ҚҰРҚЫЛТАЙДЫҢ ҚҰЯСЫ | Kerey.kz/Керей.кз

QWRQILTAYDIÑ QWYASI

| Jun 7, 2017

Tün tüs körip jatırmın, oyatpañdarşı!!!

«Bürkittiñ qwyası tüsetinin estigen edik, qwrqıltay da bolsın ba»,-dep otırğandar qıran-topan du küldi. Biraq zildi emes.

Jas ayırmaşılığın eskersek ayqara qarıs altılıq bar, talqılıq joq. Ötpeli dünieniñ jolayırığına jetken de bireui tauğa tarttı, ekinşisi sol qalpında tüsinen jañılmağan keypinde dauğa tarttı…jo, jo, joq. Zäudeğalam alda-jalda oypıl-toypıl bolsa, kimniñ qay jaqqa tanauı jelbireytinin uaqıt anıqtar. Onı ömir kartinası özi sızıp meñzeuge älek. Tülen türtken de ağadan qayır bolğan ba? Bolsa körelik.

Jöpeldeme de jasalğan tosın şeşim tizeden qağıp, aq bas taudan şañ şığarsa, jürek qayda barıp küneltsin. Bäribir keudeden qaşıp kete almay tulaydı. Tulap-tulap twralap qaladı. İle sala qwzğındar şulaydı. Biraq sırttağı ızğırıqtıñ jwqa qabırğadan tüyregende jan mwrnnıñ wşına jeter, sonda da şıdauğa tura keledi. Kelmey lajıñ joq…

Qozı köş jerden körgen närseni moyınımen nwsqau, bilgen närseni bes kün arqalauğa tura keletin qiya bettiñ kişi şwqanaqtarı. Karizdiñ qıltanaqtarı qaulaydı beyopa dünie. Qiyamet demey twra-twralıq, sabır bar ğoy!

Süyegi jwqarıp jwbına jetkende basıña qwsı sañğırıp, moyınıña tışqan minip alatın bolsa baqıttıñ qwlağı. Jeti tarazı- oy, aqıl, sana, köz, tüysik, sezim, jürek bolıp ekşegen qatelik pen qaralıqtıñ bäri mizam tarazısında öziniñ qwnı men obalın, sauabın aladı. Ol kezde tım keş…

Qos janarı özin jetelep äreñ jürgende körgeni mınau, sönip ketse şe, bäriniñ auızına qwm qwyılar. Qara basına ne körindi. Onı sarsañğa tüsip däleldeudiñ paydası soqır tiın. Tünde qalğımağan, kündiz añdımağan köleñke qaldı ma? Soñında qu sülderin süyretken bir şoğır lap qoyıp keledi. Olardıñ jüregi joq, qwltemirge aynalğan miskinder. Biraq, ötirik pen qaralıqtı jasağısı kelse ayşılıq jerden ayla tabadı. Şındıqqa kelgende qaylasız qaladı. Endi ne deysiñ?

Men onımen at kekilin kesisip, beldikti şeşisip kettim, mahabbattıñ tübine jettim. Soyıldıñ düminen öttim, ajırap qalğan ar, qojırap qalğan sor. Sonda ol ne taptı… Bar bolğanı şañıraq şayqaldı, qwrqıltay wşıp ketti.

Tañ esinep jatırmın qoya twrıñdarşı!!!

Kögeday ŞÄMERHAN.

Suretti jasağan: Baqtiyar Aytäli kerey.kz

Tags QWRQILTAYDIÑ QWYASI

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq