|  |  | 

Köz qaras Sayasat

Qıtay men Reseydiñ “su strategiyası”

247236657_2169411199889122_7473905225124737115_nKaspi men Balqaş tüptiñ tübi Aral teñiziniñ ayağın qwşadı. Qazaqstandı “su täuelsizdigi” deklaraciyasın jariyalaudıñ jaña bir kezeñi kütip twr. Bir jwtım su- mwnaydan qımbat zaman kele jatır. Tarihqa qarasaq, Qazaq han-swltandarınıñ bastı soğıs aymağı Türkistan men Samarqan arasındağı strategiyalıq sauda kentterde köp orın alğan eken. Zaman özgerdi, dünie şır köbelek aynaldı. Qazir ol aymaqtıñ transşekaralıq özen-sularınıñ 70-80 payızı özge elderge täueldi. (M: Özbekstan 70% sırtqa täueldi)
Qıtay men Reseydiñ wzaq keleşekke josparlanğan “su strategiyası” biıl birtindep nätijesin körsetip jatır. Bizge “su qımbat ba, älde mwnay qımbat pa?” deytin tañdau tüseri anıq. Basqası emes “balığı tayday tulağan, baqası qoyday şulağan” Edil men Jayıq tartıladı dese kim senedi?!
Alda Strategiyalı memjobağa eki iri nısan sözsiz kirui kerek dep oylaymın. Oldar:
Sibir Handığı jäne İbir-Sibir su strategiyası.
Sibir handığı bizdiñ tarihi strategiyalıq qwndılıqtarımızdıñ kem-ketik twsın tolıqtıra tüsedi. Negizinde biz “Sırdıñ boyınan şıqpaytın tarih” jazğanımız üşin köbirek Reseydiñ sayasi provokaciyasına wşırap jatamız. İbir men Sibirdi igergen bizdiñ töl tarihımız eskerusiz ketip jatadı. Mäskeu bizdiñ soltüstik aymaqqa ne üşin qızığadı, öytkeni ol Sibir dalasınıñ eñ janğa jaylı aymaqtarınıñ bir bwşpanağı. Bizde qalğan toqımday aymaqtı tilip alıp birbütin Sibirdi qalpına keltirgisi keledi… Keleşekte älem alpauıt elderi Sibir üşin talasqa tüspek, Qıtay ekibastan Sibirge qolğa salıp jatır. Alaş kösemderi Semey men Qaraötkeldi nege armandadı, ol da äne Sibirdiñ qaptal qoltığı bolğanı üşin.
Al, “İbir-Sibir” proektisi bizdiñ su strategiyamızdıñ jaña arqau közi bolmaq. Şoqan men Älihannıñ Sibir jaqqa añsarınıñ auuı tekke emes. Tüptiñ tübi osı aymaqqa täueldi bolamız, osı bastan sonıñ iri jobasın qolğa aluımız kerek. Qazaq han-swltandarı Samarqan men Täşken üşin soğıssa, osı küni biz Sibir üşin “soğıs” saluımız kerek.
Qazir Resey, AQŞ jäne Qıtaydıñ “Arktika soğısı” jürip jatır. Biz Arktika üşin beldespesek te İbir-Sibirge jaqın aymaqtardı igeruge barınşa nazar audaruımız tiis. ol üşin iri memjobalar Sibirge tüyisken qalalarda orındaluı kerek. Qıl qısqası keleşekte oñtüstik aymaq qwbı şölge, al Arqa ıstıq beldeuge özgeredi. Klimattıñ özgerisine say soltüstiktegi şağın eldi-mekender bolaşaqta zäulim megapoliske aynala bastaydı. (Oñtüstik aymaqtardağı qalalar tarihi, mädeni qala-kent bolıp saqtala beredi.)
Eldes ORDA

Related Articles

  • AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma? 

    AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma? 

    Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa

  • Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin

  • Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

    Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

    Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,

  • Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

    Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

    Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi

  • «Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

    «Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

    Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: