|  |  | 

kerey.kz TV ادەبي الەم

اقىن ىرىسبەك دابەي كىتاپتارىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى

 

وزىندىك قولتاڭباسى بار دارىندى اقىنداردىڭ الدىڭعى قاتارىنداعى ىرىسبەك دابەيدىڭ كەشە قر ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا «شىق تۇنعان جولدار» اتتى پوەتيكالىق كىتابى مەن «اكەلەرىمىز ايتاتىن اڭگىمە» اتتى ەسسەلەر جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.

IMG_7684.JPG

اقىن ىرىسبەك دابەيۇلىنىڭ جاڭادان جارىق كورگەن ەكى كىتابىنىڭ تۇساۋىن كەسكەن بەكەن قايرات، تالعات كەڭەسبايۇلى، ماقسۇت ءۇزىمۇلى قاتارلى بەلگىلى قالامگەرلەر اقىننىڭ ەڭبەكتەرىنە جوعارى باعا بەرىپ، شىعارماشىلىعىنا شالقار شابىت تىلەدى. كۇمبىرلى كۇي اسەم انمەن ورىلگەن تۇساۋكەسەر راسىمىندە ىرىسبەك دابەيدىڭ ونەردەگى دوستارى قالقامان سارين، باۋىرجان قاراقىزۇلى، ۇلاربەك نۇرعالىم، ەربول بەيىلحان جانە مارجان ەرشۋ، جانار ايلاشوۆا قاتارلى اقىندار اقجارما تىلەكتەرىن ءبىلدىرىپ، جىردان شاشۋ شاشتى. قارىمدى قالامگەردىڭ قاراپايىمدىلىعىنا توقتالعان رۋحاني اعالارى اۋىت مۇقيبەك، ومار تەمىربەكوۆ جانە ادەبيەت سىنشىسى انار قابدوللينا اۆتور شىعارماسىن تارتىمدى تالدادى.

IMG_7757.JPG

«مەن ىرىسبەك ءىنىمنىڭ بۇل كىتاپتارىن وقىپ شىقتىم. ءاربىر ءسوزى ءمىردىڭ وعىنداي. «وندىققا» ءدال ءتيىپ وتىرادى. مەنىڭشە، ىرىسبەك دابەيدىڭ ءوزىن دە، ءسوزىن دە قازاقى قالىپتا ساقتاپ قالعان ارعى بەتتەگى التايدىڭ قويناۋىنداعى شاعىن عانا شاعانقول دەپ ەسەپتەيمىن. سول شاعىن عانا اۋىلىندا كىسىلىكتىڭ، قازاق بولۋدىڭ، ادام بولۋدىڭ مەكتەبىنەن وتكەن اۆتوردىڭ بۇكىل اڭگىمەلەرى ابايدىڭ قارا سوزدەرى سياقتى باستالادى. تەرەڭ وي ورەدى»،-دەيدى ابايتانۋشى ومار جالەلۇلى.

بۇدان سىرت جازۋشى جۇماباي شاشتايۇلى كىتاپ جايلى ويىن وقىرمانعا: «ىرىسبەك دابەيدىڭ جازۋ مانەرىنىڭ ناقىشىندا ۇلتتىق بوياۋ مول. بايانداۋ ادىسىندە اۆتور استىندە ۇستەمدىك ەتپەستەن كىشىك قالپىن ساقتايدى. اڭگىمەلەۋشى ەلەنبەي قالتارىستا تۇرسا دا اينالا قۇبىلىستى قاپىسىز باعىپ، اينىتپاي جەتكىزۋشى مىندەتىن ءمىنسىز اتقاردى. اۆتوردىڭ الەۋمەتتىك زەردەسى ۇلتتىق ناقىش ارقىلى وزگەشە رەڭ الىپ، ءوربيدى. كوشپەلى ءومىر سالتىنىڭ وزگەشەلىكتەرىن كوكىرەكتە جاڭعىرتىپ، سەزىنە تۇسۋگە يتەرمەلەيتىن قۋاتقا يە. جالپى جازۋدىڭ مىڭ-سان فورماسىنىڭ اراسىنان قازاققا جاقىن تۇرىنە بەيىم ىرىسبەك دابەي سەزىنۋ مەن جەتكىزۋدىڭ دالالىق تابيعاتىنىڭ بوياۋىن ءدال تاپقانداي كورىنەدى. ول بۇل جاعىنان شيىرلاعان ىزدەردەن اۋلاق – قانسونار مەزگىلدىڭ تاپ-تازا ءساتىن ەلەستەتەدى»،-دەپ جەتكىزگەن ەكەن.

ايتا كەتەيىك، ىرىسبەك دابەي 1979 جىلى 2 قازاندا قىتايدىڭ التاي ايماعىنا قاراستى شاعانقول اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. جاستايىنان قولىنا قالام ۇستاعان ول 2001 جىلى اتاجۇرتىنا ءبىرجولاتا قونىس اۋدارادى. رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق ءمۇشايرالاردىڭ جۇلدەگەرى ىرىسبەكتىڭ بۇدان بۇرىن «ماڭگى ءماجنۇن» جىر جيناعى ءوز وقىرمانىمەن قاۋىشقان بولاتىن. «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە جاۋاپتى حاتشى بولعان اقىن بۇل كۇندە ەلورداسى استاناعا قونىس اۋدارىپ، «استانا اقشامى» گازەتىندە اعا ءتىلشى بولىپ قىزمەت اتقارۋدا.

تۇساۋكەسەر كەشىنەن ارنايى فوتورەپورتاج

 
فوتو: عابيت ماداليەۆ

adebiportal.kz

Related Articles

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

  • اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    ەلدەس وردا سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. قازاق قوعامىندا جاڭا ينتەللەكتۋالدىق كەزەڭ تۋىپ كەلەدى. ءبىرىنشى، قازىرگى قازاق قوعامىندا سەنىم ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ كۇشەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بۇل دەگەنىڭىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ جانە جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق اعىمداردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسقان جاڭا قوعامدىق ويلاۋ فورماسىنىڭ كورىنىسى. اتەيستىك كوزقاراستاردىڭ اشىق ايتىلۋى، تاڭىرشىلدىك يدەيالاردىڭ قايتا جاڭعىرۋى جانە ءداستۇرلى ءدىني ورتا اراسىنداعى پىكىر قاقتىعىسى زيالى ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن، شىن مانىندە بۇل قۇبىلىس قوعامنىڭ رۋحاني السىرەۋىن ەمەس، سانالى ىزدەنىسكە بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى، ۇزاق ۋاقىت بويى قازاق قوعامىنداعى ءدىني ديسكۋرس نەگىزىنەن مونولوگتىقسيپاتتا بولدى. ۋاعىز ايتىلدى، ال تىڭداۋشى تاراپ ونى تالقىلاۋسىز قابىلداۋعا ءتيىس ەدى. سۇراق قويۋ كۇمانمەن، كۇمان ءالسىز يمانمەن تەڭەستىرىلدى. مۇنداي ورتادا سەنىم دالەلدەۋدى ەمەس، قايتالاۋدى تالاپ ەتتى. عىلىمي

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

  • «العاشقى كىتاپ» دەرەكتى بەينەفيلمى

    «العاشقى كىتاپ» دەرەكتى بەينەفيلمى

    قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مادەنيەت كوميتەتىنە قاراستى ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ تاپسىرىسىمەن «JBF company» كومپانياسى سەمەي قالاسىندا، شىڭعىستاۋ وڭىرىندە، الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىندا  «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى بەينەفيلم تۇسىرۋدە. دەرەكتى فيلم ابايدىڭ 1909 جىلى سانكت پەتەربۋرگتەگى يليا بوراگانسكي باسپاسىندا باسىلعان العاشقى شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋىنە ارنالادى. ۇلى اباي مۇراسىنىڭ قاعاز بەتىنە تاڭبالانۋ تاريحىن باياندايدى. قازىرگى ادامدار بۇرىنعى ۋاقىتتىڭ، اباي زامانىنىڭ ناقتى، دەرەكتى بەينەسىن، سول كەزدەگى ادامداردىڭ الپەتىن، كيىم ۇلگىسىن كوز الدارىنا ەلەستەتۋى قيىن. كوپشىلىكتىڭ ول ۋاقىت تۋرالى تۇسىنىگى تەاتر مەن كينوفيلمدەردەگى بۋتافورلىق كيىمدەر مەن زاتتار ارقىلى قالىپتاسقان. الايدا اباي ۋاقىتىنداعى قازاق تىرشىلىگى، قازاقتاردىڭ بەت-الپەتى، كيىم كيىسى، ءۇي – جايى، بۇيىمدارى تاڭبالانعان مىڭداعان فوتوسۋرەتتەر ساقتالعان. بۇلار رەسەي، تۇركيا، ۇلىبريتانيا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: