نۇرلى جول
kerey.kz
نۇرلى جول
ءسوزى مەن ءانىن جازعان ساعات زاحانقىزى
جەلبىرەگەن كوك تۋى كۇن استىندا
ەركىن سامعاپ قىرانى شىڭ باسىندا
ايقىنداپ بولاشاقتىڭ نۇرلى جولىن
ەلباسى جول تارتادى نۇرلى اسۋعا
قايىرماسى
جايقالعان اتىرابى
ەسىلدىڭ شالقىپ ءانى
اقوردا جارقىرايدى
پاش ەتىپ ەل ەڭسەسىن بار الەمگە
نۇرلى جول شاقىرادى
قوسىلعاندا ەلگە ەل قۇت كەلەدى
ەگەمەندىك ەلىتەدى ەسكەن جەلى
التايدىڭ ارجاعىنان باستاۋ العان
توگىلىپ ءتورت بۇرىشتان كوش ەلەدى
قايىرماسى
……………………………………………………………………….
قايىڭدى ارال
ءسوزى مەن ءانىن جازعان ساعات زاحانقىزى
ويعا ورالدى ماحابباتتىڭ كوكتەمى
نازىك سەزىم ءاز جۇرەككە توككەن نۇر
اراسىنان ارمان قۋعان جاستاردىڭ
جارقىراعان اسىل بەينەڭ تەك سەنىڭ
قايىرماسى
قايىڭدى ارال،
قايىڭدى ارال،
حوبدا وزەننىڭ جاعاسى
جاسىل كىلەم اق قايىڭدار اراسى
سۋ بەتىنە ءتۇسىپ تۇردى بەينەمىز
قوس جۇرەكتىڭ لۇپىلىمەن تالاسىپ
الىس كەتتىك ارمان جۇگىن ارقالاپ،
العا ۇمتىلدىق بىزگە ورالدى بارشا باق،
ساعىندىردى ەركە كۇندەر ەستەگى،
سىرلاساتىن اق قايىڭدى ارالاپ.
قايىرماسى
ساعاتزاحانقىزىنىڭ ءومىربايانى
- 1948 جىلى مونگوليانىڭ بايان-ولگي ايماعىندا دۇنيەگە كەلگەن.
-1966 جىلى سول جەردە 10 جىلدىق ورتا مەكتەپتى تامامداعان
-1971 جىلى موسكۆا قالاسىنداعى گ.ۆ. پلەحانوۆ اتىنداعى حالىق شارۋاشىلىق اكادەمياسىن بىتىرگەن
-ماماندىعى-ەكونوميست
-1971-1991 جىلدار اراسىندا مونگوليانىڭ جوسپارلاۋ كوميتەتىندە كەيىننەن ودان ءبولىنىپ شىققان مەملەكەتتىك باعا كوميتەتىندە ەكونوميست، باس مامان رەتىندە قىزمەت اتقاردى.مۇندا، تاۋكەن، قۇرىلىس، اعاش وڭدەۋ،اۋىر ءوندىرىس، ەنەرگيا-جىلۋ سالالارىنىڭ باعاسىن بەلگىلەۋ ماسەلەسىن جاۋاپتانىپ، اتقاردى.جانەدە نەگىزگى قۇرال جابدىقتاردىڭ باعاسىن قايتا ەسەپتەپ ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ جۇمىسىنا قاتىستى.
باعا وزگەرىسىنىڭ بارلىق سالالارعا تيگىزەتىن اسەرىن انىقتاۋ ماقساتامەن باعا كوميتەتىندە جاسالاتىن سالا ارالىق بالاستىڭ (مەجوتراسلەۆوي بالانس) بىرىككەن ەسەبى، ۇكىمەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىس شىعىسىنىڭ وزگەرىستەرىن باقىلايتىن بىرىككەن ەسەپتى باسقاردى.
-1990 جىلى مونگوليانىڭ ەكونوميكاسىن بۇىنعى جوسپارلاۋ سيستەماسىنان نارىقتىق جولعا ءتۇسىرۋ ءۇشىن حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق سالاسىندا جاسالعان باعا جۇيەسىن ىرىقتاندىرۋ ماسەلەسىنىڭ بىرىككەن ەسەبىن جانە ءوزىمنىڭ تىكەلەي جاۋاپتانعان سالامنىڭ ەسەبىن باسقاردى.
مەملەكەتتىك باعا كوميتەتىندە اتقارىلعان وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 1991 جىلى قاڭتار ايىندا مونگوليانىڭ ەكونوميكالىق باعىتىن تۇبەگەيلى نارىققا بۇرعان ءنومىرى 20-شى ۇكىمەت قاۋلىسى شىقتى.
قوعام ەكونوميكاسى نارىققا ىڭعايلىنعاندا كوپتەگەن ءوندىرىس كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسى توقتاپ مونگوليادا جۇمىسسىزدار سانى كوبەيىپ ەلدە داعدارىس باستالدى.
وسى كەزدە تىلى، ءدىلى ءبىر تاريحي وتانى قازاقستانعا بارىپ جۇمىس كوزىن تاۋىپ، جۇمىس ىستەگىسى كەلگەن اعايىنداردىڭ تىلەگىن مونگوليانىڭ ۇكىمەت باسىنا جەتكىزۋ ماقساتىمەن،پرەمەر-مينيستر داشين بيامباسۇرەننىڭ قابىلداۋىندا ەكى رەت بولدىم.
1990 جىلى 23 ناۋىز كۇنى قازسسر ىنا الما-اتاعا كەلىپ،شەتەلدەگى قازاقتارمەن مادەني بايلانىس جاسايتىن “ قازاقستان” قوعامىندا بولىپ، قوعام توراعاسى شاڭگەرەي جانىبەكوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ،-مونگوليا قازاقتارى اتامەكەنگە كەلىپ ەڭبەك ەتكىسى كەلەتىنىن ءتۇسىندىرىپ، كەلسەك بىزدى قابىلداي الاسىزدارما،- دەگەن ماسەلەنى ءبىرىنشى بولىپ قويدىم.
قازاقستان قوعامىنىڭ جول كورسەتۋىمەن،1990 جىلى 27 جەلتوقساندا كەربۇلاق اۋدانى اكىمشىلىگىمەن، مونگوليادان مالشىلار اكەلۋ تۋرالى ەڭبەك كەلىسىم شارتىن جاسادىم.
-1991 جىلى اتالعان كەلىسىم شارت بويىنشا مونگوليادان 96 ادامدى قازاقستانعا باستاپ كەلدىم.وسى جولدا تالدىقورعان وبىلىسىنىڭ بارلىق شارۋاشىلىقتارىن باسقارعان اۋداناداق اۋىلشارۋاشىلىق باسقارمالىرىنىڭ باسشىلارىمەن ەڭبەك كەلىسىم- شارتىن جاسادىق.
جاسالعان كەلىسىم شارتتاردىڭ نەگىزىندە 1991 جىلى قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىن العانعا دەيىنمونگوليانىڭ استاناسى ۋلان-باتور جانە ونىڭ ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردەن 11800 ادام ءوز قاراجاتىمەن كوشىپ كەلدى.
1991 جىلى 16-شى جەلتوقساندا قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىن، 31-ءشى جەلتوقسان كۇنى قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىشۇلى نازارباەۆ حالىقتى جاڭا جىل مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ سويلەگەن سوزىندە: ’’ …الىستاعى اعايىندار وزدەرىنىڭ تاريحي وتانى قازاقستانعا كەلەمىز دەسە ەسىگىمىز اشىق …‘’، دەپ ىزگى نيەتىن ءبىلدىردى.
1992 جىلدان باستاپ قازاقستان وكىمەتى كوش ماسەلەسىن ءوز قولىنا الدى.
1991-1997 جىلدارى مونگوليانىڭ ەڭبەك مينيسترلىگىنىڭ قازاقستانداعى كوشى-قون جاۋاپتانعانتۇراقتى وكىلى قىزمەتىن اتقاردى.
-1997 جىلدان باستاپ جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىستى. كىشى كاسىپ ورىنى «وتاۋ لتد» ۇكىمەتكە سالىق تولەۋ جاعىنان 2011 جىلى قاتارلاستارىنىڭ الدىڭعى ساتىسىنان كورىنىپ «دانق» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
-تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا وراي تۋىستارنىڭ قارجىسى مەن كۇش قۋاتىن بىرىكتىرىپ بىرلىك ستروي دەگەن كاسىپ ورىن قۇرۋعا مۇرىندىق بولدى.
- الماتى قالاسى ناۋىرىزباي اۋدانىنىڭ ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى.
مونگوليا قازاقتارى ىشىنەن ەڭ العاش شەتەلدە(موسكۆانىڭ حالىق شارۋاشىلىق اكادەمياسىندا) ەكونوميكا ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الىپ،مونگوليانىڭ مەمەلەكەتتىك جوعارعى مەكەمەسى- جوسپارلاۋ كوميتەتىنە جۇمىسقا وركالاسقان العاشقى قازاق.
جوسپارلاۋ كوميتەتىنىڭ باعا ساياساتى جونىندەگى جۇمىستارىن ناتيجەلى ىستەگەنى ءۇشىن 1971-1990 جىلدارى 16 رەت ماقتاۋ جانە قۇتتىقتاۋ گراموتالارىمەن ماراپاتتالدى.
1985 جىلى سيستەمانىڭ ەڭبەگى سىڭگەن قىزمەتكەرى اتاعىن بەردى.
1991 جىلى نارىقتىق ەكونوميكاعا باعا جۇيەسىن ىرىقتاندىرۋ جۇمىسىن ناتيجەلى اتقارعانى ءۇشىن مەمەلەكەتتىك جاعارعى ماراپاتقا اتى ۇسىنىلعان.
بايان-ولگي ايماعىنىڭ قۇرىلعانىنىڭ 70 جىلدىققا ارنالعان مەدالىمەن جانە بۇلعىن سۇمىنىنىڭ 70 جىلدىق مەدالى مەن ماراپاتتالدى.
قازاقستان جاعىنان;
-قر مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترىنىڭ قۇرمەت گروماتاسى،2007 ج.
-الماتى قالاسى اكىمىنىڭ قۇرمەت گروماتاسى 2000 ج.
-حالىقارالىق بەيبىتشىلىك الەمى قازاق تۆورچەستۆولىق بىرلەستىگىنىڭ ابىلايحاننىڭ 300 جىلدىعىنا ارنالعان التىن مەدالى،2012 ج.
-حالىقارالىق جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.
-ۇلى كوش تۋرالى «ۇرپاقتار توعىسى» دەگەن دەرەكتى كىتابىم 2001 جىلى ەلوردا باسپاسىنان جارىق كوردى.
-«تولعايدى جۇرەك» دەگەن كىتاپ جانە كوپتەگەن ماقالالاردىڭ اۆتورى.
-2015 جىلى «ۇلى كوش: اڭىز بەن اقيقات» دەگەن كىتابىم جارىق كوردى.
kerey.kz
پىكىر قالدىرۋ