|  |  | 

Köz qaras Sayasat

Qıtay men Reseydiñ “su strategiyası”

247236657_2169411199889122_7473905225124737115_nKaspi men Balqaş tüptiñ tübi Aral teñiziniñ ayağın qwşadı. Qazaqstandı “su täuelsizdigi” deklaraciyasın jariyalaudıñ jaña bir kezeñi kütip twr. Bir jwtım su- mwnaydan qımbat zaman kele jatır. Tarihqa qarasaq, Qazaq han-swltandarınıñ bastı soğıs aymağı Türkistan men Samarqan arasındağı strategiyalıq sauda kentterde köp orın alğan eken. Zaman özgerdi, dünie şır köbelek aynaldı. Qazir ol aymaqtıñ transşekaralıq özen-sularınıñ 70-80 payızı özge elderge täueldi. (M: Özbekstan 70% sırtqa täueldi)
Qıtay men Reseydiñ wzaq keleşekke josparlanğan “su strategiyası” biıl birtindep nätijesin körsetip jatır. Bizge “su qımbat ba, älde mwnay qımbat pa?” deytin tañdau tüseri anıq. Basqası emes “balığı tayday tulağan, baqası qoyday şulağan” Edil men Jayıq tartıladı dese kim senedi?!
Alda Strategiyalı memjobağa eki iri nısan sözsiz kirui kerek dep oylaymın. Oldar:
Sibir Handığı jäne İbir-Sibir su strategiyası.
Sibir handığı bizdiñ tarihi strategiyalıq qwndılıqtarımızdıñ kem-ketik twsın tolıqtıra tüsedi. Negizinde biz “Sırdıñ boyınan şıqpaytın tarih” jazğanımız üşin köbirek Reseydiñ sayasi provokaciyasına wşırap jatamız. İbir men Sibirdi igergen bizdiñ töl tarihımız eskerusiz ketip jatadı. Mäskeu bizdiñ soltüstik aymaqqa ne üşin qızığadı, öytkeni ol Sibir dalasınıñ eñ janğa jaylı aymaqtarınıñ bir bwşpanağı. Bizde qalğan toqımday aymaqtı tilip alıp birbütin Sibirdi qalpına keltirgisi keledi… Keleşekte älem alpauıt elderi Sibir üşin talasqa tüspek, Qıtay ekibastan Sibirge qolğa salıp jatır. Alaş kösemderi Semey men Qaraötkeldi nege armandadı, ol da äne Sibirdiñ qaptal qoltığı bolğanı üşin.
Al, “İbir-Sibir” proektisi bizdiñ su strategiyamızdıñ jaña arqau közi bolmaq. Şoqan men Älihannıñ Sibir jaqqa añsarınıñ auuı tekke emes. Tüptiñ tübi osı aymaqqa täueldi bolamız, osı bastan sonıñ iri jobasın qolğa aluımız kerek. Qazaq han-swltandarı Samarqan men Täşken üşin soğıssa, osı küni biz Sibir üşin “soğıs” saluımız kerek.
Qazir Resey, AQŞ jäne Qıtaydıñ “Arktika soğısı” jürip jatır. Biz Arktika üşin beldespesek te İbir-Sibirge jaqın aymaqtardı igeruge barınşa nazar audaruımız tiis. ol üşin iri memjobalar Sibirge tüyisken qalalarda orındaluı kerek. Qıl qısqası keleşekte oñtüstik aymaq qwbı şölge, al Arqa ıstıq beldeuge özgeredi. Klimattıñ özgerisine say soltüstiktegi şağın eldi-mekender bolaşaqta zäulim megapoliske aynala bastaydı. (Oñtüstik aymaqtardağı qalalar tarihi, mädeni qala-kent bolıp saqtala beredi.)
Eldes ORDA

Related Articles

  • Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

    Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

    Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

  • Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

    Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

    Arma äleumet! 31 mamır sayasi quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni. Osığan baylanıstı irgeles elderde sonıñ işinde Şığıs Türkistan öñirinde ömir sürip jatqan Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik häm mädeni tarihın tanıp bilip jürgenimiz artıq bolmas. Aldımen suretterge tüsinikteme: Birinşi suret: Şıñjañ ölkesinde 1934-44 jıldarı ölke gubernatorı bolğan Şen Şicaydıñ (盛世才) beynesi. Ekinşi suret: Tayvan' Taypeydegi Şen Şicaydıñ mazarı. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barğandağı estelik. Ol turalı estelikti keyin oqisızdar. Üşinşi suret: Şıñjañ ölkesi Qwmıl aymağınıñ aymaq gubernatorı bolğan Jolbarıs Beg-tiñ mazarı. Tayvan' Taypey qalasındağı mwsılmandar ziratında jerlengen. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barıp qayttım. Törtinşi suret: 1944 jılı wlt-azattıq köterilisşileri Qwlja qalasın azat qılğan soñ qala

  • ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

    ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

    Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri  de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı.  «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen  tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq

  • AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma? 

    AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma? 

    Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: