جانقوجانى كوپ جىلدار بويى كورىپ-ءبىلىپ جۇرگەن قۇتتىق رۋىنان شىققان مۇساباي جىراۋدىڭ ءتۇرلى مۇراعاتتاردا ساقتالعان اڭگىمەلەرى مەن ولەڭدەرىندە: «جانقوجانىڭ ءتۇر-تۇلعاسى، مىنەز-قۇلقى بولەكشە بولعان. جاس كەزىنەن باستاپ-اق مىنەزى اۋىر، ورىنسىز سويلەمەگەن، بالالارمەن دە قوسىلىپ ويناماعان. بىرەۋلەر جانجال شىعارۋعا قايىمداسسا، ول كوزىنىڭ الاسىمەن ءبىر قاراپ، ءوز جونىنە جۇرە بەرەدى ەكەن. جىلدان-جىلعا بوي-تۇلعاسى ەرەكشەلەنىپ، ايرىقشا كوزگە تۇسە باستاعان» دەگەن دەرەكتەر بار (قر عا ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ قولجازبا قورىندا). رەسەيدىڭ وتارلىق ەزگىسىنە قارسى 1856-57 جىلدارداعى كوتەرىلىسى كەزىندە باتىردىڭ مىڭباسى بولعان سىرلىباي شاباقۇلىنىڭ شوبەرەسى وراق جانۇزاقۇلىنىڭ 1930 جىلى قويعان: «جانقوجا اتامىز قانداي ادام بولعان؟» دەگەن سۇراعىنا جوعارىداعى ايتىلعان بيجان جالمىرزاۇلى: «جانقوجا وتە سۇستى، كوزدەرى جالىن اتىپ تۇراتىن، قاباعى قالىڭ، نازارىن ءسال تومەن سالسا قويۋ ءھام بۇيرا قاستارى جانارلارىن جارتىلاي جاۋىپ كەتەتىن ادام بولعان. اشۋ قىسقاندا ەكى كوزى قانتالاپ، ۇنەمى بىلەگىنە ءىلىپ جۇرەتىن ايبالتاسىن شىر اينالدىرىپ، ىسقىراتىن. بىراق، سونشالىق ايباتتى باتىردىڭ بويى ۇزىن ەمەس ەدى. ورتا بويلىدان ءسال-ءپال عانا جوعارى، ەكى يىعىنا ەكى ادام ەركىن سىياتىنداي قاقپاق جاۋىرىندى، كەڭ كەۋدەلى، جۋان مويىن، مۇرىنى ۇلكەن، تورتپاق ادام بولعان» دەگەن جاۋاپ قايتارعان ەكەن.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قولجازبا قورىنداعى ءحىح-ع. سوڭى مەن حح-ع. باس كەزىندە جانقوجا جايلى حالىق اقىندارى جازعان سەگىز جىردىڭ بىرىندە:

…كەڭ كەۋدە، ءبورى قاباق، جولبارىس بەت،

جاۋرىنى ەنىمەنەن تەڭدەس كەلگەن…

جۇمىرلاۋ جولبارىستىڭ جوتاسىنداي.

شىعىڭقى قۇلاق جاعى، جۋان مۇرىن،

ايباتتى جان كورىنەر ارىستانداي!

الدىنان نە كەلسە دە قايتپايتۇعىن،

شۇبار كوز* ايعا شاپقان قابىلانداي!

قاباعى تومەن تۇسكەن، ۇزىن مۇرتتى،

جاۋاتىن كۇننىڭ قارا بۇلىتىنداي… – دەيدى.

(«شۇبار كوز» دەپ قابىلاننىڭ كوزىن ايتىپ وتىر – اۆت.)

1893 جىلى قازان قالاسىنان سىر، ارال وڭىرىنە ارنايى كەلىپ، باتىردىڭ كوتەرىلىسى مەن ومىرىنە قاتىستى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ي.انيچكوۆ «كيرگيزسكي گەروي (باتىر) دجانحودجا نۋرمۋحاممەدوۆ» اتتى ەڭبەگىندە (235-ب.) ونىڭ ءتۇر-تۇلعاسى مەن مىنەزى جونىندە: «چتو كاساەتسيا نارۋجنوستي باتىرا، تو پو راسسكازام ۆيدەۆشيح ەگو ي زناۆشيح، ون نە بىل كاك يسەت كۋتەباروۆ بولشوگو روستا ي ۆنۋشيتەلنوي نارۋجنوستي، ناپروتيۆ، يمەل نەبولشوي روست ي نە وتليچالسيا ۆيدنويۋ نارۋجنوستيۋ; نيكوگدا نە راسستاۆالسيا سو سۆويم ورۋجيەم: كينجالوم، شاشكوي ي ايبالتوي، كوتورىە ۆسەگدە لەجالي وكولو نەگو، داجە كوگدا سيدەل يلي لەجال ۆ كيبيتكە; ون، گوۆوريات، ۆسەگدا ستروگال كاكۋيۋ-نيبۋد پالوچكۋ، كاك بۋدتو تاك جە ستروگاەت سۆويح ۆراگوۆ; بىل ون مولچاليۆ ي نەرازگوۆورچيۆ» دەيدى.
جانقوجا جىگىت اعاسى بولعان شاعىنان باستاپ، ۇزىن ساقالىن قىزدىڭ بۇرىمىنداي ەتىپ ءورىپ قوياتىن بولعان. بۇل باتىردىڭ «ات ۇستىندە جانە ۇرىس كەزىندە جەلدىڭ ەكپىنىمەن كەدەرگى بولماسىن» دەگەن ۇقىپتىلىعىنان تۋعانداي.

باتىردىڭ ساقالى جونىندە ونىڭ ۇلى يتجەمەستى 1893 جىلى قاراقۇمداعى ۇيىندە كورگەن ي.انيچكوۆ، جوعارىداعى ەڭبەگىندە (220-ب.): «سىن باتىرا، ەششە ناحودياششيسيا ۆجيۆىح، توجە نازىۆاەمىي باتىروم، يتچەميس، 80-تي لەتني ستاريك، كوچۋەت نا مەستنوستي اكيرەك ي ۆ كاراكۋماح، نە يمەەت بولشوگو سوستويانيا، نو پولزۋەتسيا بولشيم پوچەتوم سرەدي ۆسەح كيرگيز، ۋ نەگو ەست پوتومستۆو وت نەسكولكيح جەن; ۆ پاميات سۆوەگو وتتسا زاپلەتاەت ۆ كوسيچكۋ سۆويۋ سەدۋيۋ بورودۋ» دەپ جازعان.

جولىمبەت ماكىش