|  | 

قازاق شەجىرەسى

التىن ورداداعى 92 باۋلى رۋلار

شىڭعىسحان ءوزى باعىندىرعان الىپ تەريتوريانى ءتورىت ۇلىنا ءبولىپ بەرگەندە مۇراگەرى وگەدايعا ورحون وزەنىنەن باتىسقا قاراي تارباعاتاي تاۋلارىنا دەيىنگى جەرلەردى; شاعاتايعا شىعىس تۇركىستان، جەتىسۋ، ماۋەرانناحردى; جوشىعا وگەدايعا قاراستى جەرلەردىڭ باتىسى مەن شاعاتاي ۇلىسىنىڭ سولتۇستىك باتىسىن بەردى. جوشى ۇلىسى كەيىن «التىن وردا» دەپ اتالدى، وعان قاراستى حالىقتاردى «توقسان ەكى باۋلى وزبەك ( نەمەسە قىپشاق) دەپ اتادى، ول حالىقتاردىڭ ءتىزىمى مىنانداي:
1. مىڭ. 2. ءجۇز. 3. قىرىق. 5. جالايىر. 6. پراي. 4. ۇگاجات
6. پراي. 7. قوڭىرات. 8. الشىن، 9. نايمان. 10. ارعىن. 11. قىپشاق . 12. كالماك. 13. فرات. 14. قىرىقتىك. 15. تورعاۋىت. 16. بۋرلان، . 17. شىمىرشىق. 18 قاتاعان 19. كاجى. 20. كەنەحاس. 21. بۇيرات. 22. ويرات2 3.كيات 24. باعلان. 25. قىتاي. 26. قاڭلى. 27. وزبەك (وزىنشە
28. كويشى. 29. بۇلانشى. 30. شابۇت. 31. جويۋت. 32. سەلشاۋىت،33. باياۋىت. 34. وتارشى. 35. ارلات. 36. كەرەيت. 37. ۇنعۇت. 38, ماڭعىت، 39. تانعۇت. 40. ويماۋىت. 41. قاشات. 42. مەركىت. 43. بۋركات. 44. قيات. 45 كورالاس، 46. ءتورالاس. 47. قىراراب. 48. يلاشى. 49. شۇبىرعان. 50. كىشلاك. 51. وعلان. 52. تۇركمەن. 53. دۇرمەن، 54. تابۋت. 55. تاما. 56. ماچاد. 57. كەردەرى. 58. رامادان. 59. كەرەي. 60. ناداي. 61. قافسانا. 62. قىرعىز. 63. ۇيارشى. 64. جويرات، 65 ءۇيسىن، 66. جورعا. 67. باتاش. 68. قويسىن. 69. مولدىز. 70. تابەل. 71. تاتار. 72. تەلەۋ. 73. باسحال. 74. نيان. 75. قازعان. 76. ءشىرىن. 77. ۇنتان. 78. قۇرلات. 79. شىلكاc. 80. ۇيكورعان. 81. تارعىن. 82. جابۋ. 83. سۋران. 84. تۇرعاك. 85. مۋتيان. 86. كاسكا. 87. ماجار. 88. تۇشلىك. 89. شوران. 90. ءشۇرشىت. 91. باھرشى. 92. ۇيعۇرات.
موڭعولدىق رۋلار: قوڭىرات، الشىن، قاتاعان، كەنەگەس، قيات، سەلشۋىت، باياۋىت، ارلات، ماڭعىت، قۇرالاس، دۇرمەن، جۇريات، ءۇيسىن، قاتارلى رۋلار. تاعىدا كەڭ ماعىنادا موڭعول اتانعان كەرەيت، مەركىت، نايمان، جالايىر، وڭعىت، ويرات، قالماق، بۋريات، كۇرلەۋىت، ويماۋىت، تاتار قاتارلى رۋلار. بۇلار موڭعول جورىعىنان كەيىن اۋىپ كەلگەن تايپالار.
ال قىپشاق، قاڭلى، تۇركىمەن،قىرعىزدار بۇرىننان بار تۇركى تايپالارى.
وسى رۋلاردىڭ ىشىندە قازاقتا بارى 35 رۋ تايپا ەكەن. ولار: مىڭ، قىرىق، جۇز بۇلار شانىشقىلى اراسىندا، جالايىر، قوڭىرات، الشىن، ارعىن، نايمان، كەرەي، قىپشاق، قالماق، تورعاۋىت، قاتاعان، كەنەگەس، قيات، قىتاي، قاڭلى، باياۋىت(بايۇلىنىڭ موڭعولشا ايتىلۋى), كەرەيت، وڭعىت، ماڭعىت، ويماۋىت، مەركىت، قۇرالاس، دۇرمەن، تابىن، تاما، كەردەرى، رامادان، كەرەي، قىرعىز، ءۇيسىن، تەلەۋ، كۇرلەۋىت، ماجار، ءشۇرشىت قاتارلى رۋلار. بۇلاردىڭ كەيى دەربەس ءىرى رۋ تايپالىق وداقتار، كەيبىرى سول وداقتارداعى رۋلار.
اراسىنداعى قىتاي، تاڭعىت، شۇرشىتتەر قىتايدى بيلەگەن موڭعول جانە تۇڭعىس تەكتىلەر، ولار كەيىن موڭعول اسكەرلەرىمەن بىرگە نەمەسە باسقا سەبەپتەرمەن كەلگەندەر. اراب، جويت(ەۆرەي) ولار ءدىن تاراتا كەلگەندەر، مىسالى ەۆرەيلەر حازار حاندىعى كەزىندە كەلگەن رۋلار دەۋگە بولادى.
كەيبىر رۋ اتتارى موڭعول يمپەرياسى كەزىندەگى اسكەري قۇرلىمداردىڭ اتاۋىنان شىققان. مىسالى تابىن ەلۋ، تاما جازالاۋشى، تۇرعاق ۇزىن بويلىلار، يابعۇ تۇرىكشە لاۋازىم، باقىرشى اسپازدار، مىڭ، ءجۇز، قىرىق دەگەندەردە اسكەري ساندىق ۇعىمدار. كاسىپكە بايلانىستى: يلانشى، وتارشى، قىرىقتىق.
ءبىر قىزىعى بۇندا ويرات، بۋريات، قالماق يسياقتى رۋلار ءجۇر، ولار يۋان يمپەرياسىنا قاراستى ەدى، ءزايىرى التىن وردا تەريتورياسى بايقال كولىنە دەيىن بولعان بولۋىدا مۇمكىن. ال كىشى ءجۇزىڭ كوپ ساندى رۋلارىنىڭ اتى اتالمايدى، ولاردىڭ ات اتاۋىمەن ۇقساس رۋلارى سايان التاي، حاكاسيا، ءتىبا جەرىنەن تابىلادى. ولار ءالى اۋىپ كەلمەگەندە بولۋى مۇمكىن.نە بايۇلى مەن الشىننىڭ ىشىندە اتالۋىدا مۇمكىن.
وسى رۋلار قازاقتان تىس وزبەك، قاراقالپاق، نوعاي، باشقۇرت،تۇركىمەن سياقتى ۇلىتتار اراسىندا دا كەزدەسەدى، قازاقتا جوعىن سولاردان تابۋعا بولادى. بىراق وسى رۋلار ءتىزىمىنىڭ بىرنەشە نۇسقاسى بار!

ەرزات كارىباي.

Related Articles

  • “توڭكەرىس جاساۋعا ماشىقتانعاندار” كىم؟ قاڭتار قۇپياسى اشىلسا، سالدارى نە بولادى؟ دەپۋتاتپەن سۇحبات

    “توڭكەرىس جاساۋعا ماشىقتانعاندار” كىم؟ قاڭتار قۇپياسى اشىلسا، سالدارى نە بولادى؟ دەپۋتاتپەن سۇحبات

    نۇربەك ءتۇسىپحان قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، زاڭگەر ابزال قۇسپان ازاتتىققا سۇحبات بەرىپ وتىر. استانا، 26 قازان، 2023 جىل قاڭتاردى كىم ۇيىمداستىرعانىن بيلىك بىلە مە، بىلسە نەگە اشىق ايتپادى؟ پارلامەنتتە نەگە قاڭتار بويىنشا تاعى تىڭداۋ وتپەيدى؟ پرەزيدەنت توقاەۆ قاڭتار “توڭكەرىس جاساۋعا ابدەن ماشىقتانعان مامانداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن” ۇيىمداستىرىلدى دەدى. ولار كىمدەر؟ ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان وسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى ازاتتىق: ابزال مىرزا، ءسىز – قاڭتار وقيعاسىنا ءبىر تاراپتان ەمەس، جان-جاعىنان قاراۋعا مۇمكىندىك العان ادامسىز. ەڭ الدىمەن سول وقيعاعا تىكەلەي قاتىستىڭىز، جۇرتتى الاڭعا شىعۋعا شاقىردىڭىز. ودان كەيىن قاندى قىرعىندا قاماۋعا الىنعانداردى بوساتۋعا ات سالىسىپ، زاڭگەر رەتىندە دە ارالاستىڭىز. ودان بولەك ءماجىلىس دەپۋتاتى ەسەبىندە دە جاڭا ءبىر راكۋرستان قاراپ وتىرسىز. ايتىڭىزشى، جان-جاعىنان قاراعاندا قاڭتار وقيعاسىندا سىزگە

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • اباق انا جانە تاسبيكە انا

    اباق انا جانە تاسبيكە انا

    ءمامي بي جۇرتبايۇلىنىڭ شەجىرەسىندە ايتىلۋىنشا كەرەي ۇلىسىنىڭ ارعى تەگى – شەپ، سەپ، بايلاۋ، قويلاۋ، ەلدەي، كولدەي، يزەن، جۋسان سەكىلدى تايپالاردان تارالادى ەكەن. اتالعان تايپالاردىڭ ءبىرازى ەسكى تاريح بەتتەرىنەن كەزدەسسە، ەندى ءبىر ءبولىمى قازىرگە دەيىن كەرەي رۋىنداعى اتالاردىڭ ەسىمى رەتىندە اتالىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبىن ارعى تاريحتاعى اتالاردىڭ اتى وشپەسىن دەپ كەيىنگى ۇرپاقتارىنىڭ اتالار اتىن قايتا جاڭعىرتىپ قويعان داستۇرىنەن قاراۋ كەرەك. اباق اتاۋىنا كەلسەك، ارىدا كەرەي حانزادالارى مەن حانىشالارىنىڭ اراسىندا اباق، اباقبەردى، اباحان، اباقتاي، اباقاي، اباق بيكە سىندى ەسىمدەر بولعان. سول اتا-اپالارىنىڭ جولىن جالعاعان، توزىپ كەتكەن كەرەي ەلىنىڭ باسىن قوسىپ، وعان ءاز انا بولعان اباق ەسىمدى قاسيەتتى انا ومىردە بولعان ادام. قازاق تاريحىندا رۋ اتىنا اينالعان ءاز انالار از بولماعان. كورنەكتى جازۋشى،

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

  • تاريح عىلىمى قازىر ەزوتەريكالىق توپتاردىڭ  مەنشىگىندە

    تاريح عىلىمى قازىر ەزوتەريكالىق توپتاردىڭ  مەنشىگىندە

         شىعىستانۋشى-تاريحشى ءومىر تۇياقبايدىڭ بۇرىندا دا «قازاققا قانداي تاريح كەرەك؟ تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە جاسالعان تاريحي ميستيفيكاتسيالار حرونيكاسى» دەپ اتالاتىن ماقالاسىن  (22.05. 2025. Zhasalash.kz) وقىپ ەم. ريزا بولعام. جاقىندا ءو. تۇياقبايدىڭ «قازاقستاندا تاريحي بۇرمالاۋلار مەن ميفتەرگە توسقاۋىل قويۋدىڭ جولدارى» (02.10. 2025. Zhasalash.kz) اتتى تاعى ءبىر ماقالاسىمەن جانە تانىستىق. وتە وزەكتى ماسەلەنى كوتەرىپتى. تاريحتا ورىن الىپ جۇرگەن جاعىمسىز جايتتار تۋراسىندا وي تولعاپتى. جۋرناليستەردى، بلوگەرلەردى ايىپتاپتى. تاريحتان ارنايى كاسىبي دايىندىعى جوق، ءبارىن ءبۇلدىرىپ بولدى دەپ.  كەلەڭسىزدىكتى توقتاتۋدىڭ ناقتى جولدارىن ۇسىنىپتى. بۇعان دا كوڭىلىمىز بەك تولدى. ايتسە دە تاريحتى بۇرمالاۋعا، ءوز وتىرىكتەرىن ناسيحاتتاۋعا تەك جۋرناليستەر مەن بلوگەرلەر عانا ەمەس، «ارنايى كاسىبي دايىندىعى بار» «تاريحشىلاردىڭ» دا «زور ۇلەس» قوسىپ جاتقانىن بايانداپ، ايتىلعان پىكىردى ودان ءارى ءوربىتىپ، جالعاستىرايىق.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: