|  |  | 

قازاق ءداستۇرى ادەبي الەم

      قۇرقىلتايدىڭ    قۇياسى

 gghhhh

ءتۇن ءتۇس كورىپ جاتىرمىن، وياتپاڭدارشى!!!

«بۇركىتتىڭ قۇياسى تۇسەتىنىن ەستىگەن ەدىك، قۇرقىلتاي دا بولسىن با»،-دەپ وتىرعاندار  قىران-توپان دۋ كۇلدى. بىراق ءزىلدى ەمەس.

 

جاس ايىرماشىلىعىن ەسكەرسەك ايقارا قارىس التىلىق بار، تالقىلىق جوق. وتپەلى دۇنيەنىڭ جولايىرىعىنا جەتكەن دە بىرەۋى تاۋعا تارتتى، ەكىنشىسى سول قالپىندا  تۇسىنەن جاڭىلماعان كەيپىندە داۋعا تارتتى…جو، جو، جوق. زاۋدەعالام  الدا-جالدا ويپىل-تويپىل بولسا، كىمنىڭ قاي جاققا تاناۋى جەلبىرەيتىنىن ۋاقىت انىقتار. ونى ءومىر كارتيناسى ءوزى سىزىپ مەڭزەۋگە الەك. تۇلەن تۇرتكەن دە اعادان قايىر بولعان با؟ بولسا كورەلىك.

 

جوپەلدەمە دە جاسالعان  توسىن شەشىم تىزەدەن قاعىپ، اق باس تاۋدان شاڭ شىعارسا، جۇرەك قايدا بارىپ كۇنەلتسىن. ءبارىبىر كەۋدەدەن قاشىپ كەتە الماي تۋلايدى. تۋلاپ-تۋلاپ تۇرالاپ قالادى. ىلە سالا قۇزعىندار شۋلايدى. بىراق سىرتتاعى ىزعىرىقتىڭ جۇقا قابىرعادان تۇيرەگەندە جان مۇرننىڭ ۇشىنا جەتەر، سوندا دا شىداۋعا تۋرا كەلەدى. كەلمەي لاجىڭ جوق…

 

قوزى كوش جەردەن كورگەن نارسەنى مويىنىمەن نۇسقاۋ،  بىلگەن نارسەنى بەس كۇن ارقالاۋعا تۋرا كەلەتىن قيا بەتتىڭ كىشى شۇقاناقتارى. كارىزدىڭ قىلتاناقتارى قاۋلايدى بەيوپا دۇنيە. قيامەت دەمەي تۇرا-تۇرالىق، سابىر بار عوي!

 

سۇيەگى جۇقارىپ جۇبىنا جەتكەندە باسىڭا قۇسى ساڭعىرىپ، مويىنىڭا تىشقان ءمىنىپ الاتىن بولسا باقىتتىڭ قۇلاعى. جەتى تارازى- وي، اقىل، سانا، كوز، تۇيسىك، سەزىم، جۇرەك بولىپ ەكشەگەن قاتەلىك پەن قارالىقتىڭ ءبارى ميزام تارازىسىندا ءوزىنىڭ قۇنى مەن وبالىن، ساۋابىن الادى. ول كەزدە تىم كەش…

قوس جانارى ءوزىن جەتەلەپ  ارەڭ جۇرگەندە كورگەنى مىناۋ، ءسونىپ كەتسە شە، ءبارىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىلار. قارا باسىنا نە كورىندى. ونى سارساڭعا ءتۇسىپ دالەلدەۋدىڭ پايداسى سوقىر تيىن. تۇندە قالعىماعان، كۇندىز اڭدىماعان كولەڭكە قالدى ما؟ سوڭىندا قۋ سۇلدەرىن سۇيرەتكەن ءبىر شوعىر لاپ قويىپ كەلەدى. ولاردىڭ جۇرەگى جوق، قۇلتەمىرگە اينالعان مىسكىندەر. بىراق، وتىرىك پەن قارالىقتى جاساعىسى كەلسە  ايشىلىق جەردەن ايلا تابادى. شىندىققا كەلگەندە قايلاسىز قالادى. ەندى نە دەيسىڭ؟

 

مەن ونىمەن ات كەكىلىن كەسىسىپ، بەلدىكتى شەشىسىپ كەتتىم، ماحابباتتىڭ تۇبىنە جەتتىم. سويىلدىڭ دۇمىنەن ءوتتىم، اجىراپ قالعان ار، قوجىراپ قالعان سور. سوندا ول  نە تاپتى… بار بولعانى شاڭىراق شايقالدى، قۇرقىلتاي ۇشىپ كەتتى.

تاڭ ەسىنەپ جاتىرمىن قويا تۇرىڭدارشى!!!

كوگەداي شامەرحان.

سۋرەتتى  جاساعان: باقتيار ءايتالى                                                                                                                                                                                         kerey.kz

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن.

    “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن.

    “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن. “جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ” 9-باپ 2-تارماعى تۇرعاندا قۇجاتتار ەشقاشان قازاقشا جاسالمايدى. تەك اۋدارما ءتىلى بولىپ قالادى. سەبەبى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيا 9-باپتىڭ 2-تارماعىنا سۇيەنىپ، ءىس-قاعازداردى ورىسشا جاساپ ۇيرەنگەن. سول سەبەپتى ءىس-قاعازدىڭ ءبارى الدىمەن ورىسشا جاسالادى، كەيىن قازاقشاعا قالاي بولسا سولاي اۋدارىلادى. سول سەبەپتى 1-تارماقتىڭ بولعانى قازاق ءتىلىنىڭ ناعىز مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىندە بولۋىنا ەش كومەكتەسە المايدى. ءبىر عانا جولى بار: كونستيتۋتسيادا مەملەكەتتىك ءتىل دە، رەسمي ءتىل دە – قازاق ءتىلى دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلىپ تۇرۋى كەرەك. قۇجاتتىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى نۇسقاسىنىڭ عانا زاڭدى كۇشى بولۋى ءتيىس. سول كەزدە باسقا تىلدەردەگى نۇسقاسى جاي اۋدارماسى بولادى. سول كەزدە عانا قازاق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: