МЫСАЛДАР мен ӘЗІЛДЕР | Kerey.kz/Керей.кз

MISALDAR men ÄZİLDER

| Jan 21, 2021

Jwmat ÄNESWLI,
«Ezu tartar», «Küldir düldir», «Ğazelderim men äzilderim»,
«Jwmattıñ ğazelderi men äzilderi attı kitaptarınjdağı
äzil qaljıñ, mısaldarımen oqırmandarğa tanıs. Aqın,
jazuşı, QR Qwrmetti Jurnalisti JWMAT ÄNESWLI 74 jasqa
tolıp, öziniñ äzil qaljıñdarımen mereyli künin atap otır
ALTIN alabwğanıñ AYTQANI (mısal)

Bir jigit tañerteñnen keşke deyin balıq aulap otıradı. Qarmağına eş balıq tüspeydi. Tek
keterde bir alabwğa qarmağına tüsedi. Jigit alabwğağa:
-Seni bäribir asıp jeymin -deydi. Alabwğa:
-Oğan bäribir toymaysıñ ğoy.- deydi. Jigit:
-Eñbegim eş ketpesin dep… Sodan jigit alabwğanı asıp jep otırğanda qılqanı tamağına
twrıp qalıp, jedel järdem şaqırtadı. Jigittiñ tamağınan qılqandı hirurgter alıp beripti.
Jigit üyine kelip, alabwğanıñ basına:
-Endi sendey balıqtıñ mıñı tüssede jemeymin -deydi. Alabwğanıñ bası:
-Odan bizdiñ müyizimiz qisaymaydı
-Senderde müyiz joq qoy?
-Endeşe qılşığımız qisaymaydı.
-Senderde qılşıq joq qoy?
-Endeşe qwyrığımız qisaymaydı.
-Ras senderde qwyrıq jağı bar -deptide jigit alabwğanıñ bası men omırtqa süyegin qaytadan
özenge laqtırıp jiberipti. Sol kezde alabwğağa qaytadan jan bitip, Altın alabwğağa aynalıp,
sudan basın şığarıp:
-Jigitim, sen aqılsızdığıñnan basıña qonatın baqtan ayrıldıñ. " Közi toymastıñ, qarnı
toymas" degen" dep suğa qaytadan süñgip ketipti.

"BİZGE QASEKEÑNİÑ JAMBASINA BATATIN
SIN AYTUĞA BOLMAYDI" (mısal)

Qasqır ülken bastıq. Tülki -tilşi. Soğan zorman kelip:

-Äy, sen osı qu dalanıñ eñ köp twrğındarı ekenimizdi bilesiñ be?
-Bilem ğoy.
-Bilseñ, kün körisimizdiñ naşar ekenin, qor ömir sürip jatqanımızdı
nege jazbaysıñ!?
-Oybay, sen köp närseni bilmeysiñ. Biz sın aytsaq ta, eşkimniñ aşuına
timeytindey etip aytamız. Eptep şımşimız, qırşimız degendey.
Bizde tender degen bar, Tender!. Biz sonıñ aqşasın kemirip kün körip
jatırmız. Sol qarjını böletin kim?- Qasekeñ! Sondıqtan Qasekeñniñ
jambasına batatın sın aytuğa bizge bolmaydı!- depti tilşi tülki.

"MEN JOQTA QABILDAĞAN ŞEŞİMİNE
KÖMEKŞİM ÖZİ JAUAP BERETİN BOLSIN"
Äkim audan twrğındarımen jinalıs ötkizip jatadı.
Zaldan bireu twrıp:,
-Qazir "kömekşi degen moda boldı.Sizde kömekşiñiz bar ma? dep swraptı.
-Bar ğoy -dep müñk ete qaladı äkim.
Sosın zaldan tağı bireu twra qalıp:
-Bizdiñ auıldıñ äkimi ünemi ornında otırmaydı. Oğan kömekşi beriñiz" dep ötiniş jasaptı.
Sonda bir auıldıñ äkimi ornınan twrıp:
-Eger mağan kömekşi bölseñiz, men audanğa, oblısqa ketken kezde kömekşim özi qabıldağan
şeşimine özi jauap beretin bolsın!"- depti.
Tağı bireu zaldan:
-Kömekşiniñ kömekşisi degen ştat bar deydi, Sol ştatqa meni almaysız ba? dep swraptı.
-Qazir onday ştat bölingen joq.Eger böline qalsa, oğan konkurspen alamız depti äkim.

"AQŞANIÑ IİSİN EKİ KÜN BWRIN SEZEM"
Audannıñ esepşisi bügin erterek twrğan. Twra salıp, äyelin twqırtıp jatır
-Şalbarımdı ütiktediñ be
-köylegim ütiktelip pe edi?,

-Qazir dayın boladı
-Galstugım men qol oramalı şe>
-Oybay ay, oybay, ne boldı bügin sağan, jwmısqa erte jinaldıñ ğoy?
-Ülken jinalıs boladı
-Jinalıs bolsa şe, sonşa mwrnıñnan sürinip ne boldı?
-Oypırmay, şaşı wzınnıñ aqılı qısqa boladı degen ras pa eken. Mañızdı jinalıs dedim
ğoy, ülkender qatısatın.Mañızdı bolğasın, "aqşa tüsedi "degen söz.Men onday jinalısta
söylemeymin, tek söylegenderdi şala tıñdap, keyde qalğıp, mızğıp alam. Mağan tek,
"qarjını bölemiz" dese boldı.Esepke aqşa tüsetinin men ılği eki kün bwrın sezem depti-
esepşi

Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda