|  |  | 

Köz qaras Sayasat

Qıtay men Reseydiñ “su strategiyası”

247236657_2169411199889122_7473905225124737115_nKaspi men Balqaş tüptiñ tübi Aral teñiziniñ ayağın qwşadı. Qazaqstandı “su täuelsizdigi” deklaraciyasın jariyalaudıñ jaña bir kezeñi kütip twr. Bir jwtım su- mwnaydan qımbat zaman kele jatır. Tarihqa qarasaq, Qazaq han-swltandarınıñ bastı soğıs aymağı Türkistan men Samarqan arasındağı strategiyalıq sauda kentterde köp orın alğan eken. Zaman özgerdi, dünie şır köbelek aynaldı. Qazir ol aymaqtıñ transşekaralıq özen-sularınıñ 70-80 payızı özge elderge täueldi. (M: Özbekstan 70% sırtqa täueldi)
Qıtay men Reseydiñ wzaq keleşekke josparlanğan “su strategiyası” biıl birtindep nätijesin körsetip jatır. Bizge “su qımbat ba, älde mwnay qımbat pa?” deytin tañdau tüseri anıq. Basqası emes “balığı tayday tulağan, baqası qoyday şulağan” Edil men Jayıq tartıladı dese kim senedi?!
Alda Strategiyalı memjobağa eki iri nısan sözsiz kirui kerek dep oylaymın. Oldar:
Sibir Handığı jäne İbir-Sibir su strategiyası.
Sibir handığı bizdiñ tarihi strategiyalıq qwndılıqtarımızdıñ kem-ketik twsın tolıqtıra tüsedi. Negizinde biz “Sırdıñ boyınan şıqpaytın tarih” jazğanımız üşin köbirek Reseydiñ sayasi provokaciyasına wşırap jatamız. İbir men Sibirdi igergen bizdiñ töl tarihımız eskerusiz ketip jatadı. Mäskeu bizdiñ soltüstik aymaqqa ne üşin qızığadı, öytkeni ol Sibir dalasınıñ eñ janğa jaylı aymaqtarınıñ bir bwşpanağı. Bizde qalğan toqımday aymaqtı tilip alıp birbütin Sibirdi qalpına keltirgisi keledi… Keleşekte älem alpauıt elderi Sibir üşin talasqa tüspek, Qıtay ekibastan Sibirge qolğa salıp jatır. Alaş kösemderi Semey men Qaraötkeldi nege armandadı, ol da äne Sibirdiñ qaptal qoltığı bolğanı üşin.
Al, “İbir-Sibir” proektisi bizdiñ su strategiyamızdıñ jaña arqau közi bolmaq. Şoqan men Älihannıñ Sibir jaqqa añsarınıñ auuı tekke emes. Tüptiñ tübi osı aymaqqa täueldi bolamız, osı bastan sonıñ iri jobasın qolğa aluımız kerek. Qazaq han-swltandarı Samarqan men Täşken üşin soğıssa, osı küni biz Sibir üşin “soğıs” saluımız kerek.
Qazir Resey, AQŞ jäne Qıtaydıñ “Arktika soğısı” jürip jatır. Biz Arktika üşin beldespesek te İbir-Sibirge jaqın aymaqtardı igeruge barınşa nazar audaruımız tiis. ol üşin iri memjobalar Sibirge tüyisken qalalarda orındaluı kerek. Qıl qısqası keleşekte oñtüstik aymaq qwbı şölge, al Arqa ıstıq beldeuge özgeredi. Klimattıñ özgerisine say soltüstiktegi şağın eldi-mekender bolaşaqta zäulim megapoliske aynala bastaydı. (Oñtüstik aymaqtardağı qalalar tarihi, mädeni qala-kent bolıp saqtala beredi.)
Eldes ORDA

Related Articles

  • “Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

    “Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

    Nwrbek TÜSİPHAN Qazaqstan parlamenti mäjilisiniñ deputatı, zañger Abzal Qwspan Azattıqqa swhbat berip otır. Astana, 26 qazan, 2023 jıl Qañtardı kim wyımdastırğanın bilik bile me, bilse nege aşıq aytpadı? Parlamentte nege Qañtar boyınşa tağı tıñdau ötpeydi? Prezident Toqaev Qañtar “töñkeris jasauğa äbden maşıqtanğan mamandardıñ jetekşiligimen” wyımdastırıldı dedi. Olar kimder? Mäjilis deputatı Abzal Qwspan osı swraqtarğa jauap berdi Azattıq: Abzal mırza, siz – Qañtar oqiğasına bir taraptan emes, jan-jağınan qarauğa mümkindik alğan adamsız. Eñ aldımen sol oqiğağa tikeley qatıstıñız, jwrttı alañğa şığuğa şaqırdıñız. Odan keyin qandı qırğında qamauğa alınğandardı bosatuğa at salısıp, zañger retinde de aralastıñız. Odan bölek mäjilis deputatı esebinde de jaña bir rakurstan qarap otırsız. Aytıñızşı, jan-jağınan qarağanda Qañtar oqiğasında sizge

  • Ateister men täñirşilderge mıñ alğıs! 

    Ateister men täñirşilderge mıñ alğıs! 

    Eldes Orda Suret: Avtordıñ jeke arhivinen alındı. Qazaq qoğamında jaña intellektualdıq kezeñ tuıp keledi. Birinşi, qazirgi qazaq qoğamında senim mäselesine qatıstı pikirtalastardıñ küşeyui kezdeysoq qwbılıs emes. Bwl degeniñiz äleumettik jelilerdiñ, aşıq aqparattıq keñistiktiñ jäne jahandıq intellektualdıq ağımdardıñ ıqpalımen qalıptasqan jaña qoğamdıq oylau formasınıñ körinisi. Ateistik közqarastardıñ aşıq aytıluı, täñirşildik ideyalardıñ qayta jañğıruı jäne dästürli dini orta arasındağı pikir qaqtığısı ziyalı ortada alañdauşılıq tudırğanımen, şın mäninde bwl qwbılıs qoğamnıñ ruhani älsireuin emes, sanalı izdeniske bet bwrğanın körsetedi. Ekinşi, wzaq uaqıt boyı qazaq qoğamındağı dini diskurs negizinen MONOLOGTIQsipatta boldı. Uağız aytıldı, al tıñdauşı tarap onı talqılausız qabıldauğa tiis edi. Swraq qoyu kümänmen, kümän älsiz imanmen teñestirildi. Mwnday ortada senim däleldeudi emes, qaytalaudı talap etti. Ğılımi

  • Oljas Süleymenov. Men bilem!.. 

    Oljas Süleymenov. Men bilem!.. 

    Serik Erğali Suretter: madeniportal.kz jäne S.Erğali mwrağattarınan alındı. «YA znayu!..» kitabınan üzindi-audarma. OSIRIS ZAÑI I Biz adamzat tarihın öte naşar bilemiz. XIX ğasırdıñ basında Napoleon älemge Mısırdı aştı, al ğalımdar bwl eldiñ qirandıların zerttep, onıñ şamamen b.z.d. III mıñjıldıqqa tiesili ekenin anıqtadı. Sol kezde adamzat tarihı tağı da qos mıñjıldıqqa tereñdey tüsti. Birneşe mıñjıldıq bwrın (men bilem) adamzat (nemese onıñ keybir böligi) tañbalı jazudı qoldanıp, jazıp jürgen. Bwl bilimderdi qalpına keltiru arqılı biz XX ğasırdıñ basında jasandı türde üzilgen tilimizdiñ tarihına qatıstı qoljeter şındıqtı qayta tanuımızğa tura keldi. 1926 jılı Bakude ötken alğaşqı türkologiyalıq kongresten keyin türkologiya ğılım retinde qalıptasa almadı… …2018 jılı Nazarbaev meni äñgimelesu üşin Aqordağa şaqırdı. Ülken üsteldiñ basında

  • Qıtay intelligenciyası qıtay ieroglifin sınadı, qıtay tilin emes…

    Qıtay intelligenciyası qıtay ieroglifin sınadı, qıtay tilin emes…

    Qazir äleumettik jelide keybir qazaq ziyalılarınıñ qazaq tilin sınağan pikiri tarap jür. Esime bir kezderi Qıtay intelligenciyasınıñ qıtay ieroglifin sınağanı tüsip ketti. 20- ğasırdıñ alğaşqı şireginde qıtaydıñ dästürli ieroglifterin sınamağan ziyalı kemde kem. *** *** *** “Ieroglifterde zamanaui ideyalar men teoriyalardı jetkizetin sözdik qor joq, äri olar ziyandı oylardıñ wyasına aynaladı. Olardı joyuda wyat joq” dep jazdı 1918 jılı Qıtay Kommunistik partiyasınıñ negizin qalauşılardıñ biri äri Jaña mädeniet qozğalısınıñ jetekşi qayratkeri Çen' Dusyu (陈独秀). Qıtay ieroglifin qattı sınauşılardıñ qatarında tağı da Qıtay kommunistik qozğalıstıñ jetekşileriniñ biri Cyuy Cyubay (瞿秋白) de bolğan. Ol tipti 1931 jılı “Qıtay ieroglifteri şın mäninde älemdegi eñ las, eñ jekswrın äri eñ jirenişti närse. Tipti ortağasırlıq

  • Qazirgi zañnama ayasında memlekettik tildi qalay damıtuğa boladı?

    Qazirgi zañnama ayasında memlekettik tildi qalay damıtuğa boladı?

    Zhalgas Yertay         Qazaqstan biligi memlekettik tildi damıtu üşin qatañ şeşimderge barğısı kelmeydi deyik. Biraq qazirgi zañnama ayasında memlekettik tildi qalay damıtuğa boladı? Sonı oylanıp köreyik. Qazaq tilin damıtu jayın aytqan kezde Qazaqstan biligi qoğamdı ekige böledi. Biri – tildi damıtudıñ radikal şeşimderin wstanadı, ekinşi jağı – qazirgi status-kvonı saqtağısı keledi, yağni eşteñe özgertpey-aq qoyayıq deydi. Biraq eki joldı da tañdamay, ortasımen jürudi wsınıp körsek qaytedi!? Batıl qadamdarğa barayıq, biraq ol radikal jol bolmasın. Qazaq tilin küşpen emes, ortanı damıtu arqılı küşeytsek boladı. YAğni adamdar tildi üyrenip äure bolmay-aq, halıq jay ğana qazaq tili ayasında ömir sürudi üyrensin. Negizgi oy osı. Biz osı uaqıtqa deyin adamdar ortanı

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: