Қытайдағы “Демократиялық Таңдау Күресі”

Jahan jañalıqtarı Köz qaras Sayasat Suretter söyleydi Tarih

Qıtaydağı “Demokratiyalıq Tañdau Küresi”

| Oct 8, 2017

Osı uaqıtqa deyin biz Qıtay qoğamı men qıtay biligi arasında ärtürli kürdeli toptar men pikir, tanımı bir-birine kelise bermeytin sayasi, qarjılıq şonjarlardıñ astırtın ayqası turalı qısır keñestiñ basın şalıp qoyğan edik. Bügin sonıñ azğantay bwşpağı retinde tarix betinde qalğan tağı bir oqiğadan şağın şolu jasamaqşımız. Ol qıtaydağı “Demokratiyalıq Tañdau Küresi”. Jalpı qıtay qoğamı demokratiyalıq küresterden köz aşpağan qoğam, biz sonı köp bile bermeymiz, küresterdiñ öz tarixi kategoriyası bar, barlıq küresterden bwl küres säl özgeşe. Bizdiñ bağanadan aytqımız kelip otırğan data 1989- jılı Pekinde bolğan Tyan Änmin (天安门) oqiğası. Eldeç Orda sureti.
Tyan Änmin alañı älemdegi eñ ülken, eñ keñ alañdardıñ qatarına jatadı. Qıtaydağı demokratiyalıq qandı kürestiñ eñ körnektisiniñ biri osı alañda orın alğan. Oqiğa 1989- jılı mausım ayında tuılğan. Oqiğadan jartı ay bwrın Gorbaçev Pekinge arnayı memlekettik saparmen kelgen. Oqiğağa batıstağı Auropa (Evropa) äleminiñ de türtpegi bar. Eñ bastısebep- Qıayda Demokratiyalıq Bostandıq. Osı künniñ qandı tañdauın kileñ studentter jasağan. Alañğa neşe on mıñ studentter birqanşa kün boyı aştıq jariyalap, bilikke qısım tüsirgen. Miting barısında bwl qozğalıstıñ eñ körnektileriniñ biri bolğan student qızdıñ müsinin twrğızıp ülgirgen. Qozğalıs öte ayanıştı bastıqtırılğan. Mitingke şıqqan neşe on mıñ adamdı bir tünde tazalap joq qıp jibergen (alañdı eşqanday qan dağın qaltırmay juuıp tazalağan). Miting wyımdastıruşılardıñ birazı şetelge qaşıp tınğan, sonıñ biri Şıñjañdıq Örkeş (surette, qısqa jeñdi kök jeyde kigen). Örkeş qazir Tayvanda boluı mümkin. Demokratiyalıq Tañdau qozğalısın wyımdastıruşı studentterden şetelde basqa tiri jürgenderi de bar. Arada qanşa jıl ötsede şetelde jäne Qıtayda bwl datanı jasırın atap ötetinder köp. Mitingti qarumen toqtatu kezinde qañğırğan oq tiip qaytıs bolğan Qazaq studentteri de bolğan. Eldeç Orda sureti.
Tyan Änmin oqiğası kezinde Jiyañ Zemin(江泽民) Şañğayda (上海) qala bastığı edi. Oqiğa barısında ol dereu Şañğaydan Pekinge auısıp keldi, kele sala oqiğanı jönge saldı da köp ötpey Qıtaydıñ törağası boldı. Bwl Jiyañ Zemin Qıtay-Qazaqstan şekarasın (bügingi şekaranı) bekitude ülken röl oynadı.
Jalpı, Tyan Änmin oqiğasınıñ aqiqatı äli tolıq aşılğan joq. Zardap şekkendermen ölim qwşqandar turalı eş aytılmaydı. Qıtay biliginde jik jöp, top köp. Bügingi bilik tobındağılar sol twsta qanday pikir-tanımda edi, bwl da qızıq äñgime. Wlttıq elitanıñ wyası Şañğaylıqtar bilikti qaytıp tartıp aldı, ol tipten qızıq. Demokratiyalıq Tañdau Küresi jeñiske jetse ne özgeris olar edi, bärinen de sol qızıq. Qıtay qoğamındağı demokratiyalıq tepe teñsizdik jalğasa berse mwnday miting, oqiğa qıtay qoğamınan eşqaşan seyilmeydi. Eldeç Orda sureti.

Eldeç Orda sureti. Eldeç Ordatıñ facebook paraqşasınan alındı

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

kerey.kz

Arma äleumet! 31 mamır sayasi quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni. Osığan baylanıstı irgeles elderde sonıñ işinde Şığıs Türkistan öñirinde ömir sürip jatqan Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik häm mädeni tarihın tanıp bilip jürgenimiz artıq bolmas. Aldımen suretterge tüsinikteme: Birinşi suret: Şıñjañ ölkesinde 1934-44 jıldarı ölke gubernatorı bolğan Şen Şicaydıñ (盛世才) beynesi. Ekinşi suret: Tayvan' Taypeydegi Şen Şicaydıñ mazarı. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barğandağı estelik. Ol turalı estelikti keyin oqisızdar. Üşinşi suret: Şıñjañ ölkesi Qwmıl aymağınıñ aymaq gubernatorı bolğan Jolbarıs Beg-tiñ mazarı. Tayvan' Taypey qalasındağı mwsılmandar ziratında jerlengen. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barıp qayttım. Törtinşi suret: 1944 jılı wlt-azattıq köterilisşileri Qwlja qalasın azat qılğan soñ qala
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
Irannıñ raketası azayğanımen nısanağa tiyu däldigi artqan. Sebebi nede?

kerey.kz

Frud BEJAN Izrail'ge şabuıl jasalğan sät. 29 naurız 2026 jıl. Soğıstıñ alğaşqı küni Iran Izrail' men AQŞ-tıñ raketağa qarsı jüyelerin qiratu üşin jüzdegen ballistikalıq raketa jibergen. Köp raketa qwlatıldı. Al qazir Iran raketa atudı azaytıp, künine ondağan raketa jibere bastadı. Aşıq derekközderge süyengen äskeri sarapşılar Irannıñ raketa atuı azayğanımen däl tiyui joğarılğan deydi. Mwnıñ sebebine üñilip kördik. “AQŞ pen Izrail'diñ soqqıları Irannıñ raketa jiberu qondırğılarına aytarlıqtay ziyan keltirgeni anıq. Mwnı atılatın raketalardıñ azayuınan bayqauğa boladı. Biraq Iran raketaların ünemdeuge üşin kişi, biraq mañızdı dep şeşken naqtı nısandardı däl ata bastadı” deydi Vaşingtondağı Stimson Center saraptama institutınıñ ğılım qızmetkeri Kelli Griko. Qazir Iran AQŞ-tıñ Tayau şığıstağı mañızdı äskeri nısandarı men radiolokaciya