Қытайдағы “Демократиялық Таңдау Күресі”

Jahan jañalıqtarı Köz qaras Sayasat Suretter söyleydi Tarih

Qıtaydağı “Demokratiyalıq Tañdau Küresi”

| Oct 8, 2017

Osı uaqıtqa deyin biz Qıtay qoğamı men qıtay biligi arasında ärtürli kürdeli toptar men pikir, tanımı bir-birine kelise bermeytin sayasi, qarjılıq şonjarlardıñ astırtın ayqası turalı qısır keñestiñ basın şalıp qoyğan edik. Bügin sonıñ azğantay bwşpağı retinde tarix betinde qalğan tağı bir oqiğadan şağın şolu jasamaqşımız. Ol qıtaydağı “Demokratiyalıq Tañdau Küresi”. Jalpı qıtay qoğamı demokratiyalıq küresterden köz aşpağan qoğam, biz sonı köp bile bermeymiz, küresterdiñ öz tarixi kategoriyası bar, barlıq küresterden bwl küres säl özgeşe. Bizdiñ bağanadan aytqımız kelip otırğan data 1989- jılı Pekinde bolğan Tyan Änmin (天安门) oqiğası. Eldeç Orda sureti.
Tyan Änmin alañı älemdegi eñ ülken, eñ keñ alañdardıñ qatarına jatadı. Qıtaydağı demokratiyalıq qandı kürestiñ eñ körnektisiniñ biri osı alañda orın alğan. Oqiğa 1989- jılı mausım ayında tuılğan. Oqiğadan jartı ay bwrın Gorbaçev Pekinge arnayı memlekettik saparmen kelgen. Oqiğağa batıstağı Auropa (Evropa) äleminiñ de türtpegi bar. Eñ bastısebep- Qıayda Demokratiyalıq Bostandıq. Osı künniñ qandı tañdauın kileñ studentter jasağan. Alañğa neşe on mıñ studentter birqanşa kün boyı aştıq jariyalap, bilikke qısım tüsirgen. Miting barısında bwl qozğalıstıñ eñ körnektileriniñ biri bolğan student qızdıñ müsinin twrğızıp ülgirgen. Qozğalıs öte ayanıştı bastıqtırılğan. Mitingke şıqqan neşe on mıñ adamdı bir tünde tazalap joq qıp jibergen (alañdı eşqanday qan dağın qaltırmay juuıp tazalağan). Miting wyımdastıruşılardıñ birazı şetelge qaşıp tınğan, sonıñ biri Şıñjañdıq Örkeş (surette, qısqa jeñdi kök jeyde kigen). Örkeş qazir Tayvanda boluı mümkin. Demokratiyalıq Tañdau qozğalısın wyımdastıruşı studentterden şetelde basqa tiri jürgenderi de bar. Arada qanşa jıl ötsede şetelde jäne Qıtayda bwl datanı jasırın atap ötetinder köp. Mitingti qarumen toqtatu kezinde qañğırğan oq tiip qaytıs bolğan Qazaq studentteri de bolğan. Eldeç Orda sureti.
Tyan Änmin oqiğası kezinde Jiyañ Zemin(江泽民) Şañğayda (上海) qala bastığı edi. Oqiğa barısında ol dereu Şañğaydan Pekinge auısıp keldi, kele sala oqiğanı jönge saldı da köp ötpey Qıtaydıñ törağası boldı. Bwl Jiyañ Zemin Qıtay-Qazaqstan şekarasın (bügingi şekaranı) bekitude ülken röl oynadı.
Jalpı, Tyan Änmin oqiğasınıñ aqiqatı äli tolıq aşılğan joq. Zardap şekkendermen ölim qwşqandar turalı eş aytılmaydı. Qıtay biliginde jik jöp, top köp. Bügingi bilik tobındağılar sol twsta qanday pikir-tanımda edi, bwl da qızıq äñgime. Wlttıq elitanıñ wyası Şañğaylıqtar bilikti qaytıp tartıp aldı, ol tipten qızıq. Demokratiyalıq Tañdau Küresi jeñiske jetse ne özgeris olar edi, bärinen de sol qızıq. Qıtay qoğamındağı demokratiyalıq tepe teñsizdik jalğasa berse mwnday miting, oqiğa qıtay qoğamınan eşqaşan seyilmeydi. Eldeç Orda sureti.

Eldeç Orda sureti. Eldeç Ordatıñ facebook paraqşasınan alındı

Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Matematik Henry Cohn 12 ölşemde 841 kissing arrangement tabılğanın rastadı.

kerey.kz

NU matematika tobı üşin ğana emes, jalpı älemdik matematika qauımdastığında mañızdı jañalıq. Äriptesterimiz 12 ölşemdi evklidtik keñistiktegi kissing number üşin jaña tömengi şekara taptı. Bwğan deyingi tömengi şekara 840-qa teñ bolatın jäne onı britan matematikteri Djon Liç pen Nil Sloun 1971 jılı däleldegen edi. 55 jıl boyı matematikter bwl nätijeni jaqsartuğa tırısıp keldi. Endi ol nätije jaqsardı: 12 ölşemde kissing number keminde 841-ge teñ. Jaña nätije tereñ matematikalıq ideyalar men quattı GPU-esepteulerdiñ üylesimi arqılı alındı. Sferalıq kodtar men şarlardı tığız ornalastıru teoriyasınıñ jetekşi mamandarınıñ biri, MIT professorı Henry Cohn (Maryna Viazovska-men birge 24 ölşemdegi äygili jwmıstıñ avtorlarınıñ biri) osı saladağı negizgi aqparat közi bolıp sanalatın sayttı jürgizedi. Henry Cohn 12
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

kerey.kz

Arma äleumet! 31 mamır sayasi quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni. Osığan baylanıstı irgeles elderde sonıñ işinde Şığıs Türkistan öñirinde ömir sürip jatqan Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik häm mädeni tarihın tanıp bilip jürgenimiz artıq bolmas. Aldımen suretterge tüsinikteme: Birinşi suret: Şıñjañ ölkesinde 1934-44 jıldarı ölke gubernatorı bolğan Şen Şicaydıñ (盛世才) beynesi. Ekinşi suret: Tayvan' Taypeydegi Şen Şicaydıñ mazarı. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barğandağı estelik. Ol turalı estelikti keyin oqisızdar. Üşinşi suret: Şıñjañ ölkesi Qwmıl aymağınıñ aymaq gubernatorı bolğan Jolbarıs Beg-tiñ mazarı. Tayvan' Taypey qalasındağı mwsılmandar ziratında jerlengen. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barıp qayttım. Törtinşi suret: 1944 jılı wlt-azattıq köterilisşileri Qwlja qalasın azat qılğan soñ qala