SÜYİNBAY – 200

Biıl arqalı aqın Süyinbay Aronwlınıñ tuğanına 200 jıl tolıp otır. Wlttıñ wranşısı bolğan alaş ardaqtısınıñ bwl mereyli belesi Qazaq handığınıñ 550 jıldığımen twspa-tws keluimen de mañızdı. Osığan oray Halıqaralıq Türki akademiyası 9 mausım küni Astanada halıqaralıq ruhani-tanımdıq keş ötkizedi. Alqalı jiınnıñ qarsañında akademiya basşısı D.Qıdıräliniñ maqalasın berudi jön kördik.

Darhan QIDIRÄLİ,
Halıqaralıq Türki akademiyasınıñ prezidenti,
tarih ğılımdarınıñ doktorıBiıl qwrılğanına 550 jıl bolğan qa­zaq handığınıñ jarqın sätteri men je­ñisti joldarı jayında söz qozğağan­da, Alaş tarihınıñ aqtañdaqtarı turalı da aytudı wmıtpağan abzal. Bwl orayda, tol­q­ımalı tereñ tarihında ta­lay al­ma­ğayıp zamandardı, qilı qandı qır­ğın­dar­dı körgen qazaq halqınıñ eñ taq­si­retti kezeñi HİH ğasırda bas­tal­ğanı bel­gili. Orta jüzde Uäli han 1819 jılı qay­tıs bolğan soñ, İ Aleksandrdıñ jar­lığımen 1822 jılı bekitilgen «Sibir qır­ğızdarı (qazaqtarı) turalı jarğı» kü­şine enip, handıq bilik resmi türde joyıl­dı. Attıñ jalında tuıp, arğı­maq­tıñ twyağı jetken jerge ielik etken bahadür babalar eldiginen ayırılıp, otarlıq qamıtın kidi. Kişi jüzde Isatay bastap, Mahambet qostap şıqqan iri kö­terilis eldiñ ruhın oyatqanımen, 1838 jı­lı ayausız janıştaldı. Jetisu jerin pa­nalap kelip, halıqtı qayta biriktirudi köz­degen kökjal Kenesarı 1847 jılı şäyit bolğannan keyin, mıñdağan jıldar boyı üzilissiz jalğasıp kelgen mem­le­kettilik dästüri üzildi, el tarihında bw­rın-soñdı bolmağan qasiretti künder bas­taldı.
Mine, osınday zamanalar men qoğam­dıq jüye almasıp, taytalasıp-tartısıp jatqan qayşılıqtı da asa kürdeli ke­zeñde ömir sürgen «kätepti qara nar­lar» alasapıran däuir jüktegen zilmauır jükti qayıspay arqaladı.
Zımırağan zamanğa bağınbaytın zañğar twlğalar boladı. Tektonikalıq öz­gerister kezinde wlttıq immunitetti saq­tap, jañğırtatın mwnday passionar twl­ğalar üzilgen ümitti qayta jalğap, öş­ken şoqtı qolamta arasınan ürlep maz­data aladı. Bwl orayda, söz wstağan sañ­laqtar wlı qwdirettiñ dara da bwla qw­bılısı ispetti. Biz taqırıbımızğa ar­qau etip otırğan Süyinbay Aronwlı da wlt­tıñ wranşısı bolğan osınday bire-gey twlğa dep esepteymiz.
Alaş elin bir qiırdan qwrsaulağan pat­şalıq äkimşil öktem jüye, oğan qız­met ete bastağan mansapqor bolıstar men töreler, eldi ekinşi büyirden qıs­paq­qa alğan Qoqan datqalarınıñ qwqayı aqın­nıñ jırında ötkir sınaladı. So­nı­men birge, ol el irgesin büldirgen şap­qınşılıqqa qarsı küreske dabıl qa­ğıp, Swranşı, Saurıq batırlarmen bir­ge atqa mingen jorıqşı aqın boldı. Son­dıqtan batırlarğa:
«Ey, Swranşı, Saurıq,
Qoqannıñ qolı köp boldı,
Jetisuda jatqalı.
Bar jaqsını talap jep,
Sübeñe qolı batqalı!», –
dep wran tastap, sarbazdarğa Qarasay batırdı ülgi etedi:
«Sol Qarasay babamız,
Emennen nayza alatın.
Qırıq mıñ dwşpan kelse de,
Taysalmay qarsı baratın!».
Süyinbay Aronwlınıñ bwl ruhtı söz­deri men ekpindi joldarı zamandastarı Mahambet, Şerniyaz aqındarmen ündes bol­ğandıqtan, olardıñ jırlarında qahar­mandıq ruhtıñ ortaq izderi ayqın bayqaladı.
Han emessiñ, qiıqsıñ,
Qalıñ eldi aydap jep,
Teriñe zorğa siıpsıñ…
Qadırıñ joq halıqqa,
Aqqan suday swyıqsıñ!
Süyinbaydıñ Tezek törege, Maham­bet­tiñ han Jäñgirge, Şerniyazdıñ Bayma­ğam­bet swltanğa qarata aytqan jırları ne­gizinen sarındas, cabaqtas, bwl – tar za­mannıñ tañba-bederi. Üş aqın da qa­zaq­tıñ memlekettilik qwrılısı joyılıp, endi onıñ ornına orıstıñ ığına jı­ğılğan quırşaq handardıñ, därmensiz bi­leuşilerdiñ, satımsaq swltandardıñ otır­ğanına narazı da nazalı. Sondıq­tan olardıñ ottı jırlarınan han-töre­lerge narazılıqtı ğana emes, el qamın je­gen bwrınğı aybarlı handardı añ­saudı da anıq añğaramız.
Süyinbay – äleumettik aqın! Onıñ «Qar­ğamen aytısında» otarşıldar en­giz­gen, eldi ru-ruğa bölip, bolısqa talas­tırıp qırqıstırğan, «bölip al da biley ber!» jüyesi aşı mısqılmen sınaladı:
Bizdiñ de işimizden juan şıqtı,
Bölingen rubası uañ şıqtı.
Şäu qarğa, qara qarğa, qwzğın qarğa,
Dep atap tañba bastı Duan mıqtı.
Qan aqtı üşeu ara soğısqan soñ,
Ay men Kün aspandağı toğısqan soñ.
Bereke, birlik degen bizden ketti,
Ağayındı üş mıqtı qağısqan soñ.
Süyinbay Aronwlı qoldan birjolata su­sıp şığıp ketken qazaq handığın añ­sap, «zar zaman aqındarınıñ» izine tüs­pey, önernamalıq özgeşe soqpaq, bas­qa­şa jol tañdağanğa wqsaydı. Onıñ jaua­bın özi joğarıdağı aytısında bı­lay dep jalğaydı:
Kün köru osı küni oñay emes,
Teñdik-au, biz paqırğa bolar eles.
Qazannıñ, qayda barsañ, tört qwlağı,
Egin sap, birlik qwr dep berem keñes.
Bauırım, sodan basqa lajıñ joq,
Boladı tım qwrısa tamağıñ toq.
Armanşıl Asan qayğı danağa da,
Atılğan eken deydi bir tajal oq…
Qarğajan, men aytayın sözdiñ şartın,
Än aytıp, küy tıñdaydı meniñ halqım.
Bas kespek bolsa-dağı, til kespek joq,
Şındıqtı ayt, ölseñ, saqtap bettiñ arın.
Osılayşa öner jolındağı twğırna­ma­sın äleumetke habardar etip, jwrtın jaña zamanğa say beyimdelip, eginşilik­pen aynalısuğa şaqırğan, birlik pen berekege ündegen, söz önerin bärinen de artıq sanağan parasattı aqın patşa biligi or­nağan soñ auılına bi bolıp saylanıp, jiırma üş jılday qara qıldı qaq jarıp, halqına qızmet etedi, teli men ten­tekke tıyım saladı. Bwl orayda danışpan Abaydıñ da bi bolğa­nın wmıtpağan ab­zal. Qoğamdağı qayrat­kerlik qarı­mı­na baylanıstı bolsa kerek, Süyinbaydıñ tili tura bidey qiıp, tüyip aytatın tüy­dekti, äleumettiñ mwñ-zarın tereñnen qoz­ğaytın aqiqattıñ aq semserindey öt­kir de şeşen til. Aduındı Süyinbay Qo­qannıñ qoqañdağan datqası, qır­ğız­dıñ qıñır manabı, qazaqtıñ tepsingen töresin de tegeurindi jırımen jasqağan, öz tilimen aytqanda, «zorlardı tilmen torlağan», halıqqa qara sözin qamal etken aqın. Mısalı, mına bir öleñde elden barımta alğan Qasım degen wrığa «bir toğız» ükim kesken Süyinbaydıñ äziz bi beynesi somdaladı:
Tün qatıp aldıñ jılqı barımtalap,
Perisi wrılardıñ qandıbalaq…
Jeti taydan jal-qwyrıq qalsa-dağı,
Bir toğızben aldıma salğın, şıraq!
Süyinbay aqın jırında zer salıp qa­rağanda sol kezdegi halıqtıñ jandı tarihı twnıp twrğanın añğaru asa qiın emes. Ol Jabay, Qarasay, Swranşı, Sau­rıq, Qazıbek, Qastek sekildi qazaq batırların jırına arqau etedi, köptegen körşi halıqtardağı twlğalardı, zamandastarın, ömirdiñ bel ortasındağı jan­dardıñ beynesin öleñmen öredi. Neni ayt­sa da, naqtılı derekpen arnau janrında ärbir oqiğağa özi kuäger bolıp jırlaydı. Sol sebepten de Süyinbay jır­lağan keyipkerlerdiñ tarihtağı ornın saralau, arnayı tarihi mälimet retinde paydalanu töl tarihımızğa degen közqaras kökjiegin keñite tüser edi. Tek qana Süyinbay emes, jalpı qazaq fol'klorı, halıq aqındarınıñ telegey mwrası tarihi zertteulerdiñ arnasın da, ayasın da keñitetin mälimettik, derektik qorğa bay bolğandıqtan, tarihşılardıñ tarapınan wtımdı paydalanılsa, nebir şındıqtardıñ beti aşıları anıq.
Süyinbay Aronwlın tilge tiek etkende, aytıs turalı aytpay ketu äste mümkin emes. Jalpı, büginde aytıstıñ alamanın qazaq qızdırıp otırğanımen, tür­ki halıqtarınıñ köbinde aytıs öneri­niñ bar ekeni belgili. Aytıstı qırğız – aytış, äzerbayjan – deyişme, meyhana, tü­rikte – atışma dep ataydı, bäri de aqın­dardıñ jır jekpe-jegi esebinde qol­danğan. Äytkenmen osınau elderde Süyin­bay men Qatağanday eki eldiñ atınan söz dodasına tüsken aqın tağı da bel­gisiz. Sondıqtan «Süyinbay men Qata­ğannıñ aytısı» – türki halıqtarı arasında bolğan ejelgi zamandağı elaralıq aytıstıñ hatqa tüsip jetken jalğız ülgisi deuge bolar. Semser tilmen sermes­ken eki aqınnıñ tili ötkir, tanımı tap­qır, jeñiske degen qwlşınıstarı da ji­gerli, aytıstıñ sözi de, jelisi de şımır, tastüyin jinaqı, tau suınday qar­qındı, ekpindi. Biraq bwl aytısta Qatağan jüyeli söz qisınınan jañılğandıqtan atalı sözge toqtalıp, uäjge jığılğanı, jeñilis tapqanı bayqaladı.
Äygili aytıs turalı qazaq poeziyası­nıñ qwlageri İliyas Jansügirov bılay dep jazadı: «Süyinbaydı Jetisudıñ qazaq, qır­ğızı biledi. Äsirese, onıñ Qatağanmen ay­tısı – jalpaq elge tım köp tarağan öleñ. Mwnı är aqın är türli qılıp aytadı. Qazaq aqını aytsa, Süyinbayğa jeñ­di­redi, qırğız ırşısı aytsa Arıs­tan­bay­ğa (Qatağanğa) jeñdiredi». Aka­­de­mik-jazuşı, danışpan Mwhtar Äuezov te «Süyinbay – aytıs öneriniñ altın diñgegi» degen ba­ğa­sın osığan baylanıstı aytsa kerek.
Bwl aytıstı altı Alaştıñ twtas kel­betinen, şejirelik tügel tamırınan habar beretin poema deuge boladı. «Köppin dep ayttıñ, Qatağan, söziñnen osı wsta­yın» degen aqın Qatağannıñ auzınan qa­pıda şıqqan jañsaq sözin özine qar­sı qaru etip jwmsaydı, osılayşa onı tırp etkizbey jeñedi. Qazaq wlıstarı men ruların sipattarımen birge tügel sa­namalağan şejire-aqın qalıñ elin «bü­tin düniejüzine, şögip jatqan mwnar­mın» dep arqalana jırğa qosadı. Dü­nie jüzindegi memleketter arasında jer au­mağı boyınşa toğızınşı ornın iele­nip jatqan baytaq alaştı qazir de osılay däriptesek jarasımdı emes pe?!
Qazaqtıñ üş arısın öreli jırmen ör­nektep tügendegen aqın: «Oral tauğa bir qonıp, tömendep qanat serpeyin» dep aqiıqşa sañqıldaydı. Alşınnıñ Baq­siıq, Swltansiıq, Qıdırsiıq birlestigin til­ge tiek etip «Qara bir twman üş siıq, bürkittey tügi tüksiip… Bäri batır balası, qannan keuip körgen joq, nayzasınıñ sağası» dep äueletip äketedi. Sözin «Jüre almassıñ jalğanda, küniñ qanday boladı, noğaylığa barğanda» dep tügel türki­niñ bauırlastığın tağı da arqau ete ayaq­­­taydı.
Süyinbay – arqalı aqın ğana emes, er­­­jürek batır da. Onıñ közsiz erligin osı aytıstan ayqın añğaruğa boladı. Äli Ke­nesarı oqiğasınıñ izi suımay, eki jaq­tıñ entigi basılmay twrğan kezde öt­ken alaman aytısta qarsılasınıñ qa­ğıtpa sözine aduındı aqın tosılmay:
…Äuelinde er Däuit,
Wstağan eken körikti.
Zatı jaman Qatağan,
Mwnşa nege jelikti.
Jetpis eki kisimen,
Kerbalanıñ şölinde,
Şäyit bolğan Qwsayın,
Ölimge solar könipti.
Şäyit bolğan kisini,
Täñirim artıq köripti! –
dep jauap be­redi.
Söz – qwdiret! Napoleonnıñ qarumen ba­ğındıra almağan jerin Bal'zak qa­lamımen tabındırdı, Şıñğıs hannıñ twl­parınıñ twyağı jetpegen jerge şoñ Şıñğıstıñ qalamınıñ siyası jetti. Sol siyaqtı, jüzdegen jıldar boyı enşisi bölinbey kelip, «bölip al da, biley ber» degen otarlıq qitwrqı sayasattıñ saldarınan arası ajırap, endi setiney bas­tağan ağayındı alaştıñ arasın Süyin­bay jäne onımen twrğılas qazaq-qırğız aqındarı öleñ-jırdı däneker etip jiberdi. Sondıqtan arındı Süyinbay Ala­taudıñ eki bökterin en jaylağan, enşisi bölinbegen qazaq pen qırğızğa or­taq aqın boldı. Osığan baylanıstı bo­l­sa kerek, qırğızdıñ äygili aqını To­ğalaq Molda:
Ekeyden şıqqan Süyinbay,
Aqındar bwğan jetpegen.
Qadir tauıp qarığanşa,
Basınan baq-qws ketpegen, –
dep jır­­lap, ardaqtı aqındı pir twttı. Ol «Jam­bılğa» degen öleñinde:
«Jambılım jannan asqan aqın eken,
Aytqanı Süyinbayğa jaqın eken», – dep jılı şıray bildiredi. Mine, bwl qa­zaq pen qırğız aqındarı arasındağı dästür sabaqtastığın körsetedi.
Süyinbay aqın «Manas», «Köroğlı», «Şahnama», «Totınıñ toqsan tarauı» siyaq­­tı jır-epostardı keyingi wrpaqqa jır­lap taratuşı köneniñ közi boldı. Ol Qaz­tuğan, Dospambet, Şalkiiz sekildi qobızben jır tolğağan jorıqşı jı­raulardıñ dästürin qayta jañğırtıp,
HİH ğasırğa dombıramen äkelgen, onı şı­ğıs ädebietiniñ üzdik ülgilerimen jal­ğastırğan däneker twlğa qızmetin atqara bildi. Sondıqtan onı bayırğı jırau­lar­dıñ soñğı twyağı häm arqalı aqındardıñ bası bolğan twlğalardıñ biri retinde qa­ras­tırğan jön siyaqtı.
Onıñ poeziyasınan köbe kigen jırau­lardıñ dübiri estiledi, köne türki däuiriniñ äuen, lebi seziledi. Aqın jırlağan «Jabay batır» dastanı sonau Altın Orda za­ma­nınan «On san noğay bülgende, Ormanbet han ölgende» oqiğasınan sarqıt wsınadı:
Noğaydan şıqqan Jabaydı,
Jabaydı kelip bes mıñ kisi qamaydı.
Jabay aldı nayzanı,
İstedi talay aylanı…
Suırdı sonda qılıştı,
Dwspan qayta jılıstı.
Şıqırlap nayza şanşıldı,
Qan bolıp adam janşıldı…
Qalasın şauıp qarattı,
Mal men mülkin talattı.
Endi noğay qara dep,
Jwrtına saldı sanattı!
Bwl dastan turalı Säken Seyfullin bılay dep jazadı: «Mine, bwl – bir jır­dıñ üzigi, bwl da Ormanbet bi ölgende bol­ğan qırğın şabınşılıqtarğa meñ­zeytini körinip twr… Bwl da qazaq rula­rınıñ noğaylı bolıp jürgen kezinde, Qazandı özimsinip jürgen kezindegi za­manğa meñzeydi».
Süyinbay este joq eski zamannan wlt­tıñ kodında, tüpki twñğiıq jadında saq­talğan kök türkiniñ börili bayrağın, ay­barlı wranın qayta jañğırtıp, otar­lıq bwğaudağı sanası qalği bastağan hal­qına qalqan etti:
Börili bayraq astında,
Bögelip körgen jan emen.
Böridey jortıp ketkende,
Bölinip qalğan jan emen!
Böri bası wranım,
Börili meniñ bayrağım.
Börili bayraq kötersem,
Qozıp keter qaydağım!
Külli türkige wran bolğan bwl kieli rä­miz turalı kezinde akademik Älkey Marğwlan «Qasqır beynelengen petroglifter. Şapıraştı taypasınıñ totemi» degen zertteuinde bılay dep jaza­dı: «Qas­qır beyneleriniñ mol taraluı – ejel­gi taypalardıñ qaysarlıqtı ülgi etip, qasqırdı totem etkendiginiñ ayğağı. Börini totem etu räsimi qazaqta ğwndardıñ keybir saltın bügingi künge wlastırğan wlı jüzdegi şapıraştı taypasınıñ jo­rasınan bayqaladı. Etnikalıq twrğıdan şapıraştı Jetisudağı ejelgi ğwndardıñ twqım-twyağı, anığıraq aytqanda, bwl süyek ğwndardıñ ikey (ikyuy) degen tay­pasınıñ jwrnağı. Äygili aqındar Süyin­bay men Jambıl osı rudan şıqqan…Qas­qırğa täu etu ğwrpı mıñdağan jıldar boyı şapıraştı wrpağı arasında jal­ğasıp kelgendikten osı salttıñ key­bir silemderi büginderi de el arasında bar. Mısalı, ayağı auır analar jerigin basu üşin qasqırdıñ bauırı men jüregin jeytin bolğan, besikke twmar etip böriniñ qwla­ğı men tırnağın ilu jorası da bar. Key­bir äulette nayzağa baylanğan böri bey­neli jalau saqtalğan. Jambıldıñ aytuın­şa, Swranşı men Bwğıbay ba­tır­lardıñ nayzasında böribası tağıl­ğan».
Bwl – böri turalı este joq erte za­man­dardağı köne añızdardıñ halıq jadında jattalıp, aqın-jıraular ar­qılı büginge jetkenin äygileydi. Mäselen, köne üysin däuirindegi erlik jırğa arqau bolğan äygili äñgimede jauları üysinniñ bii men äyelin öltiretini bayandaladı. Añız boyınşa, äuletten bir näreste wl aman qalıptı. Osı kezde äkesiniñ tuısı Böje batır kömekke kelip, şayqas üs­tinde balanı qalıñ şöptiñ arasına ja­sırıp ketipti. Soğıs bitip, jaudıñ betin qayırğannan keyin, ol balanı qasqırdıñ emizip twrğanın jäne bir qwstıñ äuede aynalıp wşıp jürgenin bayqaydı. Söytip, balanıñ tegin emes ekenin tüsinip, onı ğwn­dardıñ kösemine aparıp beredi. Qa­ğan balanıñ atın Künbi dep qoyıp, tär­bieleydi. Bala erjetip, «kök böri» atın alğanda, qağan onı qolbası etip tağayın­daydı. Ol jauların jeñip, tuğan jerin qaytarıp, üysin elin bilegen körinedi.
Endeşe, kün astında kürkirey jort­qan türikterdiñ, ğwndar men üysinderdiñ qasietti wranın uaqıt pen keñistiktiñ joy­qın kedergisine qaramay, qayta jañğırtqan, alaş ruhı men bekzattıq ja­dınıñ şıraqşısı bolğan abız Süyin­bay Aronwlınıñ osınau öleñi türki ru­hani älemi üşin sirek kezdesetin qw­diretti qwbılıs bolıp tabıladı.
Köptegen türki halıqtarınıñ köne tanımı boyınşa jır aqınğa Jaratqan tarapınan beriletin ğajayıp sıyğa balanadı. Aqın, baqşı, aşug, jomoqşı-ma­nasşılar öleñdi Täñir tarapınan «säue­gey tüs köru» arqılı adamğa jwğa­tın ar­tıq­şa qasiet dep wqqan. Bwl köne tür­kilik wğım Süyinbaydıñ basınan da ötedi, sol sebepten de aqın eşkimnen taysalmay, tek qana aqiqattı aytıp, halıqtıñ mwñ-mwqtajın söylep ötuge, tağdırdıñ qa­lauı boyınşa berilgen «amanatqa qiya­nat» etpeuge tiis boladı. Osı qasietti qız­metti Süyinbay aqın abız­dıqpen at­qarğan deuge boladı. Onıñ Tezek törege ay­tısında arqası qozıp:
«Han Tezek, baylığıña bas wrmay­mın…
Şın dertim wstap ketse aynımalı,
Basımnan wşqan qwstı asırmaymın!», – deui de aqındıq joldıñ kieli qwbılıs ekenin halqına tağılım etkeni, tabıs et­keni bolar. Özine aqındıqtıñ qalay qonğandığı turalı ol bılay degen:
Atıñnan aynalayın Qızır babam,
Tüsimde tañğa juıq keldiñ mağan.
Bilmeymin «öleñ» dedi, «kögen» edi,
Sayrauıq qwstar kelip töndi mağan.
Auzına Qızır-İliyas tükirip, kök böri­niñ kiesi jebegen şayır aqındıqtıñ ser­tine adal boldı, söytip, şäkirti Jam­bıl­dıñ jolın aşqan batagöy abızğa ay­naldı. Sondıqtan bolsa kerek, «piri Süyinbayğa siınbay söz söylemegen» jır alıbı Jambıl:
«Pirim bar jır nöserin aspanğa atqan,
Swñqarday sañqıldağan er Süyinbay», – deydi aruaqtanıp.
Süyinbay aqın bir jırında özin «Aydarı altın barıspın» degen eken. Osı altın aydarlı barıs Jambılda qızıl jolbarıs beynesinde wlasadı. Täuel­siz­dik tañı atqanda sonau saqtan beri üzil­mey jalğasqan altın barıs quattı qazaq eliniñ bederli belgisine, aybarlı wranına aynaldı.
Bwl orayda biıl tuğanına eki ğasır to­lıp otırğan aqın:
«Süyinbay – Alatauday atım darday,
Jatqanımda boldım ğoy şökken narday», – dep, twlğasın tuğan ölkesi alıp Ala­tau­ğa teñeui – öziniñ şın bağasın bilgen­digi, bolaşaq wrpaqqa kämil sengendigi edi. Rasında, ädebiet äleminde aqın Süyin­bay bwltpen tildesken Täñirtaudıñ as­qaralı jotası sekildi zañğar qwbı­lıs­qa aynaldı.
Altı Alaştıñ arqalı aqını ğana emes, wlan-ğayır aymaqqa twlparınıñ dü­biri jetken kök türikten tamır tartqan köşeli jwrttıñ jalaulı jırauı, semser sözdiñ sayıpqıranı bolğan Ala­tau­dıñ aqiığı kün ötken sayın biiktep, kök bayraqtağı kün astında qalıqtay wşqan al­tın qıranday asqaqtay bereri anıq.

“Qazaq ädebieti” gazeti