|  |  | 

كوز قاراس ساياسات

ەكس-ەلباسىنىڭ تاعى ءبىر وتىرىگى

جازۋشى-پۋبليتسيست
مارات ءبايدىلداۇلى (توقاشباەۆ):
نەمەسە بيۋدجەت ەمشەگىن سورۋ قاشان دوعارىلادى؟
ۇستىمىزدەگى جىلعى 20-ماۋسىمدا ساياساتكەر دانيار اشىمباەۆتىڭ Telegram-كانالىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن جاريالانعان سۇقباتتا ەكس-ەلباسى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى ماقتانا ايتقانى بار. ول: «ۋنيۆەرسيتەت قازىر تەك ەلىمىزدە عانا ەمەس بۇكىل ازيادا كوش باستاپ كەلە جاتىر، ونىڭ تۇلەكتەرىنىڭ 92 پايىزى قازاقستاندا جۇمىس ىستەيدى» دەدى.
Factcheck.kz پورتالى بۇل اقپاراتتى تەكسەرگەندى ءجون كورىپتى. ناتيجەسىندە ن.نازارباەۆتىڭ بۇل ايتقاندارى جالعان بولىپ شىقتى!
ادەتتە جەتەكشى جوو تۋرالى اڭگىمە قوزعالسا البەتتە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءتۇرلى رەيتينگىلەرى ەسكە تۇسەدى. ءار رەيتينگىنىڭ باعالاۋ مەتودولوگياسى ءارتۇرلى. الەمگە ايگىلى حالىقارالىق سونداي رەيتينگىلەردىڭ بىردە بىرىندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ازيانىڭ ءنومىرى ءبىرىنشى جوعارى وقۋ ورنى دەپ اتالمايدى. ءتىپتى قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىنداعى كوشباسشىلىعىنىڭ ءوزى كۇماندى. سول حالىقارالىق رەيتينگتەردە قازاقستاننان ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ، ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ، ساتباەۆ اتىنداعى قازعزتۋ سياقتى ءۇش جوو اتالادى، ولاردىڭ الاتىن ورىندارىنىڭ ءوزى 1201+ دەن ءارى قاراي.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە ءوزىن ءوزى ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ العان سياقتى. ايتپەسە باسقا رەيتينگتەردە ونىڭ ءوزى تۇرماق ءيىسى دە جوق. مىسالى، QS World University Rankings رەيتينگىسىندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اتى مۇلدە ۇشىراسپايدى. وندا ازيالىق اۋماقتا ءبىرىنشى ورىندا سينگاپۋردىڭ ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى تۇر.
ەۋروپا مەن ازيانىڭ دامۋشى ەلدەرىنىڭ رەيتينگىسىندە ءبىرىنشى ورىندا – مگۋ. قازاقستاندىق جوو اراسىندا الەمدىك رەيتينگتە ەڭ ءتاۋىر كورسەتكىشكە يە – ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ. ول 150-ءشى ورىندا.
الەمدىك US News & World Report رەيتينگىسىندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى 1344-ءشى ورىننان ازەر كورىنگەن. ازيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ رەيتينگىسىندە ءبىرىنشى ورىندا قىتايداعى سينحۋا ۋنيۆەرسيتەتى تۇر. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى بولسا كەيىنگى رەيتينگتە 402-ءشى ورىندا.
ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ الەمدىك رەيتينگتەر ورتالىعىنىڭ Center for World University Rankings (CWUR) دەرەكتەرىندە «نۇر-كوسەمنىڭ» ۋنيۆەرسيتەتى 1765-ءشى ورىندا! وندا ازيالىق ايماقتا – توكيو ۋنيۆەرسيتەتى كوشباسشى.
جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ حالىقارالىق كاتالوگى بويىنشا 200 ۋنيۆەرسيتەتتەن تۇزىلگەن uniRank رەيتينگىندە قازاقستاندىق بىردە ءبىر ۋنيۆەرسيتەت جوق!
يسپاندىق Cybermetrics Lab زەرتتەۋشىلەر توبىنىڭ جاريالانىمدار كولەمى مەن ونىڭ ىقپالدىلىعىن انىقتايتىن
Ranking web of universities رەيتينگىسىندە
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى سوناۋ 233-ءشى ورىندا، ازيالىق ءوڭىر بويىنشا 983-ءشى ورىندا.
ياعني ن.نازارباەۆتىڭ ءوزىنىڭ اتىنداعى جەكەمەنشىك ۋنيۆەرسيتەتىن ماقتاعان دەرەكتەرىنىڭ ءبارى وتىرىك بولىپ شىقتى!
زەرتتەۋدى جاريالاعان جۋرناليست جانسەرىك تىلەۋحاننىڭ ايتۋىنشا نۋ تۇلەكتەرىنىڭ 92 پايىزى ەلدە جۇمىس ىستەيدى دەگەنى دە اقيقاتقا ۇيلەسپەيدى ەكەن. 2015-2021 جىلداردا ۋنيۆەرسيتەتتى 6 مىڭداي ستۋدەنت بىتىرسە ونىڭ 57,2 پايىزى عانا ەلدەن جۇمىس تاپقان.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىن «نازارباەۆ قورىنا» باعىناتىن نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەرى» اشىق اكتسيونەرلىك قوعامى باسقارادى. ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىم مينيسترلىگىنە باعىنبايدى، جىلدىق ەسەپتەرىن تاپسىرمايدى. ونىڭ ءبارى قۇپيا.
نازارباەۆتىڭ ءبىلىم قورلارى بىرىگىپ، PioneerCapitalInvest ينۆەستيتسيالىق حولدينگىن قۇرىپ العان. بۇگىندە PioneerCapital حولدينگى باقىلاۋ پاكەتىنىڭ 67,53 پايىزى – «نازارباەۆ قورىنا»، 19,62 پايىزى – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «الەۋمەتتىك دامۋ قورىنا»، 12,93 پايىزى – نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەرىنىڭ «دامۋ قورىنا» تيەسىلى. كورىپ وتىرعانىڭىزداي نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى تولىقتاي جەكەمەنشىك وقۋ ورنى.
ۋنيۆەرسيتەت 2020 جىلى 500 ملن دوللار پايدا تاپقانىمەن ونىڭ بۇكىل شىعىندارى بيۋدجەت موينىندا. الەمدىك رەيتينگتە بولسا ەشقانداي ورنى جوق. سوندا نازارباەۆتىڭ جەكەمەنشىك وقۋ ورنىن مەملەكەت ماڭگى-باقي سۇيرەي بەرۋگە مىندەتتى مە؟ ەلىمىزدىڭ 2020-2022 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتىندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە 184,2 ملرد تەڭگە، نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەرىنە 66,3 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنگەن. «تەپليچنىي» جاعداي تۋعىزىلعان جەكەمەنشىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازاقستانعا نە كەرەگى بار؟
شىندىعىنا كەلگەندە قىزمەتىنەن كەتسە دە ەكس-ەلباسى بيۋدجەت ەمشەگىن قاڭسىتىپ سورا بەرگەنىن قاشان قويادى؟

Related Articles

  • پۋتين قازاقستان جانە وزبەكستانمەن اسكەري كەلىسىمدەردى قايتا قاراۋعا كوشتى. بۇل وعان نە ءۇشىن كەرەك؟

    پۋتين قازاقستان جانە وزبەكستانمەن اسكەري كەلىسىمدەردى قايتا قاراۋعا كوشتى. بۇل وعان نە ءۇشىن كەرەك؟

    كاميللا ۆاليەۆا كوللاج اۆتورى — تيمۋر تيماەۆ شىلدەنىڭ اياعىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين قازاقستان جانە وزبەكستانمەن اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەردى قايتا قاراۋدى تاپسىردى. قولدانىستاعى كەلىسىمدەردى ماسكەۋ استانامەن 2013 جىلى، ال تاشكەنتپەن 2016 جىلى جاساعان. قازىر بۇل قۇجاتتار قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى جەتكىزۋدى، اسكەري ماقساتتاعى ونىمدەر الماسۋدى جانە تەحنولوگيالار بەرۋدى رەتتەيدى. الايدا كەلىسىمدەردە ناقتى نە وزگەرۋى مۇمكىن جانە رەسەي ولاردى ءدال قازىر نەگە قايتا قاراپ جاتىر؟ ازىرگە كرەملدىڭ استانا جانە تاشكەنتپەن جاسالعان اسكەري-تەحنيكالىق كەلىسىمدەردىڭ ناقتى قاي تۇستارىن قايتا قاراستىرىپ جاتقانى بەلگىسىز. وزبەكستان قورعانىس مينيسترلىگى ازاتتىق راديوسىنىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەرمەدى. ال قازاقستان قورعانىس مينيسترلىگى قۇجاتتار بويىنشا جۇمىس اياقتالعانعا دەيىن ولاردىڭ مازمۇنىنا تۇسىنىكتەمە بەرمەيتىنىن مالىمدەدى. “شەكتەۋلى تۇردە تاراتۋعا جاتپايتىن اقپارات جۇرتقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەسمي اقپاراتتىق

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ارما الەۋمەت! 31 مامىر ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى. وسىعان بايلانىستى ىرگەلەس ەلدەردە سونىڭ ىشىندە شىعىس تۇركىستان وڭىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان شىڭجاڭ قازاقتارىنىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك ءھام مادەني تاريحىن تانىپ ءبىلىپ جۇرگەنىمىز ارتىق بولماس. الدىمەن سۋرەتتەرگە تۇسىنىكتەمە: ءبىرىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسىندە 1934-44 جىلدارى ولكە گۋبەرناتورى بولعان شەن شيتسايدىڭ (盛世才) بەينەسى. ەكىنشى سۋرەت: تايۆان تايپەيدەگى شەن شيتسايدىڭ مازارى. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارعانداعى ەستەلىك. ول تۋرالى ەستەلىكتى كەيىن وقيسىزدار. ءۇشىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسى قۇمىل ايماعىنىڭ ايماق گۋبەرناتورى بولعان جولبارىس بەگ-ءتىڭ مازارى. تايۆان تايپەي قالاسىنداعى مۇسىلماندار زيراتىندا جەرلەنگەن. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارىپ قايتتىم. ءتورتىنشى سۋرەت: 1944 جىلى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسشىلەرى قۇلجا قالاسىن ازات قىلعان سوڭ قالا

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: