Jahan jañalıqtarı Köz qaras Sayasat Suretter söyleydi Tarih
Qıtaydağı “Demokratiyalıq Tañdau Küresi”
kerey.kz
Osı uaqıtqa deyin biz Qıtay qoğamı men qıtay biligi arasında ärtürli kürdeli toptar men pikir, tanımı bir-birine kelise bermeytin sayasi, qarjılıq şonjarlardıñ astırtın ayqası turalı qısır keñestiñ basın şalıp qoyğan edik. Bügin sonıñ azğantay bwşpağı retinde tarix betinde qalğan tağı bir oqiğadan şağın şolu jasamaqşımız. Ol qıtaydağı “Demokratiyalıq Tañdau Küresi”. Jalpı qıtay qoğamı demokratiyalıq küresterden köz aşpağan qoğam, biz sonı köp bile bermeymiz, küresterdiñ öz tarixi kategoriyası bar, barlıq küresterden bwl küres säl özgeşe. Bizdiñ bağanadan aytqımız kelip otırğan data 1989- jılı Pekinde bolğan Tyan Änmin (天安门) oqiğası.
Tyan Änmin alañı älemdegi eñ ülken, eñ keñ alañdardıñ qatarına jatadı. Qıtaydağı demokratiyalıq qandı kürestiñ eñ körnektisiniñ biri osı alañda orın alğan. Oqiğa 1989- jılı mausım ayında tuılğan. Oqiğadan jartı ay bwrın Gorbaçev Pekinge arnayı memlekettik saparmen kelgen. Oqiğağa batıstağı Auropa (Evropa) äleminiñ de türtpegi bar. Eñ bastısebep- Qıayda Demokratiyalıq Bostandıq. Osı künniñ qandı tañdauın kileñ studentter jasağan. Alañğa neşe on mıñ studentter birqanşa kün boyı aştıq jariyalap, bilikke qısım tüsirgen. Miting barısında bwl qozğalıstıñ eñ körnektileriniñ biri bolğan student qızdıñ müsinin twrğızıp ülgirgen. Qozğalıs öte ayanıştı bastıqtırılğan. Mitingke şıqqan neşe on mıñ adamdı bir tünde tazalap joq qıp jibergen (alañdı eşqanday qan dağın qaltırmay juuıp tazalağan). Miting wyımdastıruşılardıñ birazı şetelge qaşıp tınğan, sonıñ biri Şıñjañdıq Örkeş (surette, qısqa jeñdi kök jeyde kigen). Örkeş qazir Tayvanda boluı mümkin. Demokratiyalıq Tañdau qozğalısın wyımdastıruşı studentterden şetelde basqa tiri jürgenderi de bar. Arada qanşa jıl ötsede şetelde jäne Qıtayda bwl datanı jasırın atap ötetinder köp. Mitingti qarumen toqtatu kezinde qañğırğan oq tiip qaytıs bolğan Qazaq studentteri de bolğan.
Tyan Änmin oqiğası kezinde Jiyañ Zemin(江泽民) Şañğayda (上海) qala bastığı edi. Oqiğa barısında ol dereu Şañğaydan Pekinge auısıp keldi, kele sala oqiğanı jönge saldı da köp ötpey Qıtaydıñ törağası boldı. Bwl Jiyañ Zemin Qıtay-Qazaqstan şekarasın (bügingi şekaranı) bekitude ülken röl oynadı.
Jalpı, Tyan Änmin oqiğasınıñ aqiqatı äli tolıq aşılğan joq. Zardap şekkendermen ölim qwşqandar turalı eş aytılmaydı. Qıtay biliginde jik jöp, top köp. Bügingi bilik tobındağılar sol twsta qanday pikir-tanımda edi, bwl da qızıq äñgime. Wlttıq elitanıñ wyası Şañğaylıqtar bilikti qaytıp tartıp aldı, ol tipten qızıq. Demokratiyalıq Tañdau Küresi jeñiske jetse ne özgeris olar edi, bärinen de sol qızıq. Qıtay qoğamındağı demokratiyalıq tepe teñsizdik jalğasa berse mwnday miting, oqiğa qıtay qoğamınan eşqaşan seyilmeydi.
Eldeç Ordatıñ facebook paraqşasınan alındı
Pikir qaldıru