Азаттық жыры (Өмірхан АЛТЫНҒА)

Көз қарас Әдеби әлем

Азаттық жыры (Өмірхан АЛТЫНҒА)

kerey.kz

| Jul 9, 2017

Күлкісін баланың,

Әлдиін ананың,

Кісінеуін жылқының,

Боздаған түйенің,

О, ғажап киелі үн,

Мен соны сүйемін.

Киелі дауыстар,

Жер жарып тарады.

Жұпыны тірліктен,

Қорғанып барады.

Рухын жоймауға,

Ертеңін ойлауда,

Ұлы көш үдере көшуде,

Сатылу ақшаға, алтынға.

Жоқ мінез, қазақтың салтында.

Мезі боп, ыс түтек ғасырдан,

Қанжардай атылған,

Көктегі күнді жайлатып,

Найзағай ойнатып,

Арыстандай аһ ұрған.

Намысын бермеуге,

Жел сөзге ермеуге.

Дінсіздің қолынан,

Қиянат көрмеуге.

Дінінен айрылып,

Имансыз өлмеуге.

Ізінен шаң борап,

Өлгенін тоңға орап.

Айқасқа мінген ұл,

Айшылық жол қарап.

Туы бар көтерген,

Қолында ардан ақ.

Аталар шешімін,

Ботасы жөн санап.

Ұлы көш барады,

Бір-бірін қаумалап.

Ұлы құл, Қызы күң

Болуды қаламас.

Бұл тірлік тағдырмен,

Бетпе-бет жағалас.

Азат аспанға жетуге,

Ана долыдан алқынбай өтуге,

Өздерін сайлаған,

Көздері жайнаған,

Сұлтаншәріптің соңынан ілескен,

Жауымен бетпе-бет күрескен,

Абадан ұлдар-ай,

Маңдай тер, көз жасын бұлдамай,

Жаяулап асқан ел есен-сау Гималай.

Боз жусаны бұрқыраған,

Туған жер топырағын сағынып,

Қайтпаған жолынан жаңылып.

Қара бұлт төнсе де аспаннан,

Кездерде қиыршық тас жауған,

Алған бетінен қайтпаған,

Жалған сөз айтпаған,

Тағдырын Аллаға тапсырған,

Түйелер қомында,

Тарихы бүрлеген,

Ешкімнен тосылып,

Қайтуды білмеген.

Шүршітке қосылып,

Өтірік күлмеген.

Баһадүрлер-ай!

Туды оңынан,

Арайлы күн мен ай.

Солардың тұяғы,

Заңды жалғасы.

Бар еді тілінің алмасы,

Ойының ораған шалмасы,

Өмірхан Алтынның,

Патшаға дат айтқан ерлігі,

Топшысын қатайтқан,

Ағажай Алтайдың өрлігі.

Ұлты үшін, жауына-

бас берген, бабаның баласы,

Ертерек оянған санасы.

Сөндірмес дұшпанның табасы,

Теңгелмес даңқына,

Ешкімнің шамасы.

Есіне түскенде бабаның моласы,

Ағады көзінің сорасы.

Бауырдың ағасы,

Елінің жағасы болды деп,

Оянар сәтің толды деп,

Астана төрінде Алашқа ой салған,

Жүз жаса, баһадүр батырым.

Бұл сенің киелі, жүйелі ғасырың!!!

К. БОҒЫДАБАЕВ. kerey.kz

Tags Өмірхан Алтын

Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ. Ол халықтың ішкі күші мен биліктің саяси еркіне қарайлап тұр Ертеректен бастайық. Баяғыда қазақтың басты проблемасы санында еді, ол рас. Қазақтар өз жерінде азшылыққа айналған-ды. Ал қалада қазақша есту қиын болатын. Мектептерде, университеттерде, мемлекеттік басқаруда, бизнесте қазақ тілі шеттетілді. Сол кезде қазақ тілінің тағдыры демографияға тәуелді еді. Бұл логика ұзақ уақыт дұрыс саналған. Бірақ бүгінгі Қазақстанға қарасақ, жағдай өзгерді. Қазақтар көпшілікке айналды. Қазақ тілін түсінетіндер мен сөйлейтіндер саны бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Қазақ мектебіне баратын балалардың саны жыл сайын артып келеді. Қазақ тілі күнделікті өмірдің негізгі тіліне айналды. Бірақ неге тіл мәселесі әлі өзекті болып тұр? Мәселе санға емес, санаға
Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
ҒАЛЫМ БОҚАШ. «Өзіне ар тұтқан, жаттан зар тұтады!»

kerey.kz

Екі мыңыншы жылдардың басында қазақ руханиятында ерекше басылымдар болды. Атап айтсақ, Атырау шәрінде шыққан «Алтын Орда» газеті болса, одан кейінгісі Алматы қаласында шығып тұрған «Жас қазақ», сондай-ақ «Шетел Әдебиеті» сынды газеттер еді. «Алтын Орда» газетіне Мейірхан Ақдәулетұлы, ал қалған екеуіне Талғат Ешен мен Ардақ Нұрғазы іспетті қазақтың интеллектуал азаматтары бас редактор болған еді. Бәрі де есімдері елге мәлім, ғажайып ақындар. Бәз біреулердің: «Журналист болмаса, ақын ешқашан жарытып газет шығара алмайды», – деген сыпсың сөздерінің ауызына құм құйып, әлгі әпербақан түсініктің аяғын көктен келтірген де осы талантты қаламгерлер болды. «Әдебиет порталы» «УАҚЫТ ПЕН КЕҢІСТІК…» айдарымен тек аталған осы басылымдар ғана емес, жаңа ғасырдың басында қазақ баспасөзінде жарық көрген небір жілікті жазбалар мен танымдық
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,