كوز قاراس تاريح

حەوپس پيراميداسىنىڭ سىرى

kerey.kz

 |  Feb 15, 2017

ادام تۇرعىزعانى راس پا؟

حەوپس پيراميداسى سالىنعالى بەرگi ءتورت مىڭ جىل بويى وسى بiر سۇراق ادامزاتتى تولعاندىرىپ كەلەدi. ول تۋرالى اڭىز دا كوپ. “وسىنشالىق الىپ دۇنيەنi ادام سالۋى مۇمكiن ەمەس” دەپ كۇمانداناتىندار دا كەزدەسەدi. بiرەۋلەرi “جىندار سالعان بولۋى ىقتيمال” دەسە، بازبiرەۋلەرi “بۇل – جەر بەتiندە بولعان باسقا وركەنيەتتiڭ بەلگiسi” دەيدi. ەندi بiرi “جوق، مۇنداي كەرەمەتتi بوتەن عالامشاردان كەلگەندەر سالعان” دەگەن بولجامدارىن ۇسىنىپ باعادى.
نەگە ولاي؟ سەبەبi, بۇگiنگە دەيiن جانە تەحنولوگيا دامىعان قازiرگi زاماندا دا ءدال وسىنداي تەڭدەسسiز قۇرىلىستى ادامدار ءالi ءوز قولىمەن سالا العان جوق. مىسالى، 1989 جىلى پاريج قالاسىنداعى لۋۆر مۇراجايىنىڭ جانىنا سالىنعان ساۋلەتشi پەيدiڭ شىنى پيراميداسىنىڭ بيiكتiگi 22 مەتردەن اسپايدى. 1972 جىلى اقش-تىڭ سان-فرانسيسكو قالاسىندا پيراميداعا ەلiكتەپ سالىنعان حالىقارالىق شتاب-پاتەردiڭ الىپ قۇرىلىسى بار. 48 قاباتتان تۇراتىن عيماراتتىڭ بيiكتiگi 260 مەتر بولعانىمەن، كولەمi حەوپس پيراميداسىنىڭ جارتىسىنا جەتپەيدi.
سوندىقتان دا، حەوپس پيراميداسى – ادامزات تاريحىنداعى جەتi كەرەمەتتiڭ بiرi.

تاڭعاجايىپ دەرەكتەر

مىسىردىڭ گيزا جازىعىندا تۇرعان حەوپس پيراميداسىن “ۇلى پيراميدا” دەپ تە اتايدى. سەبەبi, 4 مىڭ جىلدان امان جەتكەن جالعىز جادiگەر – بيiكتiگi 147 مەترگە جەتەتiن الەمدەگi ەڭ الىپ عيمارات. ءارi وتە ءدال قۇراستىرىلعان، ەڭ iرi تاستان جاسالىنعان بiردەن-بiر قۇرىلىس. حەوپس پيراميداسىنىڭ جالپى سالماعى 5 ملن تونناعا جەتەدi. بۇكiل قۇرىلىستى سالۋعا 2 ملن تەكشە تاس بلوك جۇمسالعان. پيراميدانىڭ iرگە كولەمi 5,15 گەكتار جەردi الىپ جاتىر. وعان 200 تەننيس الاڭىن، ريمدەگi اۋليە پەتردiڭ ەكi شiركەۋiن ورنالاستىرۋعا بولار ەدi. كەزiندە ناپولەون گيزاداعى باستى ءۇش پيراميدانىڭ تاس بلوكتارىمەن فرانتسيانىڭ بارلىق شەكاراسىن 3 مەتر بيiك، 30 سم قالىڭ قورعانمەن قورشاۋعا جەتەدi دەگەن قىزىق ەسەپ شىعارعان ەكەن. وسىنداي اقىلعا سيا بەرمەيتiن الىپ دۇنيەنi IV اۋلەتتiڭ ەكiنشi باسقارۋشىسى پەرعاۋىن حۋفۋ ب.ە.د 2551-2528 جىلدارى نiل وزەنiنiڭ باتىس جاعالاۋىنا ءوزiنiڭ بولاشاق مولاسى ەتiپ سالعىزعان. پيراميدادان بۇگiنگە جەتپەي جوعالعانى – قۇرىلىستىڭ ۇشار باسىنان كوز شاعىلىستىرىپ تۇراتىن ءۇشبۇرىشتى سوم التىن، پيراميدانىڭ سىرتىن تۇگەلدەي قاپتاپ، الىستان اپپاق قارداي ەتiپ كورسەتەتiن اكتاس تاقتالار.

پيراميدالار قالاي سالىندى؟

ەڭ اۋەلi پيراميدالاردىڭ وتە دالدiكپەن سالىنعانى تاڭعالدىرادى. سونشاما كوپ تاستاردىڭ قانداي جولمەن وڭدەلiپ، قالاي جەتكiزiلiپ، قالايشا قالانعانى دا جۇمباق. گەومەتريالىق ورنالاسۋى دا عاجاپ: ونىڭ ءتورت جاعى دۇنيەنiڭ ءتورت بۇرىشىنا باعىتتالعان، بار-جوعى 8 مينۋتتىق اۋىتقۋ بايقالادى. (20 سم). ال حەوپسكە كورشi 143,5 مەترلiك بيiك حافر پيراميداسى، كەلەسi 65 مەترلiك مەنكاۋر پيراميداسى ۇشەۋi بيiكتەن قاراعاندا، باتىسقا قاراي ءدال ولشەممەن شۇبىرتا باعىتتالىپ سالىنعان. حەوپس پەن مەنكاۋر پيراميدالارىنا قاتارلاسا قاز-قاتار ءۇش كiشi پيراميدالار ورنالاسقان. ول پەرعاۋىنداردىڭ ايەلدەرi مەن اپا-قارىنداستارىنا ارنالعان مولالار بولعان. ولاردىڭ دا ءوزارا ولشەم ۇقساستىقتارى ەگiز تامشىداي.
حافردىڭ تۇسىنا تامان سالىنعان ادام باستى، ارىستان دەنەلi 20 مەترلiك ايگiلi الىپ سفينكس تۇتاس جارتاستان قاشالىپ جاسالىنعان. قاراپايىم قۇرال-سايماندارمەن مۇنشاما سۇستى دۇنيەلەردi قالاي سالعانى تۋرالى دالەلدi بولجامدار عانا ايتىلادى. ايتپەسە، سىرلى جۇمباقتار سول الىپ تاستارمەن بiرگە قالانىپ، ۋاقىت قويناۋىنا ماڭگi جۇتىلىپ كەتكەنگە ۇقسايدى. پيراميدالاردى سالماس بۇرىن ونىڭ تۇراتىن ورنى تەگiستەلگەن. مiنسiز تەگiستەۋ ءۇشiن قۇرىلىس الاڭىنا سۋ جiبەرiلگەن. قۇرىلىس الاڭى دىمقىلدانىپ، جiبiگەن سوڭ توركوز جىرالار قازىلعان. جىرالاردىڭ تەرەڭدiگi بiردەي بولۋ ءۇشiن ارنايى تاياقتارمەن ولشەپ تەڭەستiرiپ وتىرعان. سۋ تارتىلعان كەزدە جىرالاردا شامالى سۋ قالدىرىلعان. وسىلايشا سۋدىڭ كومەگiمەن جiبiتiلگەن تاستى قىرتىستاردى تۇگەل تەگiستەگەن.
ارادا ءتورت مىڭ جىل وتسە دە پيراميدالاردىڭ سىرعا تولى جۇمباق قۇپياسى ءالi تولىق اشىلعان جوق. عالىمدار اراسىندا اشىلماي قالۋى مۇمكiن دەگەن جورامال دا جوق ەمەس.

ب.توقتاروۆا

zhasalash.kz