Qazaqqa şınayı odaqtas kim?
kerey.kz
«Biz Reseydegi ğana emes, körşilerdegi türli tüsti revolyuciyalardı da basıp-janşimız», – degen V.Putin Qazaqstanğa üşinşi joldı qaldırmadı. Qalğan eki jolda bizdi ne kütip twr?
Büginde putinşil Resey men batıs elderi arasındağı teketires şıñırau şegine jetti. Mwnday şielenis soñğı 40 jıldan beri bayqalmağan. Siriya, Ukraina, Soltüstik Koreya jäne basqa da tüytkilderde qarsı taraptardıñ ımırağa kelui endi ekitalay. Osı tartıs pen qaqtığıstardıñ artın añdıp, alıstan baqılap kelgen elder üşin endi «seniki de jön, sizdiki de dwrıs» dep Qojanasırdıñ keypine enu mümkindigi sañırauday şektelip qaldı. Teketirestiñ ne o jağına, ne bw jağına şığu, tarihi tañdau qajettiligi tuındadı.
Negizgi qarama-qayşılıq – Kreml'diñ bwrınğı Sovet Odağınıñ öligin tiriltuge talpınğan äreketteri men oğan kedergi keltirip twrğan halıqaralıq zañdar men wyımdar. Sayasatta bärine tiimdi ortaq tärtiptiñ orındaluı üşin onı jüzege asıratın, retteuşi tetikterdiñ boluı şart. Bwl mümkindik men mindet AQŞ pen NATO-ğa müşe memleketterdiñ qolında edi. Alayda ortaq tärtipti qadağalaytın qalqan sır bermese, «tizesinen tik twruşı» putindik Resey Qırımdı, Dnestr aumağın, Oñtüstik Osetiya men Abhaziyanı basıp alar ma edi?! Kümändi.
Kümänsizi – qazaq täuelsizdigin saqtau jolında, ärine, birinşi kezekte öz küşine sengeni abzal. Sonımen qatar qazirgidey aumalı-tökpeli zamanda kimge arqa süyeu, al kimnen aulaq twrudı tañdau tiis. Oñay şeşim emes. Biraq bwl tañdausız sındarlı sayasat jürgizu neğaybıl şarua.
Äygili britan qayratkeri Uinston Çerçill'diñ qanattı sözi bar: «Bwl düniede mäñgilik dos bolmaydı, mäñgilik mañızğa ie tek müddeler». Osı sözdi memleketaralıq sayasatta temirqazıqqa aynaldırsaq, dos, serik nemese odaq – bwl belgili bir kezeñdegi naqtı jağdaydan şıqqan sayasi jäne tarihi ıqtiyar. Olay bolsa, däl qazir Qazaq eline tiimdi dos, serik, odaq qaysı?
Ras, sırt qarağanda köpvektorlı sayasatı bar Qazaqstannıñ jaqtastarı häm odaqtastarı jetkilikti siyaqtı. Atap aytqanda, TMD, Türki älemin, mwsılman elderin jäne de basqalardı atap aytuğa twrarlıq. Ekinşi jağınan qarağanda, nağız dos qiın-qıstau sätterde tanıları bwrınnan belgili. Al oğan män bermeudiñ soñı ölşeusiz qasiretke äkeledi.
Mısalğa jeriniñ bir böliginen ayırılıp, soğıs jağdayında otırğan Ukrainanı alayıq. Kezinde bwl eldiñ sayasatkerleri qwrğaq uädeler men kelisimşarttarğa jüginip, jaybaraqat jürdi. Seriktesteri qiın sätte qol wşın beredi degenge ilandı. Alayda el basına kün tuğanda qorğaydı degen odaqtasınıñ biri özine tarpa bas saldı, biri bayqamağansıp sırt aynaldı, endi biri alğan mindettemelerinen aynıp, basqınşını qoldap şıqtı. Osılayşa sayasat pen diplomatiyada der kezinde oylastırılmağan, tipti atın ataudan tartınğan şındıq zor apatqa wlasıp, ukraindıqtar barmağın şaynap qaldı.
Asılı, bwl teketireste Ukrainanıñ ayqın janaşırı retinde jalğız küş tabıldı: ol – batıs, naqtı aytqanda AQŞ pen Europa odağı. Bälkim, olar aytarlıqtay ukrainşıl bolmağan da şığar. Mañızdısı – Kievtiñ täuelsizdigin saqtau men demokratiyalıq jüyege wmtılısı batıs qwndılıqtarımen säykes kelgeni. Sondıqtan halıqaralıq zañdardı öreskel bwzıp, ozbırlıq äreketterge basımdıq bergen Putinniñ sayasatın batıs «ğalamdıq qauipsizdikke töngen kauip» dep bağaladı. Izinşe onıñ qaterli mısın basu üşin türli sankciyalar qoldandı.
Osı jağdayğa keñinen qarasaq, Batıs Ukraina ğana emes, basqa da TMD memleketteriniñ täuelsizdigi men aumaqtıq twtastığın saqtauda şeşuşi ıqpalğa ie. Ras, amerikandıqtar men europalıqtardıñ Reseyden nendey artıqşılığı bar degen swraq tuındauı zañdı.
Salıstıra qarasaq, batıstıñ qazaq jerinde birde-bir äskeri joq, al Reseydiñ bes äskeri bazası men poligonı twr. Ekinşiden, batıstıñ birde-bir sayasatkeri qazaq jerine dämesin bildirgen emes. Resey biligine kindikteri baylaulı atqaminerler bolsa, uaqıt ötken sayın jerimizge swqtana qarap qır körsetip keledi. Üşinşiden, Qazaqstandağı AQŞ, Wlıbritaniya, Franciya elşileri Astanağa kele sala, qazaq şañırağına qwrmetin körsetip, şapan kiip, qazaq tilin oqıp, wlttıq merekelerimizde halıqtı memlekettik tilimizde qwttıqtaudı dağdığa aynaldırğanı köp närseni añğartadı. Resey elşisiniñ osınday sıñay tanıtuı bılay twrsın, qonaq emes, äldebir qojayınşa qılıq körsetedi. Kreml' ökiliniñ qazaq ruhı men dünietanımınıñ şırağına aynalğan «Añız adam» jurnalın jabu kerek» degeniniñ özi nege twradı!? Bwl qılığın teñ ıntımaqtastıq pen izgiliktiñ belgisi retinde bağalauğa müldem kelmeydi.
Endeşe, peyiliniñ oñ, şınayı äri ädil, teñ därejedegi ıqpaldastıqqa beyil ekenin Resey biligi qwrğaq sözben emes, naqtı isterimen däleldeui kerek. Al öz kezeginde resmi Astana Qazaqstannıñ täuelsizdigi men tarihına, mädenieti men tağdırına qwrmet tanıtudı äriptestik ornatqan kez kelgen memleketten talap etip, namısın jibermegeni jön. Bwl uaqıt talabı. Mäselen, säuirdiñ ortasında Bişkekte ötken Euraziya odağı müşeleriniñ basqosuında Putin: «Biz Reseyde ğana emes, türli tüsti revolyuciyalardı körşilerde de basıp-janşimız», – dep mälimdedi. Bwl neni bildiredi?
Euraziya odağına müşe elder Mäskeuge wnamsız sayasat jürgizse, küş qoldanamız degen ses körsetu ğoy! Kezinde Sovet Odağınıñ Europa jandarmı bolğanı eriksiz eske tüsedi. Sonda däl osınday jeleumen KSRO tankteri Çehiyada, Majarstanda, Pol'şada demokratiyaşıl küşterdi, erkin oylı jastardı, el patriottarın qan josıtqan edi. Endi XXI ğasırdıñ basında Putin sol öktem täjiribeni Euraziya odağında jandandırmaq. Demek, biz üşin bastı mäsele dwrıs tañdau jasap, basqınşı ärekettiñ qaytalanuına jol bermeu kerek.
Tañdau jolı: ne separatizm, totalitarizm, imperializm men basqınşılıqqa jol bergen Putin, Asad, Kim Çen In, hezbollaşıl şeyh Nasrolla tobına enu nemese damu 
men örkenietti tüzu memleketterdiñ qatarına qosılu. Üşinşi jol joq.
Rasul JWMALI arnayı «Jas Alaş» üşin zhasalash.kz
Pikir qaldıru