtıñ nätijesi jöninde prezident Qasım-Jomart Toqaevqa bayandağan prem'er-ministr Asqar Mamin osılay dep mälimdedi. Qazaqstandıqtardıñ 48,71 payızı – erler, 51,29 payızı – äyelder. “Qazaqstan halqınıñ orta jası 31,94 jas dep körsetilgen. Jalpı halıqtıñ 33,97 payızı – 17 jasqa deyingi balalar, 19,72 payızı – 14-28 jas aralığındağı jastar. Elimizdegi qazaqtardıñ ülesi – 70,18 payızğa jetken. Halıqtıñ 59,05 payızı, yağni 11 320 410 adam eñbekke jaramdı dep tanılğan” delingen Aqorda habarlamasında. Qazaqstanda halıq sanağı on jılda bir ret ötedi. Bwğan deyingi sanaq 2009 jılı ötken edi. Sanaq qorıtındısı boyınşa eldegi halıq sanı 16

    773
  • Jahan jañalıqtarı

    “Ol nağız qazaq”. AQŞ valyuta basqarması jetekşiligine wsınılğan Säule Omarova kim?

    Darhan ÖMİRBEK Qazaqstan tuması, AQŞ azamatı Säule Omarova AQŞ valyuta basqarmasınıñ jetekşisi qızmetine wsınıldı. AQŞ prezidenti Djo Bayden bank salasın retteytin sayasi qızmetke Qazaqstan tuması Säule Omarovanı wsındı. Senat onı maqwldasa, basqarmanıñ 158 jıldıq tarihında basşı qızmetine tağayındalğan twñğış äyel jäne alğaşqı aziat bolmaq. 3,5 mıñ qızmetkeri bar basqarma mıñnan astam iri bankti baqılaydı. Al olardıñ jiıntıq aktivi 15 trillion dollarğa juıqtaydı. Biraq bankter men respublikaşıldar Omarovanıñ ideyaların tım radikal sanap, oğan qattı qarsılıq tanıtıp otır. Tipti bir senator onı kommunistik közqarastağı adam boluı mümkin dep, SSSR kezinde jazğan diplom jwmısın swrattı. Al baspasöz qwraldarı onıñ ärbir sözin taldap, biografiyasın şammen qarağanday şwqşiya tekserip jatır. 55 jastağı Säule Omarovanıñ AQŞ

    447
  • Qazaq şejiresi

    WZINMILTIQ (QWTIMBET) – TARIHI TAU TWLĞA

      Orta jüz – Kerey – Abaq – Şeruşi – Küntuğannan tarağan atanıñ biri – Wzınmıltıq(Qwtımbet). Alaştan Qazaq taradı, keyin ğasırlar qoynauındağı tarihi är kezeñde ösip-öngen jüzdegen rular negizinde Üş Jüzden qazaq halqı qalıptastı. Jüz-rular odağınıñ aumaqtıq iri birlestigi. Jüzdiñ bastı sipatı tuıstıq, käsiptik, ädet-ğwrıptıq, basqaru negizindegi qarım-qatınastar jiıntığı bolıp tabıladı. Qazaq qoğamı atalıq, rulıq, taypalıq, jüzdik jüyemen qwrılıp, qalıptasqan. Ru-qauımdastıqtıñ kişi satısı. «U işseñ ruıñmen»deydi. «Jeti atağa tolıstıq, jeke el bolıstıq»dep rudıñ atın qoyadı, jerin belgileydi. Alayda eñ bastısı rudıñ müddesin oylap, sözin söyletin, tentegin tezge salıp, tektisin jebeytin – bii, rudı bağatın – bayı, qorğaytın – batırı bolu kerek.Onsız ru qwrılmaydı. Qwtımbet rudıñ bii de, batırı da boldı.

    501
  • Köz qaras

    ĞWNDARDIÑ MWRAGERLERİ – QOÑIRATTAR

    (Qoñırat şejiresine baylanıstı şığatın jaña kitaptarğa arnalğan) Avtorı: Kökböri Mübarak Qizatwlı Täuke hannıñ twsında qanattas otırğan rular toptastırılıp, öz twrğan öñirleridegi jaña Jüz birlestigine kirdi. 1456jılı Qazaq handığı eñ alğaş qwrılğan jer Şu, Talas özenderiniñ boyı edi. Mine osı qaraşañıraqtıñ ornı men onıñ aynalasındağı Jetisu, Alatau, Qaratau aymaqtarındağı rular Wlı Jüz dep ataldı. Qazaq handığı qwrılğan kezden bastap şeşuşi rol atqarıp kele jatqan irgeli altı wlıs Orta Jüz bolıp biriktirildi. Olar Altay-Ertis, Tarbağatay, Sarı Arqa, Sibir, Balqaş, Sırdıñ orta ağısı öñirlerin alıp jattı. Qazaq handığınıñ qwramına keyinirek qosılğan Edil-Jayıqtağı rular Kişi Jüz bolıp toptastırıldı. Sol kezde Qoñırat wlısı Orta Jüz birlestigine endi. Bwl qazaq ülken imperiyanıñ qaraşañırağında otırğan wlt. Birlikke

    1631
  • Tarih

    Qazaqtıñ wlı dalası men elin, jerin qorğağan batırları

      (Qazaqstan täuelsizdiginiñ 30 jıldıq merey toyına arnaymın) Avtorı: tarihşı, fol'kloris, filolog, alaştanuşı Kerimbaywlı Talasbek Tauasar Eskertu: Bwl maqalanı baspağa bastıru jäne  sayıttarğa şığaru tek avtordıñ rwhsatımen boladı. 2021 j Qazaqtıñ wlı dalası men elin, jerin qorğağan batırları Biıl Qazaqstan täuelsizdiginiñ mereyli 30 jıldıq toyı. Ata – babalarımız san ğasırdan beri bilektiñ küşi men nayzanıñ wşı men wlı dala eliniñ jerin, halqın janqiyarlıqpen qorğap, qazaq dalasına şabuıl jasağan jauların jer jastandıra joydı. Ata- babalarımızdıñ « ….Köş jolınan köresiñ köşpendiniñ, tarihta qaldırğan öşpes izin….. », « Közi babamızdıñ bir körgende tüsken jeri, bilektiñ küşi, nayzanıñ wşı tigen jeri»  dep qazaqtıñ wlı dalasın qorğauı bizdi batırlar wrpağı ekenimizdi  barşa älemge päş etti.

    1031
  • Tarih

    « Şaqantay» şejiresi( besinşi basılım , qosımşa jazbalar men tolıqtırular)

           Taytöleu Isqaqwlı Töltay                                   2003 – 2009 jıldarı  « Şaqantay»  şejire  kitabı  tört ret  800  danamen   basılıp  şıqtı . Soñğı  törtinşi  basılımın  kerey.kz  saytınan  tolıq  oqi  alasızdar .  Osı  basılımda  Şaqaña  qatıstı soñğı  kezde  kelip  tüsken aqparattar men  M. Mağauin, Ö. Ahmetov , S. Isqaqov , N. Sämenbetov – terdiñ keyingi jariyalanğan  derekteri qoldalındı . Besinşi basılım da sol atalğan saytqa  qoyıladı .   Meken-jayımız:  Almatı, 050010, Puşkin k. 83 üy, «RIEO» JŞS , Tel.,Faks:  8(7272) 912049 . Wyalı  tel. 87017177657 . e-mail: toltai 42 @mail.ru . MAZMWNI :    Şaqantaydıñ  

    1120
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: