|  |  |  |  |  | 

Zuqa batır 150 jıl Zuqa batır 150 jıl Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Ädebi älem

Bwlttan biik bayrağı!

Askerhan Aqtay

Bwlttan biik bayrağı!

                             Zuqa batr Zuqa batırdıñ 150 jıldığına

Tolğau

 

Alla dep, sözin bastağan

Aldına jayıp Qwrandı.

Egesken jauğa şapqanda,

Er Bwqarbay wranı!

Jelge bilep qwrağı,

Jemeney, Zaysan twrağı.

 

Keşe de ötken er Zuqa,

Altı alaştıñ aybarı,

Su basınıñ twnığı

Süt betinde qaymağı.

Qırannıñ boyı qıstauı,

Jemeney bası jaylauı.

…Burıl şıñnıñ basında,

Bwlttan biik bayrağı!

 

Alla dep sözin bastağan,

Arqa twtar kösemim.

Alaş aman bolsın dep,

Arqañdı jelge tösediñ.

Otanğa jılu bolsın dep

Oşaqtıñ otın kösediñ.

 

…El üşin ötken erlerdiñ

Este qalar dañqı şın.

Sañlaq tuğan erlerdiñ,

Sarqıtısıñ, artısıñ!

Qolıña qaru alğanıñ

Qara orman halqı üşin,

Tolarsaqtan su keştiñ

Din men dästür, salt üşin.

Bizde jürmiz er baba,

Sen jasağan erliktiñ

Jasay da almay jartısın!

 

Kün astında kümis şıñ,

Dulığası sekildi.

Kümbir-kümbir kümbezder

Qwbılası sekildi.

Jüzindegi meyirimi

Şwğılası sekildi.

Elim degen erlerdiñ

Twrğılası sekildi.

 

Qwbılağa bet tüzep,

Qwdayğa jasap qwlşılıq.

Şarapattı bolsın dep

Şäkirt erttiñ qwlşınıp.

Dinniñ boldı diñgegi

Öziñ ekken mıñ şıbıq.

Azan dauıs estilse,

Altay jaqtan ay tuıp,

Küngey betten kün şığıp.

 

Haq jolına qızmet qıp,

Nwrğa bölep jan-jağın.

Sırına tereñ boylağan,

Älifpenen hamzanıñ.

Kagbağa täu ettiñ,

Mekkeniñ tatıp zämzamın.

 

Top aldında söylese

Torı jorğaday taypalğan.

Toltırıp aqqan arnasın

Tolqın suday şayqalğan

Köp aldına şıqqanda

Kösemdigi bayqalğan.

Eki talay künderde

Erdiñ kegin qaytarğan.

Töre aldında taysalmay

Aqiqattı ayta alğan.

Japırağı salalı

Nar tereksiñ jayqalğan.

 

Keşe de ötken er Zuqa

Qarlı Altayday şıñ edi.

Kün joq bolsa Ay edi

Ay batqanda kün edi.

Jauğa şapsa qaharlı

Jauar bwlttay tünerdi.

Elin jatqa bermegen,

Qazaqtıñ edi tiregi.

Köp işinde bir edi.

Topqa salsa mıñ edi.

 

Jüzine ümit wyalap,

Kimde kim körse qiyanat.

İzdep ädil Zuqanı,

Tabatın medet, tiyanaq.

 

Qalba tauın qaptaldap,

Qayqaya ösken samırsın.

Qara nöpir jau kelse.

Qarsı soqqan dauılsıñ.

Bar qazaqqa bauırsıñ.

Sarı altınnan auırsıñ.

Qanatında qırannıñ

Qayqı taldı qauırsın.

Oñ jağıñda- Qara Ertis,

Sol jağıñda – Sauır şıñ.

 

…Köp jılqınıñ işinde

Köz tartpay ma, alası…

Alaşta ötken Er Zuqa,

Dara tuğan danası.

Noqta ağası Kereydiñ

Iteli ata balası! .

Kemel tuğan kemeñger,

Azamattıñ sarası.

Bir arnada toğısqan,

Iman, erlik salası.

 

Keşegi ötken er Zuqa

Qolına alğan aldaspan,

Ata jaumen ayqasqan,

Auzına dän salmastan.

Jebeden de jüyrik eñ,

Ötkir de edi almastan.

Azattıq üşin küresiñ

Aylardan ayğa jalğasqan.

 

Beren mıltıq asınıp

Bekingen jaumen beldesip.

Qaraşada qar keşip,

Sümbilede sel keşip.

Serikteri qasında,

Semserin qatar sermesip.

Tekti de tuğan batırdı,

Terbetip jatır jer besik.

Jezbwydasın süyretip,

Jelbegeyli jel köşip….

*****

Köldeneñdep kettiñ be,

Kökpektini köbelep.

Jele jortıp öttiñ be,

Jemeneydi jebelep.

Aldı mwnar dünie

Zuqadan ötti -au, ne kerek?…

 

Zuqanıñ basın alğan kün,

Armanda qazaq qalğan kün.

Ürkerdiñ jüzgen säulesi,

Üliñgir köl sualdı.

Qalbatau betin qaptağan

Qarağay bası quardı.

Kegiñdi seniñ alam dep,

Jauıña oynaq salam dep,

Erjürek Alaş balası

Twlpar minip tu aldı,

Qas dwşpannan kek alıp,

Qılış qanğa suardı.

Azattıqtıñ tañı atıp,

Alaşım qayta quandı.

 

Oğılan tuğan erler-ay,

Zuqamen bolğan maydandas.

Keruen köşi sekildi

Ketken künder aynalmas.

Qırannıñ suı sor bolar,

Közinen tamsa qayran jas.

******

Tört jaqqa oşaq qazdırıp,

Töbel dönen soydırıp,

Töñiregin körkemdep,

Töbege müsin qoydırıp.

Jüz elu jıldıq dañqıñdı,

Jüzi jarqın wrpağıñ

Jatır mine mine toy qılıp.

 

Tereñnen tergen marjanday

Tolğadım Sizge tekti jır.

Täuelsizdik tañı atıp,

Tündigimnen tökti nwr.

Altın swñqar azattıq

Alaşqa qayta qonğalı

Jiırma bes ğasırday,

Jiırma bes ötti jıl.

 

Täuelsiz qazaq elimniñ

Törde tasıp ırısı.

Alaqanda altını

Uısında kümisi.

Atırau, Altay boyında

Erkin esken tınısı.

 

Erlik penen jigerge

Parasatıñ sıyıp twr.

Ruhıñ asqaq biik twr.

Rabbım özi jar bolıp

Rahım nwrın qwyıp twr.

Altı Alaştıñ abıroyın

Allam öziñ, biik qıl!

KEREY.KZ

Related Articles

  • Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

    Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı

  • Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: