|  | 

ادەبي الەم

ەركىندىكتىڭ اقىرعى نۇكتەسى

باقىتبەك بامىشۇلىFD0BBE38-24B3-4DAB-BA7E-0FC8DB0FFB76_w987_s_s

“ەركىندىكتىڭ اقىرعى نۇكتەسى” ولەڭ-روماننان ءۇزىندى. ءبىر ۇزىك سىر – “جايلاۋداعى توي”

قۇلىن ەمبەس جۇپار ءتوس، سۋى بالداي،
توبىلعىسى تۇيەدەي، قۇرى نارداي.
مىناۋ سۇلۋ ولكەگە سۇعىن قاداپ، 
ءىشىپ-جەيدى اشكوزدەر قۇنى بارداي.

كوكتەپ كەتكەن قىنالى ءتوستىڭ تاسى،
كوپ بۇلاقتار كادىمگى كوزدىڭ جاسى.
ۇلبىرەگەن قىپشا بەل بويجەتكەننىڭ،
ۇكىسىندەي ىرعالار ءشوپتىڭ باسى.

ارقىراعان سايىنان وزەن داۋسى،
ارعىماقتىڭ ازانعى وزانىنداي.
ايدىن بەتى سارعىشتاپ اپامىزدىڭ،
ايران ۇيتقان قايماقشىپ قازانىنداي.

جەر وشاقتان جىلتىلداپ جانعان وتتار،
كوك جۇزىنەن سياقتى تامعان وقتار.
جەتىسۋدىڭ قۇنى مەن قۇندىزىنداي،
جارتاستاعى جابىسقان جارعاناتتار.

اق ساۋلىقتار جاتاتىن قىرعا سيماي،
الاتاۋدىڭ اق مويناق قۇلجاسىنداي.
اناۋ جۇزگەن كولدەگى قىز-قىرقىندار
اققۋ-قازدىڭ كادىمگى قۇرداسىنداي.

كەربەز جاندار كەرىلىپ ءۇي تىگەدى،
كوكەيىنەن كەيىنىڭ كۇي تۇلەدى.
كەر جورعانىڭ كيىمى كەجىمىندەي،
كەلىنشەكتىڭ كەلەر مە ءبىر تىلەگى.

اي ءمۇيىزىن كوتەرگەن توبەسىنە،
اق سەركەسى اينالعان تورەسىنە.
اقتىلى قوي اپامنىڭ قۇرتى سىندى،
شاشا سالعان جايمالاپ ورەسىنە.

قۇلىن جاتىر قۇلاشتاي بيە باۋدا،
مىرزاسىنداي تالتايىپ، بايدىڭ شىرەپ.
جەلى باسى جەلىكتى، كيەلى اۋلا،
ساۋىلادى شەلەكتەپ ساۋمال تىلەك.

قاباعىنا جيىلىپ جاسىرىن مۇڭ،
قۇشاعىنا تىعىلىپ عاشىعىنىڭ،
ارۋلارداي مۇلگىگەن سايگۇلىكتەر،
ويلاپ تۇرعان ىمىرتتا اسىلىن مىڭ.

كوبەلەك تە كول-كوسىر ءوڭىرى توق،
ءلاززات تاپقان تاسادان كوڭىلى بوپ.
شوقى ۇشىنا شوڭقيعان جاڭا تۇرعى،
كۇن شىعىستان كورىندى ءومىرى جوق.

ءبىرى شاۋىپ، اياڭداپ، قاۋمالاسىپ،
تويدا تابار سالىمدى ساۋعا، ءناسىپ.
شۇبىرعان ەل شۇرقىراپ:
ءبىرى بەلدەن،
بالاقتى ورلەپ، ال ءبىرى تاۋدان اسىپ.

اۋىلىنا ءىشى دە، سىرتى دا اسىر،
شۋدابايدىڭ دۇركىرەپ ءتۇسىپ جاتىر.
شىعىس تۇرعى قارايدى سان-ساناتتى،
ىشىندە ۋ بۇرقىرىپ، تىسىندا ءاتىر.

اي قاسقا ەردەن كۇمىس نۇر جارقىراعان،
ال اسپاندا قالقىعان، شالقىعان ءان.
ەكى جاقتاپ، قىرىنداپ، تىلەپ مايدان،
الاسۇرىپ ازباندار ارقىراعان.

قالى كىلەم قۇدى ءبىر جايىلعانداي،
جەردەن كۇپىر دەپ سۇراۋ جايىڭ قانداي؟
جەتەكتەگەن اق تولقىن كولدىڭ بەتى،
مايدان تورتا كىلكىتىپ ايىرعانداي.

سابيلەر ءجۇر سۇيكىمدى تەتە مىنە،
شەشەسىنىڭ ىلەسىپ جەتەگىنە.
قارامايدى ماڭعازدار قاعىپ-سوعا،
ۇرىسقان سايىن ورالىپ ەتەگىنە.

بوساعانى جاۋلاعان ول قاراقتار،
كىلەڭ قىزىل، كۇرەڭ بەت دومالاقتار.
كىناراتسىز كوكەيدە لاۋلاپ ارمان،
جيىپ جاتىر ءتور جاقتان مول-مول اقپار.

ءمان بەرمەيدى الاندار بوربايعا اسا،
جارىق شەكە، كەكشە باي، تورعاي – قاسا.
دەيتىندەيىن قالادى-اۋ ايىز قانباي،
وسى تويدا وسىلار بولماي قالسا.

جەر وشاقتىڭ باسىندا جارقىن قاراس،
تىرقىلداعان تىنىمسىز قاتىن-قالاش.
بۇيىرىنەن ءبىلىنىپ سىلبىر قىبىر،
بۇلكىلدەيدى ارەدىك باتىر الاش.

قويشى قايسى؟
داياشى،
بالا عاشىق؟
ميداي مۇلدە كەتىپتى ارالاسىپ.
اق جاۋلىقتى ارسىزداۋ الا كۇشىك،
ەسىرەدى، ەركەلەپ الا قاشىپ.

قازان جاقتان قابارىپ، قاقساعانسىپ،
«قاراقۇرتتاپ» قويادى قارا قانشىق.
قۋعان بولىپ، قۋلانىپ قالعان قاڭسىپ،
نۋعا ەنىپ بارادى قارا باسىپ…
………………………………………………………
…………………………………………………

Baqitbek Bamishuly

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: