Qardan bwrın jañbır jauadı. Äsker panalaytın okopqa su tolıp qaladı. Etigimen su keşken jauıngerlerdiñ ayağı toñadı. Kütimi dwrıs bolmasa, ayaz qarığan ayaqtıñ auruı asqınıp, gangrenağa aynaluı mümkin.

Artınan jer qatıp, okop qazu da qiınday tüsedi.

Reseydiñ Ukrainağa qarsı soğısında qısqı kezeñ bastaldı: qiyan-keski şayqas oñtüstikten şığıstağı Donbasqa qaray auıstı. Resey äskeri Bahmuttı bombalap, Ukraina qarulı küşteri soltüstiktegi poziciyasın saqtap qaluğa tırısıp jatır.

Soğıstıñ qazirgi kezeñindegi mañızdı element – ayaz. Suıqtan äskerdiñ berekesi qaşıp, kölik qwraldarı men qaru-jaraq isten şığıp, soğıs qimılın jürgizu strategiyası bäseñdedi.

Äskeri sarapşılar soğıs aua-rayına baylanıstı köktemge qala ma, älde bwl jağday bir taraptıñ paydasına şeşile me degen swraqqa jauap izdep otır.

Qay tarap basım tüsse de, bwl soğıstan aylar boyı maydanda jürgen jauıngerler zardap şegedi.

“Suıq pen zäk jerde jüru swmdıq, bwğan eş kümän joq”, — deydi 2014-2018 jıldarı Europadağı AQŞ äskerin basqarğan otstavkadağı general Ben Hodjes.

“Aua-rayın özgerte almaysıñ, batpaqtıñ atı — batpaq. Bwğan eşteñe istey almaysıñ, tipti tehnologiya da kömektespeydi”, — dedi ol Azattıqqa bergen swhbatında.

“Biraq ukraindarğa qarağanda orıstarğa qiın boladı. Materialdıq twrğıdan alğanda, äskerge jaña qosılğan, jılı kiimi joq jauıngerler wjımğa qosıla almaydı, — deydi ol.

OKOPTAĞI AZAP

Ukrainanıñ soltüstik-şığısı men şığısına qar jauıp, köp öñirde aua temperaturası nölden tömendey bastadı.

Reseydiñ zımıran soqqısınan eldimekenderdi jarıqpen jäne jılumen qamtamasız etip otırğan infraqwrılımdar isten şıqqan. Sondıqtan milliondağan adamğa üyin jılıtıp, telefonın quattap, därethana suın ağızu mwñ bolıp otır.

Sarapşılar okoptağı jağday tipti qiın deydi.

“Okopka tüsudiñ özi ülken qatelik. Bwl jazda da, qısta da eñ naşar jer. Ormandı jerde äskerdi bir jerde wstamay, taratıp jiberu kerek, — deydi Finlyandiyanıñ äskeri oficeri, Hel'sinkidegi wlttıq qorğanıs universitetiniñ professorı, polkovnik YAnne Makitalo.

“Okop qazu zamanaui soğıs ädisine jatpaydı. Öytkeni aynalada drondar wşıp jüredi, olardan jasırınu mümkin emes”, — deydi ol.

Batıs barlau qızmetiniñ ökilderi kün suığan sayın äskeri qimıldar qarqını bäseñdeydi dep topşılağan.

“Kikiljiñ qarqını basılıp qaldı. Aldağı aylarda da osılay boladı dep kütemiz, — dedi AQŞ-tağı wlttıq barlau qızmetiniñ direktorı Avril Heyns.

Key sarapşılar bwl pikirge qosılmaydı.

Jerdegi mi batpaq tobarsıp, qatqan kezde tankter men auır tehnikanıñ jürui jeñildeydi. Ukraina Qarulı küşteri şığıs bölimşesiniñ spikeri Sergey Çerevatıy osılay dedi.

Ol Ukraina qorğanıs ministrliginiñ aqparat agenttigi – “Armiya-Inform” basılımına bergen swhbatında “Qısqı soğısqa dayın bolu üşin qolımızdan kelgendi jasap jatırmız. Tehnikamızdı qısqı rejimge auıstırıp, bölimşege jılı kiimder, jılınuğa, demaluğa arnalğan qwral-jabdıqtar tarattıq” degen pikir aytqan.

Vaşingtondağı soğıstı zertteu institutınıñ 4 jeltoqsanda jariyalağan bayandamasında “Qıs Ukrainadağı mehanikalıq äskeri qimıldarğa taptırmas mausım. Köktem soğısqa mülde qolaysız. Qar erigende özen suı tasıp, jerdiñ bäri batpaq boladı. Ukraina äskeri suıq kezdi paydalanıp, ilgeri jıljuğa tırısıp jatır” delingen.

Qıstıñ keluimen äskerdegi ömir de qiınday tüsti: okopta, batpaqta, qar betinde iz qaladı, al ormanda japırağı tüsken jalañaş ağaştardıñ arasınan drondar tasada jatqan jauıngerler men tehnikanı körip qoyadı.

“Bäri bayau jürip jatır. Suıqtan äskerdiñ äl-därmeni qwrıp, şarşaydı”, — deydi Hodjes.

Rastalmağan derekter boyınşa, Resey äskerinde qarapayım kiim, suıq aua-rayında tiri qalıp, soğısuğa qajetti qwral-jabdıq tapşı. 21 qırküyekte Putin işinara mobilizaciya jariyalap, jüzdegen mıñ adamdı äskerge aldırğan soñ, maydanğa tauar jetkizu qiındağan.

Jaqında äskerge alınğan jauıngerler Telegram-da jılınu üşin peşti özderi satıp alğanın aytıp, şağınğan. Resey Soltüstik Koreyanıñ tigin fabrikalarınan kömek swrap, jauıngerlerine işkiimder men qısqı forma tikkizip jatır degen habar bar.

“Jañadan qosılğan jauıngerlerdiñ qolında jaña qwraldar joq. Qısta maydanda krossovkimen jürgen adam jauınger emes” deydi Makitalo onday sarbazdıñ oñay nısanağa aynalatının aytıp.

Resey qauipsizdik küşteri boyınşa sarapşı Mark Galeotti Daily Telegraph bergen swhbatında “Resey öz jauıngerlerin 1960-1970 jıldardağı Sovet äskeri siyaqtı kiindiredi” degen.

“Mwnday jağdayda Resey maydanda ülken jeñiske jetedi dep oylamaymın.

Resey äskeri tärtip pen birliktiñ joqtığınan da zardap şegip otır. Köktemnen bastap basşığa bağınbau, äskerden qaşu turalı aqparat köbeydi. Reseylik media komandirdiñ bwyrığına bağınbay keri şegingen äskerdi qaytadan soğısqa jwmsap, artqa jibermeytin otryadtar payda bolğanın jazdı”.

“Qısta jauıngerlerdiñ ağzasındağı su mölşeri azayıp ketpeuin qadağalau kerek. Tärtip bwzılsa, jauıngerler arasında auru taraydı, — deydi Hodjes.

Resey köktemge deyin qazirgi poziciyasın saqtap qaluğa tırısuı mümkin. Öytkeni qazir mobilizaciya kezinde äskerge alınğan 300 mıñ azamat dayındıqtan ötip, äskeri forma alıp jatır. Resey osı adamdardıñ esebinen äsker sanın köbeytkisi keledi.

Vaşingtondağı tağı bir taldau ortalığı – Atlant keñesiniñ ötken ayda jariyalağan esebinde “Resey qısta osığan deyin basıp alğan jerlerinde qalıp, köktem jaqındağanda äskerge jañadan qosılğan küşpen birge jaña maydan aşuı mümkin” delingen.
“Orıs jauıngeriniñ qaysarlığın qate bağalauğa bolmaydı. Tarihta bolğan soğıstardıñ köbinde orıstar jeñilip jatsa da, jigeri mwqalmay, soñına deyin şıdağan, — dedi Londondağı patşa kolledjiniñ äskeri zertteuler professorı Lourens Fridman.

PEŞ, PALATKA, ETİK, QOLĞAP 

Ukraindar batıstağı odaqtastarınıñ kömegine arqa süyep otır. Batıs elderi qaru-jaraq pen oq-däri ğana emes, qısqı kiim-keşek pen qwral-jabdıq ta jibergen. Wlıbritaniyanıñ qorğanıs ministrligi Ukrainağa 195 000 mıñ dana jılı kiim, Kanada 500 000 mıñ dana qısqı forma jibergenin mälimdedi.

Ötken ayda Pentagon Ukrainağa 200 elektr generatorın, oğan deyin palatka, jılıtqış peş, suıq aua-rayına arnalğan mıñdağan qwral-jabdıq jibergenin habarlağan.

Makitalo “Resey äskeriniñ qorı ülken; orıstardıñ oq-därisi, jarılğış zattarı, zımıranı köp. Bwl twrğıdan alsaq, Ukraina autsayder” dep esepteydi.

“Ukraina äskerine qısqı kiim, bäteñke, rezeñke etik, qolğap jetpey jatır. Bunkerlerge arnalğan peşter, jılı palatkalar, wyıqtaytın tösek orındar jiberuge boladı. Jauıngerler tastay suıq jerde jatpauı üşin astına töseytin kilemşeler, akkumulyator, noutbuk, basqaru jüyesi, dron jäne wyalı telefondardı quattauğa arnalğan generatorlar da qajet”, — deydi ol.

Suıqtan bronemaşina, tank, jük köligi siyaqtı iri tehnikanıñ mayı qatıp, rezeñke tösemeleri jarıladı.

“Qısta tehnikalıq qızmet körsetu qiın. Artilleriyağa arnalğan ärtürli jağarmay boluı kerek. Döñgelekke dwrıs qısım tüsuin qadağalau qajet. Äskerge jaqsı logistika jüyesin oylastıruğa tura keledi”, — deydi Hodjes.

Makitalonıñ aytuınşa, qısta maydanda qoldanılatın ädister de özgeredi: fin äskeri qızmetkerleri jauıngerlerdi suıqta soğısuğa dayındağan kezde olarğa palatkadan şığarda mıltıqtıñ oqpanın maydan tazalauğa üyretedi. Olay jasamasa, metalda kondensat payda bolıp, qatıp qaladı. Osıdan mıltıq bwzıladı.

“Maydandağı jağdaydı eskerip, qazir Ukrainağa barsam, jaqsı komandir bola almas edim dep oylaymın”, — deydi Makitalo.

Azat Europa / Azattıq radiosı