Түркияда Қазақ хандығының 550-жылдығына орай конференция өтті

Türkiyada Qazaq handığınıñ 550-jıldığına oray konferenciya ötti

| Sep 5, 2015

Qazaqstannıñ Türkiyadağı Elşiliginde Qazaq handığınıñ 550-jıldığına oray konferenciya ötip, oğan türik qoğamınıñ saraptamalıq jäne qoğamdıq toptarınıñ jäne BAQ ökilderi qatıstı.

Qazaqstannıñ Elşisi Janseyit Tüymebaev söylegen sözinde Qazaqstannıñ mıñdağan jıldardan beri türli örkenietter damu joldarınıñ toğısqan, halıqtardıñ wlı köş bağdarlarınıñ qiılısqan jeri bolğanın atap ötti. Mwnda euraziyalıq dalanıñ keñ aumaqtarı igerilip, materialdı jäne ruhani mädeniet ornatılğan. Büginde bwl biregey mädeniettiñ jetistikteri bükil älemde moyındaluda.

J. Tüymebaev konferenciya qatısuşılarınıñ nazarına Qazaq handığınıñ 550-jıldığın atap ötu şarası Qazaqstan üşin zor mañızğa ie ekenin ayttı. Mereytoylı jıl halıqtıñ tarihi sanasınıñ qalıptasuında erekşe orın alıp jatır. Bwl is-şara Qazaqstan men türki äleminiñ ağartuşı intelligenciyasınıñ is-äreketterinde de beynesin tappaq.

İs-şarağa qatısqandar Qazaq handığı tarihına asa qızığuşılıq tanıtıp, Qazaqstannıñ tarihı men mädeni dästürin zertteuge bağıttalğan birlesken wmtılıstardıñ qajettiligi üşin söz qozğadı. Osığan oray, Qazaq handığınıñ 550-jıldığın atap ötu is-şaraları wlttıq memlekettiliginiñ qalıptasuınıñ tereñ tamırlarınıñ bar ekendigine jäne jalpı bauırlas Qazaqstan jerindegi tarihi memlekettiliginiñ kuäsi bolıp tabıladı. Qazaq handığınıñ 550-jıldıq mereytoyınıñ qazaqstandıq jastarı üşin mwragerlik körinisi, sonımen qatar qazirgi zamandastardıñ jinalğan bilim qorın, öz halqınıñ saltı men dästürin keler wrpaq üşin saqtauğa mindettiliginiñ belgisi ekendigi atalıp ötti.

Konferenciya ayasında Qazaqstan men Türkiya ekijaqtı qarım-qatınastarınıñ tarihı, Qazaqstan halqı assambleyası men Qazaqstan Ata zañınıñ 20-jıldığı sekildi atalıp jatqan bayandı uaqiğalar taqırıbına säykes fotokörme wyımdastırıldı. Oğan qosa, Jänibek pen Kerey handarınıñ beynesi körsetilgen suretter men atı añızğa aynalğan Abılay han otırğan köp qanattı kiiz üy maketi şığarıldı. Qatısuşılardıñ nazarına türik tilinde basıp şığarılğan Qazaqstan turalı kitaptar wsınıldı.

QR SİM baspa söz qızmeti

BWLANTI-AÑIRAQAY ŞAYQASTARI: JALĞANI MEN ŞINDIĞI

kerey.kz

SÖZ BASI «Sovet ökimeti twsında qazaq tarihı bwrmalanıp, teris tüsinik berildi» degen söz jii aytıladı qazir. Basılım betterinde bolsın, tarihşılardıñ bas qosqan jiındarında bolsın. Jalğanı joq, anıq edi. Kuämiz, 70-jıldardağı qazaq tarihı oqulığınıñ qalıñdığı pışaqtıñ qırınday ğana-tın. Onıñ özi mardımdı oqıtılmadı. Bwl şejiremizdiñ otar kezdegi küyi edi… Al qazirgi tarihımız bwrınğıdan da beter soraqı jağdayğa tüsti. Bilim men ğılımğa köñil böludiñ ornına bügingi qazaq ru-taypa wymasınan şığa almay jür. Osı küni ärkim öz atalasınıñ nemese babasınıñ bi bolğanın, jırau ne batır bolğanın oydan şığarğan jalğan derekterimen üzdiksiz nasihattap, keyin oğan san milliondağan qarjı şaşıp, kitap şığaru, as berip, kesene, eskertkiş ornatu sıqıldı t.b. berekesiz istiñ soñına tüsken. Ökinişke qaray, jağımsız
Tarbağataydağı wlt-azattıq küres

kerey.kz

(Osı tarihi oqiğanıñ 70 jıldığına arnaladı) Qazaq jeriniñ şığısındağı Tarbağatay jeride tarihtıñ tarğalañ jıldarınıda böliske tüsip jarımı qazirgi Qıtay jerinde qalğanı belgili. Osı qasietti topıraq ejelden atam qazaqtıñ qwttı qonısı bolıp kelgen edi, osı Tarbağataydıñ arğı betinde (1944-1962) jıldarğa deyin türli tarihi, sayasi oqiğalar bolıp jattı, işinde eñ körnektisi 1944-1947 jıldar aralığında bolğan wlt-azattıq kürester edi. Desede osı kürester bolğan qazaqtıñ tört aymağınıñ ekeuinde yağni Altaymen İlede bolğan wlt-azattıq küresteri turalı köp aytılıpta jazılıpta keledi, desede Tarbağatay jerinde bolğan kürester aytılmay keledi, bolğan tarih tasada qalmau kerek, endeşe Tarbağataydağı oqiğalar qalay boldı? Kimder qozğalıs bastadı? Soñı nemen ayaqtaldı? Osı saualdarğa tarihi derektermen sol oqiğağa qatısqan kuagerlerdiñ estelikteri , tarihi kartinalar arqılı jauap
Qazaq-joñğar din üşin soğıspağan!

kerey.kz

Qazaq-joñğar din üşin soğısqan degender mına derekke süyense kerek: 1691 jılı 6 aqpanda Irkutsk qalasında Joñğar hanı Galdan Boşogtu (moñğol. Galdan Boşigt; Qalm. Galdan-Boşigt; 1644 – 1697) elşileriniñ Qazaq handığı turalı äñgimesi. «…Şabarmandar: «Osıdan on jılday bwrın olar, Qalmaq Buşuhtu hanı men Kazak Ordası, dini ärtürli bolğan. Buşuhtu han qalmaqtarmen jäne basqa da orda müşelerimen birge Dalay-lamağa senedi, al kazak ordası äsirese Mwhametke Qırımdıq jolmen senedi, bwsurmandıq jolmen sündetteledi. Al Buşuhtu han Kazak Ordasına onımen, qalmaq Buşuhtu hanımen jäne Ordanıñ basqalarımen bir Dalay Lamağa birigip buddağa sensin dep jiberdi. Sondıqtan da olarmen janjal tuındadı, öytkeni olar qalmaq jolımen Dalay-lamağa sengisi kelmedi, osınıñ saldarınan ülken şayqastar bolıp, Buşuhtu han olardıñ köptegen
BÖRİNİÑ ATIN ALĞAN ITELİ MEN MOLQI

kerey.kz

(«”V”dıbısınıñ ömiri» maqalasınan üzindi) Vorg(vork). Bwl kädimgi kök tüsti jäne osığan baylanıstı börini bildirdi. Böri degen sözdiñ özi kök tüsti wğındıradı. Vorg(vork) sözi V dıbısınıñ “wb, ob, ab, ba, bo, bw, w, u” bolıp türlenuine say, burğ, vorğ, burı, vlue, böri, börik, volk sözderin tudırdı. Volk – ölekşin. Vlue(böre, böle) – ağılşın tiline kök tüsti bildiretin atau retinde ğwndar jağınan endi. Volf(börip) sözi olarda börini bildiredi. Burıl tüs te kök tüsti negiz etedi. Qazaqta “böriktirip qıradı” degen söz bar. Bwl biriktirip qıradı degen mağınanı beredi. Qazaqtıñ birigu degen söziniñ äubasta tuıluına da börilerdiñ azığın wstaudağı wyımşañ äreketi äser etken. Volk(börğ) – Şığıs Europa jerinde börini bildirdi. Volk sözi bolğ, bolqı
TWĞIRIL HANNIÑ ÄLEMDİ BILEGEN WRPAQTARI

kerey.kz

Twğırıl hannıñ Nılqı şamğwn(sanğwn), Eke(Üki), Taybwğa degen üş wlı boldı. Nılqı şamğwnnan tarağan äulet Torğauıt, Qalmaq, Abaq-Sahara qatarlı ordalardıñ bileuşileri bolsa, Taybwğadan tarağan äulet Sibir, Tömen handıqtarın biledi. Twğırıl hannıñ inisi Jaqa qambınıñ qızınan tuğan jiender Wlı Moğol ordasın, Qıtaydı, Irandı bilese, öziniñ Qwlağudan tuğan jienderi Irandı tağı dübirletti. Twğırıl hannıñ wrpaqtarınan Qazan, Qajı-Tarhan(Astrahan), Qasım handıqtarınıñ tağına otırğandar da boldı. Qırım handığın bilegen Twğırıl han wrpaqtarı twtas Joşı wlısındağı barlıq handıqtardı şeñgelinde wstadı. Joşı wlısınan şıqqan handıqtardıñ täuelsizdigin qorğau jolındağı şayqastardı wyımdastıruşı boldı. Qırım handığın bilegen Twğırıl hannıñ wrpaqtarı Qırım handarınıñ esiminiñ bärinde Kerey qosımşası bar. Bwl turalı Orıs zertteuşileri ekige jarıladı. Biri, Qajı -Kereydi Twğırıl han äuletinen dese, biri