|  |  | 

ەزۋتارتار ادەبي الەم

دەگەن ەكەن

Qalybek Quanishbay

بۇگىن اكتەر، ۇلتتىق كاسىبي تەاتر ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتيسى، كسرو جانە قازاق كسر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى سەرالى قوجامقۇلوۆتىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە تۋرا 119 جىل.

تۋعان حالقى “سەركە” دەپ ەركەلەتكەن ۇلى اتامىزدىڭ “دەگەن ەكەندەرىن” وقي وتىرىڭىزدار…

قالىبەك قۋانىشباەۆ دۇنيە سالعاندا، ونىڭ سۇيەگىنە تۇسۋشىلەردىڭ ىشىندە سەركە دە بولىپتى. قالىبەكتى جۋىندىرىپ، ەندى كيىندىرە باستايدى. سوندا كەشە عانا قۇلىن-تايداي شۇرقىراسىپ جۇرگەن اياۋلى دوستىڭ جانسىز دەنەسىن باتىل ۇستاپ، كيىندىرە قويۋ كىم-كىمگە بولسا دا وڭاي سوقپاي، كۇيزەلىس ۇستىندە تۇرعاندا سەركە:
«بول تەز، قايىن جۇرتىڭا كەلگەندەي بوپ بىلق-سىلق ەتپەي، كيىن شاپشاڭ!» – دەپ قالىبەكتىڭ كيىمىن كيگىزە باستايدى.
كوڭىلدەرى بوساپ، بەي-جاي بولىپ تۇرعاندار الگى ءسوزدى ەستىگەندە شىنىمەن-اق قالىبەك ءتىرى جاتقانداي، ەركەلەپ جاتقانداي سەزىمگە بولەنەدى. بۇل ارينە، سەرى اعاڭنىڭ كوپتى كورگەندىگىنە قوسا، رۋحىنىڭ بەرىكتىگى عوي.

* * *
از ۋاقىتتا ەكى-ءۇش كۇيەۋگە شىعىپ ۇلگەرگەن اكتريسا ءبىر كۇنى تەاترعا كەلىپ، تاعى دا تۇرمىسقا شىققانىن ايتسا كەرەك. ارىپتەستەرى سىپايىگەرشىلىك جاساپ «قۇتتى بولسىن!» ايتادى. تەك سەركە قوجامقۇلوۆ قانا تومسارعان كۇيى ءۇنسىز قالادى.
– ءسىز مەنى نەگە قۇتتىقتامايسىز؟ – دەيدى اكتريسا.
– سەنى قۇتتىقتاي-قۇتتىقتاي ءتىلىمىز جاۋىر بولدى عوي. ءتىل بايعۇستى قاشانعى قيناي بەرمەكپىز؟ – دەيدى سەراعاڭ.
– ءسىز بار عوي، ءبىرتۇرلى ادامسىز وسى، – دەيدى اكتريسا رەنجىپ.
– ونىڭ راس، ءبىرتۇرلى اداممىن. بىرنەشە ءتۇرلى بولۋ قولىمنان كەلمەيدى. سوندىقتان دا ءوزىڭ كورگەن جەڭگەڭمەن ءالى كەلەم وزگەرمەي، – دەگەن ەكەن سەراعاڭ سوندا كۇلىمسىرەپ.

* * *
ەلۋىنشى جىلداردىڭ ورتا تۇسىندا قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا دراماتۋرگيانىڭ كەلەلى ماسەلەلەرى تۋرالى جينالىس ءوتىپ جاتادى. ءبىر مەزگىلدە ءسوز كەزەگى حالقىمىزدىڭ قادىرمەندى ونەرپازى، بەلگىلى اكتەر – سەركە قوجامقۇلوۆقا بەرىلەدى. ۇلى اكتەر باپپەن باسىپ، مىنبەگە كوتەرىلەدى. جۇرتشىلىققا قاراپ بولار-بولماس جىميىپ قويادى. سونان سوڭ ءار ءسوزىن ادەتتەگىدەي شەگەلەي سويلەپ كەتەدى. ءسوز اراسىندا:
– باياعىدا نيكولاي گوگول «ءولى جاندار» اتتى رومانىنىڭ ەكىنشى تومىن ءوز قولىمەن ورتەپ جىبەرىپتى. ءسويتىپ، ونەردىڭ پارقىنا ولەرمەندىكتىڭ پارقىن قۇربان ەتكەن عوي…ال ءبىزدىڭ ن. سەكىلدى دراماتۋرگىمىزدىڭ جازعان پەسالارىنىڭ ۇستىنە بەنزين قۇيىپ ورتەسەڭ دە جانبايدى. سەبەپ نەگە دەسەڭىزدەر، سەبەبى گوگولدىڭ شىعارمالارى تۇپ-تۇتاس ماي. ال ءبىزدىڭ سابازدىكى – كىلەڭ سۋ. سۋ وتقا جانۋشى ما ەدى! – دەگەن ەكەن.

* * *

بىردە ايگىلى اكتەر سەركە قوجامقۇلوۆتى بەلگىلى ساتيريك سەيىت كەنجاحمەتوۆ قولتىقتاپ كەلە جاتسا سەركە اقساقال ءسۇرىنىپ كەتىپتى. سول جەردە سەيىت قالجىڭداپ:
– ءوزىڭىز قارتايايىن دەگەنسىز بە؟ اياعىڭىزدى نىق باسپايسىز با؟ – دەيدى عوي.
سوندا، سەر-اعاڭ:
– قايداعى قارتايعان، «قازاقفيلم» كينو تۇسىرەمىز، شالدىڭ ءرولىن سومدايسىڭ دەگەن. سوعان دايىندالىپ جۇرگەنىم ەمەس پە، – دەگەن ەكەن.

جيناعان اقسەلەۋ سەيدىمبەك

زاڭعار كارىمجاننىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: