|  | 

قازاق شەجىرەسى

التىن ورداداعى 92 باۋلى رۋلار

شىڭعىسحان ءوزى باعىندىرعان الىپ تەريتوريانى ءتورىت ۇلىنا ءبولىپ بەرگەندە مۇراگەرى وگەدايعا ورحون وزەنىنەن باتىسقا قاراي تارباعاتاي تاۋلارىنا دەيىنگى جەرلەردى; شاعاتايعا شىعىس تۇركىستان، جەتىسۋ، ماۋەرانناحردى; جوشىعا وگەدايعا قاراستى جەرلەردىڭ باتىسى مەن شاعاتاي ۇلىسىنىڭ سولتۇستىك باتىسىن بەردى. جوشى ۇلىسى كەيىن «التىن وردا» دەپ اتالدى، وعان قاراستى حالىقتاردى «توقسان ەكى باۋلى وزبەك ( نەمەسە قىپشاق) دەپ اتادى، ول حالىقتاردىڭ ءتىزىمى مىنانداي:
1. مىڭ. 2. ءجۇز. 3. قىرىق. 5. جالايىر. 6. پراي. 4. ۇگاجات
6. پراي. 7. قوڭىرات. 8. الشىن، 9. نايمان. 10. ارعىن. 11. قىپشاق . 12. كالماك. 13. فرات. 14. قىرىقتىك. 15. تورعاۋىت. 16. بۋرلان، . 17. شىمىرشىق. 18 قاتاعان 19. كاجى. 20. كەنەحاس. 21. بۇيرات. 22. ويرات2 3.كيات 24. باعلان. 25. قىتاي. 26. قاڭلى. 27. وزبەك (وزىنشە
28. كويشى. 29. بۇلانشى. 30. شابۇت. 31. جويۋت. 32. سەلشاۋىت،33. باياۋىت. 34. وتارشى. 35. ارلات. 36. كەرەيت. 37. ۇنعۇت. 38, ماڭعىت، 39. تانعۇت. 40. ويماۋىت. 41. قاشات. 42. مەركىت. 43. بۋركات. 44. قيات. 45 كورالاس، 46. ءتورالاس. 47. قىراراب. 48. يلاشى. 49. شۇبىرعان. 50. كىشلاك. 51. وعلان. 52. تۇركمەن. 53. دۇرمەن، 54. تابۋت. 55. تاما. 56. ماچاد. 57. كەردەرى. 58. رامادان. 59. كەرەي. 60. ناداي. 61. قافسانا. 62. قىرعىز. 63. ۇيارشى. 64. جويرات، 65 ءۇيسىن، 66. جورعا. 67. باتاش. 68. قويسىن. 69. مولدىز. 70. تابەل. 71. تاتار. 72. تەلەۋ. 73. باسحال. 74. نيان. 75. قازعان. 76. ءشىرىن. 77. ۇنتان. 78. قۇرلات. 79. شىلكاc. 80. ۇيكورعان. 81. تارعىن. 82. جابۋ. 83. سۋران. 84. تۇرعاك. 85. مۋتيان. 86. كاسكا. 87. ماجار. 88. تۇشلىك. 89. شوران. 90. ءشۇرشىت. 91. باھرشى. 92. ۇيعۇرات.
موڭعولدىق رۋلار: قوڭىرات، الشىن، قاتاعان، كەنەگەس، قيات، سەلشۋىت، باياۋىت، ارلات، ماڭعىت، قۇرالاس، دۇرمەن، جۇريات، ءۇيسىن، قاتارلى رۋلار. تاعىدا كەڭ ماعىنادا موڭعول اتانعان كەرەيت، مەركىت، نايمان، جالايىر، وڭعىت، ويرات، قالماق، بۋريات، كۇرلەۋىت، ويماۋىت، تاتار قاتارلى رۋلار. بۇلار موڭعول جورىعىنان كەيىن اۋىپ كەلگەن تايپالار.
ال قىپشاق، قاڭلى، تۇركىمەن،قىرعىزدار بۇرىننان بار تۇركى تايپالارى.
وسى رۋلاردىڭ ىشىندە قازاقتا بارى 35 رۋ تايپا ەكەن. ولار: مىڭ، قىرىق، جۇز بۇلار شانىشقىلى اراسىندا، جالايىر، قوڭىرات، الشىن، ارعىن، نايمان، كەرەي، قىپشاق، قالماق، تورعاۋىت، قاتاعان، كەنەگەس، قيات، قىتاي، قاڭلى، باياۋىت(بايۇلىنىڭ موڭعولشا ايتىلۋى), كەرەيت، وڭعىت، ماڭعىت، ويماۋىت، مەركىت، قۇرالاس، دۇرمەن، تابىن، تاما، كەردەرى، رامادان، كەرەي، قىرعىز، ءۇيسىن، تەلەۋ، كۇرلەۋىت، ماجار، ءشۇرشىت قاتارلى رۋلار. بۇلاردىڭ كەيى دەربەس ءىرى رۋ تايپالىق وداقتار، كەيبىرى سول وداقتارداعى رۋلار.
اراسىنداعى قىتاي، تاڭعىت، شۇرشىتتەر قىتايدى بيلەگەن موڭعول جانە تۇڭعىس تەكتىلەر، ولار كەيىن موڭعول اسكەرلەرىمەن بىرگە نەمەسە باسقا سەبەپتەرمەن كەلگەندەر. اراب، جويت(ەۆرەي) ولار ءدىن تاراتا كەلگەندەر، مىسالى ەۆرەيلەر حازار حاندىعى كەزىندە كەلگەن رۋلار دەۋگە بولادى.
كەيبىر رۋ اتتارى موڭعول يمپەرياسى كەزىندەگى اسكەري قۇرلىمداردىڭ اتاۋىنان شىققان. مىسالى تابىن ەلۋ، تاما جازالاۋشى، تۇرعاق ۇزىن بويلىلار، يابعۇ تۇرىكشە لاۋازىم، باقىرشى اسپازدار، مىڭ، ءجۇز، قىرىق دەگەندەردە اسكەري ساندىق ۇعىمدار. كاسىپكە بايلانىستى: يلانشى، وتارشى، قىرىقتىق.
ءبىر قىزىعى بۇندا ويرات، بۋريات، قالماق يسياقتى رۋلار ءجۇر، ولار يۋان يمپەرياسىنا قاراستى ەدى، ءزايىرى التىن وردا تەريتورياسى بايقال كولىنە دەيىن بولعان بولۋىدا مۇمكىن. ال كىشى ءجۇزىڭ كوپ ساندى رۋلارىنىڭ اتى اتالمايدى، ولاردىڭ ات اتاۋىمەن ۇقساس رۋلارى سايان التاي، حاكاسيا، ءتىبا جەرىنەن تابىلادى. ولار ءالى اۋىپ كەلمەگەندە بولۋى مۇمكىن.نە بايۇلى مەن الشىننىڭ ىشىندە اتالۋىدا مۇمكىن.
وسى رۋلار قازاقتان تىس وزبەك، قاراقالپاق، نوعاي، باشقۇرت،تۇركىمەن سياقتى ۇلىتتار اراسىندا دا كەزدەسەدى، قازاقتا جوعىن سولاردان تابۋعا بولادى. بىراق وسى رۋلار ءتىزىمىنىڭ بىرنەشە نۇسقاسى بار!

ەرزات كارىباي.

Related Articles

  • عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

    عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

    Altyn Magauina بۇگىن اتامىزدىڭ ەڭ جاقىن شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى، ءبىزدىڭ باۋىرىمىز، قازاقتىڭ ماقتان تۇتاتىن جاستارىنىڭ ءبىرى عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاسقا تولىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن بۇل كۇن – جاي عانا عالىمنىڭ تۋعان كۇن ەمەس، بۇل – ونىڭ جارتى عاسىرلىق ونەگەلى ءومىر جولىنىڭ، ادال ەڭبەگىنىڭ، بيىك پاراسات پەن ادامگەرشىلىگىنىڭ مەرەكەسى. ءبىز عالىمدى تەك تەرەڭ ءبىلىمى ءۇشىن ەمەس، ۇلكەن جۇرەگى ءۇشىن قادىرلەيمىز. عالىمنىڭ الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، “ازاتتىق راديوسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ، بۇگىندە امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىندە ابىرويلى جۇمىس اتقارىپ جۇرگەنى ونىڭ تاباندىلىعىنىڭ، بىلىمگە قۇشتارلىعىنىڭ جانە ەڭبەكقورلىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. الايدا ادامنىڭ شىنايى باعاسى ونىڭ قىزمەتىمەن نەمەسە جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن عانا ولشەنبەسە كەرەك. ادامنىڭ قادىرى ونىڭ جۇرەگىندە،

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • ەل قورعانى – المات ساردار

    ەل قورعانى – المات ساردار

    ساردار المات توبابەرگەنۇلى – ءوز داۋىرىندە ەل باسقارعان، بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعان. ول ىرعىزدا بولىس قىزمەتىن اتقارىپ، حالىق اراسىندا سىيلى ادام رەتىندە تانىلعان. المات توبابەرگەنۇلىنىڭ ەرلىك پەن ەلدىك توعىسقان دارا جولىن كەيىن بالالارى سامىرات پەن تورەمۇراتتا جالعىستىردى. ال ونىڭ شوبەرەسى عالىمجان ءابدىسالاموۆ ەۋروپا مەن ورتا ازياعا تانىمال قازاقتان شىققان تۇڭعىش سكريپكاشى بولعان. ءحىح عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلىپ، سول عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعىندا ومىردەن وتكەن المات توبابەرگەنۇلى باسىنداعى بيلىگى مەن بەدەلىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە، جۇرتىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە ارنالعان ءوز زامانىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى ەدى.  «ارجاعى دا اتاقتى ەر…» تاعى ءبىر ءجۇز جىل ءارى جىلجىپ، ءحVىىى عاسىر تاريحىن پاراقتاساق، ول كەزەڭدە ەل باسىنان وتكەن قايعىلى وقيعالار كوپ بولعانىن كورەمىز، «اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما» حالقىمىزدى

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: