|  |  | 

ەزۋتارتار ادەبي الەم

قۋ- قۋ، دۋ- دۋ

جۇمات انەسۇلىJumat anesuli

قۋ- قۋ، دۋ- دۋ

( جۇماتتىڭ ازىلدەرى مەن قالجىڭدارى)

 
«بەتى بەس ەلى قالىڭ ۇياتسىز وسەكشى ارامىزدا ءجۇر ەكەن عوي!»
اۋىلداعى جاڭالىقتاردى ۇيدەن ۇيگە جەتكىزىپ وتىراتىن ءبىر اق ايەل بار. ونى جۇرت “قاراجورعا” دەپ اتايدى. Aۋىلعا ءبىر “جاڭالىق تاراسا “كىم ايتىپتى” دەپ سۇراعاندا، “قاراجورعا” ايتتى” دەسە، ءبىتتى، ء“ا،ءا! قاراجورعا ايتسا، قالت ايتپايدى” دەيدى ەكەن جۇرت.
سودان ويدا جوقتا قاراجورعاعا ءبىر باسەكەلەس شىعادى. سوڭعى كەزدە كورشى قالادان جەتكەن “جاڭالىقتار” پايدا بولا باستايدى. سوسىن قاراجورعا وزىنەن باسقادا “جاڭالىق” ايتۋشىنى ىزدەپ، كورشىسىنەن: “كىم ايتىپ ءجۇر بۇل اڭگىمەنى؟” دەپ سۇرايدى. كورشىسى: “اۋىلسوۆەتتىڭ قاتىنى جەكسەنبى سايىن قالاعا بارىپ كەلەدى، سول ايتتى” دەسە، قاراجورعا: “كوتەك! بەتى بەس ەلى قالىڭ ۇياتسىز وسەكشى ءوزىمىزدىڭ ارامىزدا ءجۇر ەكەن عوي!”دەپ بەتىن شىمشىلاعان ەكەن.
«مەنىكى اۆتوبۋستىڭ گازىنان تازاراق!»
ءبىر جىگىت ارتىمەن دە، اۋزىمەن دە ساسىق جەل شىعارعىش ەكەن.
زامانداسى: “اينالاڭدى ساسىتىپ بارا جاتسىڭ عوي” دەسە، اناۋ:
“مەنىكى اۆتوبۋستىڭ گازىنان تازاراق!” دەپ قۇتىلعان ەكەن.

«ءبىر شەكىلگەن قانت ءارى قاراي شەكىلە بەرەدى»
ەرتە زاماندا ءبىزدىڭ تورعاي جاقتاعىلار قانت، ءشاي جانە تۇرمىسقا قاجەتتى ول پۇل زاتتاردى اتباسار، قارقارالى بازارىنا بارىپ، مالعا ايىرباستاپ اكەلگەن. ول كەزدەگى قانت ات باسىناندا ۇلكەن، شەتىنەن شەكىپ جەيتىندەي ءىرى بولعان. سول بازارشىلاپ كەلگەن ءبىر جىگىت اعاسى ۇلكەن شارۋا ءبىتىرىپ كەلگەنىنە ىرزا بولىپ، توردە كورپەنىڭ ۇستىندە، جاستىققا جانتايىپ،ماڭىزدانىپ جاتادى. الدىنا داستارحان جايىلىپ، قۇرت، ىرىمشىك، مايمەن ءشاي ءىشۋ باستالسا كەرەك، سوندا بازاردان كەلگەن جىگىت اعاسى:
-قاتىن اۋ، داستارحانعا اناۋ اتباساردان ادەيى اكەلگەن ات باسىنداي قانتتى قويساي، اۋزىمىزدىڭ ءدامىن الىپ، راحاتتانىپ ءبىر ءشاي ىشەيىك”- دەسە، بايبىشەسى:
-الدا ناۋرىز كەلە جاتىر، ودان كەيىن جايلاۋعا شىعامىز. جازعا دەيىن جەتسىن دەپ جۇرگەن عوي مەنىكى. قانت دەگەنىڭ شەتىنەن ءبىر شەكىلىپ كەسە، ءارى قاراي شەكىلە بەرەدى عوي!- دەپتى. سوندا كۇيەۋى
-قاتىنا اي، بۇرىن اۋزىڭا تۇسپەگەن ۇلاعاتتى ءسوز ايتتىڭ عوي!
جارايدى، سوندا دا اكەل بەرى،كورشىمەن بىرگە ءتاتتى ءشاي ءىشىپ ءبىر كورەيىك -دەپتى.

 

 

«كەلەسى جولى ەكى ميلليون بەرسە، ءوزىم اق جىعىلا سالام!»
ەكى مىقتى بوكسشى ءتورت ميلليون ءۇشىن رينگتە ۇزاق شەكىسەدى. اقىرىندا بىرەۋى ۇپاي سانىمەن جەڭىپ شىعادى. ۇپايمەن جەڭگەنى 2,5 ميلليون الىپ، جەڭىلگەنى 1,5 ميلليون سىياقى الادى. سوندا جەڭىلگەن بوكسشى دوللارمەن سىياقى الىپ تۇرىپ: “كەلەسى جولعى شايقاستا ماعان ەكى ميلليون بەرسە، ءوزىم اق جىعىلا سالام!” دەگەن ەكەن.

 
«مۇنىڭ دەنەسىن شىنىعا سالىپ، عىلىم ءۇشىن ساقتاۋ كەرەك»
كول جاعاسىندا تاسباقا مەن جىلان قىدىرىپ كەلە جاتادى. ءبىر كەزدە الدارىنان ءتورت اياعى كوككە كوتەرىلىپ ءولىپ جاتقان جاسىل قوڭىز كەزدەسەدى. جىلان ءاپ دەگەندە جاسىل قوڭىزدى جۇتىپ جىبەرەيىن دەپ ،
ءتىلىن سۋماڭداتىپ جاتقاندا، وعان تاسباقا:
-توقتا! بۇل ءولىپ جاتقان الەمگە اتاعى شىققان دۇنيەدەگى ەڭ قۋ جۋچوك ەدى. بۇل كوپ ءومىر سۇرەدى دەۋشى ەدى، نەعىپ ءولىپ قالعان؟
-ەندى، اجالى جەتكەن شىعار.
-يماندى بولسىن. مۇنى لاقتىرماۋ كەرەك. بۇل وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۋ قوڭىز. بىزدە كۋنستكامەرا بار ما؟
جوق
ال، عىلىمي لابوروتوريا بار ما؟.
-ونداي بار عوي.
-بار بولسا، سونداعى شىنىعا سالىپ، مۇنىڭ باسىنىڭ ەرەكشەلىگىن ، دەنەسىن عالىمدارعا زەرتتەۋگە بەرۋ كەرەك.ال، ساعان جەمتىك ليۋبوي ۋاقىتتا تابىلادى عوي- دەپتى تاسباقا جىلانعا.

 
«ويباي، وندا مۇنىڭدى الىپ كەت، مەن بۇل ستولعا وتىرمايمىن!»
ءبىر جىگىت تەلەارنانىڭ باستىعى قىزمەتىنەن بوساپ، ورنىنا بiر قۇرداسى كەلىپتى. كەتىپ بارا جاتقان ەكس باستىققا قۇرداسى:
-مىنا جەردە قيمايتىن زاتىڭ بولسا، قالدىرما، الىپ كەتسەيشi- دەپ كۇلەدى.
-ءيا، اسىرەسە، مىنا ستولدى قيمايمىن. بۇل ستولدىڭ مەنىڭ كەزىمدە كورمەگەنى جوق. تالايعا ىستىق توسەك تە بولدى عوي- دەپتى. سوندا جاڭا كەلگەن باستىق شوشىپ كەتىپ:
-ويباي، ولاي بولسا، مۇنىڭدى قازىر الىپ كەت! مەن بۇل ستولعا وتىرمايمىن! -دەپتى.
 

جۇمات انەسۇلى،جازۋشى

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: