«ЛЕНИНГРАД БЛОКАДАСЫ» – МИФ!

«LENINGRAD BLOKADASI» – MIF!

| Jan 27, 2021

Jazuşı-publicist

Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev):

143122397_10224924493209140_516898494006888040_n

Bügin Leningrad qorşauı bwzılğan kün deydi bilgişter. 1944 jılı 27-qañtarda 872 künge sozılğan (key twsta 900 kün dep jatadı) blokada ayaqtalıptı. Aldında sovet, keyin Resey ideologiyası osı «blokadanı» sovet halqınıñ qaharmandığı retinde körsetuge 77 jıldan beri jan sala tırısıp keledi.

Biraq is jüzinde aqiqat qanday?

1945 jılı qaraşa ayında antigitlerlik koaliciya: SSSR, AQŞ, Angliya jäne Franciya elderi resmi ökilderiniñ qatısuımen bastalğan Nyurnberg procesinde sovettik prokurorlar qanşama tırısqanımen Leningrad blokadasına qatıstı jauapkerşilikti Germaniyanıñ moynına ile almadı. Halıqaralıq tribunalda faşistik komandovanie basşılığı blokadanıñ bolmağandığın däleldep şıqtı. Sondıqtan «Leningrad blokadası» ayıptau tiziminen alınıp tastaldı!

«Qorşaudağı» Leningradqa temirjol tarmağı kirip twrğan. Ladoga kölinde 60 şaqırımdıq jağalau sovetterdiñ qolında bolğan. Onda jazda kememen, qısta mwz üstimen maşinalar arqılı üzdiksiz baylanıs jalğasıp jattı. Volhov GES-i qalanı elektr quatımen qamtamasız etti. Alayda barlıq mümkindik qala twrğındarın aman saqtauğa emes, maydandı jabdıqtauğa jwmıldırıldı. 3 million twrğını bar qaladan nemister jaqındağanda azıq-tülik qorı tasıp äketilgen. 700 mıñğa juıq leningradtıqtıñ negizinen aştan qırıluına sovettik basşılıqtıñ jauapsızdığı, dälirek aytqanda nemqwraydılığı sebep bolğan.

142847165_10224924496649226_1914838890602351055_n

Qalada zauıt-fabrikalar jwmıs istep jattı. Jetkiziletin azğantay azıq-tüliktiñ özi öndiristegi jwmısşılarğa jwmsaldı. Twrğındardı evakuaciyalaudıñ ornına zauıttarda jasalğan tankiler, minometter, zeñbirekter, oq-däriler Mäskeuge jöneltiletin.

«Ülken jerden» qalağa qaru-jaraq jasauğa qajetti metall, bölşekter, äsker üşin azıq-tülik tasıldı. Jay twrğındar künine 125 gramm qara nanğa qarap qaldı. Halıq aştan şıbınşa qırılıp jatqanda Smol'nıy qızmetkerleri qızıl uıldırıq pen konservilerge qarıq bolıp jürgen. Soraqı mısal, Leningrad maydanında jük tasımaldauğa 60 000 jılqı paydalanıldı. Qalada künine 3000-4000 adam ölip jatqanda sol jılqınıñ birde bireui ölmegen…

«Leningrad blokadası» sovettik basşılıqtıñ öz qılmısın jabu üşin oylap tapqan añızı. I.V.Stalinniñ 1945 jılı 24 mausımda Jeñis paradınan keyingi bankette söylegen sözinde «Ädette jeñimpazdardı sottamaydı, biraq bwl soğısta jeñimpazdar da tergelui, qılmıstıları sottaluı qajet!» degeni şındıqqa äbden üylesedi!

Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin