Тарихта айрықша қатыгездігімен ерекшеленген тайпалар

جاھان جاڭالىقتارى تاريح

تاريحتا ايرىقشا قاتىگەزدىگىمەن ەرەكشەلەنگەن تايپالار

kerey.kz

| Dec 19, 2016

بارشا ادامزات تاريحى جاراتىلعاننان بەرى جەر، بايلىق، اتاق-داڭق جانە باسقا دا يگىلىكتەر ءۇشىن بولعان ءبىرتالاي قاندى قىرعىن سوعىستاردى باسىنان كەشىرىپ كەلەدى. وسى ورايدا NUR.KZ نازارلارىڭىزعا تاريحتا بەرى ايرىقشا قاتىگەزدىگىمەن ەرەكشەلەنگەن تايپالار ءتىزىمىن ۇسىنادى.

تاريحتا ايرىقشا قاتىگەزدىگىمەن ەرەكشەلەنگەن تايپالار

فوتو: RAMBLER.RU

ماوريلەر

ماوريلەر جەر بەتىندەگى جاۋىنگەر حالىقتاردىڭ ءبىرى بولعان. بۇل تايپا قارسىلاستارىمەن توبەلەسۋدى كوڭىل-كۇي مەن بەدەلدى كوتەرەتىن ەڭ كەرەمەت ءتاسىل دەپ ساناعان. جاۋىنا ەسە جىبەرمەۋ ءۇشىن ولار جالماۋىزدىققا دەيىن بارۋدان تايىنباعان. وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قاراعاندا ماوريلەر ەشقاشان بىرەۋگە تاۋەلدى بولماعان. ال، ولاردىڭ قانىشەرلەرگە ارنالعان “حاكا” دەپ اتالاتىن بيلەرىن ءالى كۇنگە دەيىن ماوريلەردىڭ رەگبيدەن ۇلتتىق قۇراماسى ورىندايدى.

تاريحتا ايرىقشا قاتىگەزدىگىمەن ەرەكشەلەنگەن تايپالار

ماوريلەر. فوتو: عالامتوردان الىنعان

گۋركحتار

كوپتەگەن حالىقتىڭ ءالى كەلمەگەن بريتان يمپەرياسىنىڭ وتارلىق شابۋىلدارىن تىيۋعا نەپالدىق گۋركحتاردىڭ كۇشى جەتكەن. ولارمەن سوعىسقان اعىلشىندىقتاردىڭ پايىمداۋىنشا، گۋركحتاردىڭ تىم جوعارى اگرەسسيۆتىلىگى مەن ەشتەڭەدەن قورىقپاۋى ولاردى وزگەلەردەن ايرىقشا ەتىپ تۇرعان. سول سەبەپتى دە انگليا ءتىپتى ەسكى قارسىلاستارىن اسكەري قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاتارىنا قوسقىسى كەلگەن.

تاريحتا ايرىقشا قاتىگەزدىگىمەن ەرەكشەلەنگەن تايپالار

گۋركحتار. فوتو: عالامتور جەلىسىنەن الىنعان

داياكتار

بۇل تايپادا كوسەمدەرىنە جاۋىنىڭ باسىن اكەلگەن جاسوسپىرىمدەر عانا ەركەك دەگەن اتقا يە بولعان. وسى ءبىر داستۇرلەرىنە قاراپ-اق داياكتاردىڭ قانشالىقتى قاتىگەز حالىق ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. قۋانىشىمىزعا وراي، ولار بىزگە تىم الىستا ورنالاسقان كاليمانتان ارالىندا ءومىر سۇرەدى. بىراق، سول جەردە ءجۇرىپ-اق داياكتار الدەقاشان دامىپ كەتكەن وركەنيەتتى مەملەكەتتەردى قورقىتقىسى كەلەدى.

تاريحتا ايرىقشا قاتىگەزدىگىمەن ەرەكشەلەنگەن تايپالار

داياكتار. فوتو: عالامتوردان الىنعان

قالماقتار

تاڭعالاتىن تۇگى جوق: قالماقتار شىن مانىندە الەمدەگى ەڭ ەرجۇرەك حالىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ تۇپكى اتالارى ويراتتار كەزىندە يسلام ءدىنىن قابىلداۋدان باس تارتىپ، كەيىن شىڭعىسحانىڭ تايپاسىمەن تۋىس بوپ كەتكەن. قازىرگى تاڭدا قالماقتاردىڭ كوبىسى وزدەرىن كۇللى عالامدى جاۋلاپ العىسى كەلگەن ۇلى بيلەۋشىنىڭ ۇرپاقتارىمىز دەپ ماقتانادى.

تاريحتا ايرىقشا قاتىگەزدىگىمەن ەرەكشەلەنگەن تايپالار

قالماقتار. فوتو: عالامتوردان الىنعان

اپاچيلار

بۇل تايپا جۇزدەگەن جىلدار بويى مەكسيكالىق ۇندىستەرمەن جەر ءۇشىن كۇرەسكەن. كەيىنىرەك، ولار بار ايلا-تاسىلدەرىن پايدالانىپ اق ناسىلدىلەردى جەڭىپ، ۇزاق ۋاقىت ءوز شەكارالارىن قورعاپ تۇرعان. اپاچيلار ءبىر كەزدەرى اقش-تىڭ وڭتۇستىك-باتىس وڭىرلەرىنە قارسى سوعىس اشىپ، الپاۋىت مەملەكەتكە اسكەرلەرىنىڭ بار كۇشىن تەك وسى تايپاعا باعىتتاۋعا تۋرا كەلگەن.

تاريحتا ايرىقشا قاتىگەزدىگىمەن ەرەكشەلەنگەن تايپالار

اپاچيلار. فوتو: عالامتوردان الىنعان

نيندزيا جاۋىنگەرلەرى

شامامەن XV عاسىرلاردا جالدامالى كىسى ولتىرۋشىلەر – نيندزيالاردىڭ اتى شىققان بولاتىن. نەشە ءتۇرلى تاسىلدەردى جاقسى بىلەتىن ءارى ۇنەمى جاسىرىن تۇردە جۇرەتىن جاۋىنگەرلەر ورتاعاسىرلىق جاپونيا ەلىنىڭ ناعىز اڭىزىنا اينالعان. كەيبىر تاريحشىلاردىڭ زەرتتەۋىنشە نيندزيالاردى ءوز الدىنا بولەك حالىق رەتىندە دە قاراستىرۋعا بولادى ەكەن.

تاريحتا ايرىقشا قاتىگەزدىگىمەن ەرەكشەلەنگەن تايپالار

نيندزيا جاۋىنگەرلەرى. فوتو عالامتوردان الىنعان

nur.kz

اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟

kerey.kz

كيان شاريفي يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالى. امەريكا مەن ءيزرايلدىڭ يرانعا اۋە شابۋىلدارى جالعاسىپ جاتقان تۇستا اقش-تاعى ساياسي ورتادا يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالىن باسىپ الۋ يدەياسى تالقىلانا باستادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ۆاشينگتون يرانداعى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى وشاعى سانالاتىن حارك ارالىن نىساناعا الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل سانكتسيالار قۇرساۋىنداعى يران ەكونوميكاسىن قۇلاتپاي ۇستاپ تۇرعان باستى تابىس كوزىن جاۋىپ تاستاۋى ىقتيمال. الايدا يران مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن ارالدى باسىپ السا، بۇل اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسىن ءتىپتى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى دە يران ەكونوميكاسىن تولىق قۇردىمعا جىبەرە المايدى دەيدى ساراپشىلار. 7 ناۋرىزدا Axios باسىلىمى اقش اكىمشىلىگى حارك ارالىن باسىپ الۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاعانىن حابارلادى . يران بۇل ارالعا
توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى

kerey.kz

Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن
14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

kerey.kz

كافەدرا پروفەسسورى ماتەماتيكتەر كۇنىنە ارنالعان «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىندا 15 ناۋرىز، 2025 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنىنە وراي «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىنىڭ قوناعى بەلگىلى عالىمدار: فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور قانگۋجين بالتابەك ەسماتۇلى مەن PhD-دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بولدى. ەفيردە ولار ماتەماتيكانىڭ ماڭىزدىلىعىن، مەرەكەنىڭ تاريحىن، قازاق ماتەماتيكتەرىنىڭ عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن تالقىلادى. پروفەسسور بالتابەك ەسماتۇلى ماتەماتيكانىڭ عىلىمداردىڭ پاتشايىمى سانالاتىندىعىنا توقتالدى. ول ءبىر جاعىنان عىلىمي ءبىلىمنىڭ شىڭىندا تۇرسا، ەكىنشى جاعىنان باسقا پاندەردىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن كومەكشى عىلىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. عالىم شەكسىزدىك پەن ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەردىڭ دالدىگىن بىلدىرەتىن π سانىنىڭ شىعۋ تاريحىنا دا توقتالدى. دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بۇل كۇننىڭ 1988 جىلدان باستاپ «π سانى كۇنى» (π – يرراتسيونال سان، شامامەن 3,14142… تەڭ) رەتىندە تويلانا
سي ءتسزينپيننىڭ قىتاي اسكەري باسشىلىعىن “تازالاۋى” نەنى بىلدىرەدى؟

kerey.kz

ريد ستەنديش رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين (وڭ جاقتا) ەلگە ساپارمەن كەلگەن قىتاي گەنەرالى چجان يۋسيامەن قول الىسىپ تۇر. 2017 جىل. وتكەن اپتانىڭ اياعىندا قىتايدىڭ ورتالىق اسكەري كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنەن ءارى قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەلىگىنەن بوساتىلدى. اسكەري باسشىلىقتاعى مۇنداي جوعارى شەندى تۇلعانىڭ ورنىنان الىنۋى پەكيننىڭ تايۆانعا قاتىستى جوسپارىنا، اقش-پەن باسەكەسىنە جانە ايماقتاعى تۇراقتى ويىنشى رەتىندەگى رولىنە قاتىستى بىرقاتار سۇراق تۋعىزىپ وتىر. 24 قاڭتار كۇنى پەكين قىزمەتتەن بوساتىلعان گەنەرال چجان يۋسيا (قىتاي باسشىسى سي ءتسزينپيننىڭ كوپ جىلدان بەرگى سەنىمدى سەرىگى بولعان) تەرگەۋگە الىندى دەپ حابارلادى. توسىن شەشىمنەن كەيىن سي تسزينپين اسكەري باسشىلىق شىڭىندا جالعىز ءوزى قالدى. قىتايدى زەرتتەۋشى ساراپشىلار مۇنىڭ بيلىك ساباقتاستىعىنا ەلەۋلى سالدارى بولادى دەيدى. ال پەكيننىڭ سەرىكتەستەرى
Tridon Mk2 زەنيتتىك قوندىرعى

kerey.kz

شۆەتسيا مەن دانيا ۋكرايناعا ارناپ بريتان-شۆەد وندىرىسىندەگى زاماناۋي Tridon Mk2 زەنيتتىك قوندىرعىلارىن ساتىپ الۋعا بىرىگىپ كىرىستى. كەشەن اسىرەسە جاقىن قاشىقتىقتا ۇشاتىن يراندىق «شاحەد» دروندارىنا قارسى ەڭ ءتيىمدى قارۋدىڭ ءبىرى. قازىرگى ۋاقىتتا Tridon Mk2 ءوز كلاسىنداعى ەڭ وزىق اۋە شابۋىلىنا قارسى جۇيە سانالادى. Tridon Mk2 زەنيتتىك قوندىرعىسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى اتىس قارقىنى. ول مينۋتىنا 300 وققا دەيىن جاۋدىرا الادى. وسىلايشا اۋە كەڭىستىگىنە ەنەتىن شاعىن درونداردىڭ كوزىن جىلدام ءارى ءدال جويۋعا مۇمكىندىك تۋادى. تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى اتىلاتىن 40-مم سناريادتاردىڭ قۇنى نەبارى 27 دوللاردى قۇرايدى. ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى ەكەنىن دالەلدەيدى. قارۋ-جاراق سالاسىنداعى ماماندار ۋكرايناداعى اسكەري قاقتىعىستاردى ەسكەرە وتىرىپ، ارزان ءارى ءتيىمدى اۋە قورعانىسى قارۋىنا سۇرانىس جوعارى ەكەنىن ايتادى. Tridon Mk2 جۇيەسىندە قولدانىلاتىن ارنايى بريتاندىق