It jetelegen äyel (äñgime)
kerey.kz
Qalanıñ osı audanına jaqında ğana köşip kelgendikten äri jwmısqa erte ketip, keş keletindigimnen körşilermen äli tanısıp ülgermedim. Menen göri äyelim olardıñ birazın tanıp qalıptı. Sonıñ aytuımen körşilerimiz turalı aqparatqa sırttay qanıp jürip jattım.
Bir küni jwmısıma kündegiden jay jinaldım. Dalağa şıqqanımda auladağı şağın kögalda itin jetelep jürgen äyelden özge jan balası közime tüspedi. Aqtös sarı it meni körgen jerden ürip, iesiniñ qolındağı qarğıbauğa baylanğan bazar şılbırın jwlqa tarta, mağan qaray tap-tap beredi. Qapelimde sasıp qaldım da, ile:
- Şıq ey – dep itti jasqay söylep, bwrıla berdim.
- Qorıqpa, ol it adamdı qappaydı -dedi älgi äyel orıs tilinde. Men oğan amandasuğa oqtalıp, jüzine qaradım. Jüzine ağartıp betmay jaqqan, erinderin jas qızdarday qızılğa, şaşın sarığa boyağan egde jastağı äyel eken.
- Salamatsız ba apay ? – dedim. Ol estise de, estimegen janday:
- Salamatsız ba ?-dedi orıs tilinde. Men odan artıq tildesudi qwp körmedim de öz jolıma tüstim. Keşke kelgen soñ osı körgenimdi äyelime ayttım.
- E, ana apaydı aytasıñ ba, ol qazaq bolğanımen, orısşa söyleydi. Anau bir küni balalardı oynatuğa esik aldına şıqtım, azdan soñ körşi kelinşekterde jinaldı, sodan äñgimemiz jarasıp twr edi, sol apay keldi, qolında jetelegen iti bar. Itinen balalar qorqıp, jasqanıp edi. Ol orısşalap:
- Qorıqpañdar , it körmep pe ediñder? -dep balalardı zekip tastadı. Özi tağı bizben biraz söylesti. Alayda, iti onıñ köp twruına köne me, apaydı tartqıştap ala jöneldi, öziniñ şaması itine zorğa jetetin körinedi. Ol kisi ketken soñ qasımdağı kelinşekterden swrap edim, osı üyde wzaq jıldar twrıp kele jatqan Säule:
- Bwl bir jesir äyel, küyeui osıdan 5-6 jıl bwrın ömirden ozğan. Küyeui ülken ğalım adam körinedi, lauazımdı qızmetter atqarıptı. Bir wl, bir qızı bar eken, biraq balalarımen aralaspaydı-dedi. Onıñ sözin Ayman qostap:
- Özi bir qızıq adam, äneu küni osı jerde Arman men Araydı oynatıp otır edim, meniñ qasıma kelip, biraz şüyirkilesti. Biraq ol küni qasında jetelegen iti bolmadı. Sodan bolar jartı sağat köleminde söylestik. Mağan, osı bala degennen şarşamaysıñdar ma? Osılar erteñ senderge opa bere me ? onan da özderiñdi kütseñderşi, ömir degen tım qısqa, rahatın körip qalu kerek emes pe?-dep biraz lekciya oqıp ketti. Ülken kisi bolğandıqtan köp eşteñe aytpadım -dedi ezu tartıp. Kelinşegim öziniñ estigenderin osılay aytıp otırğanda meniñ köz aldımda tañerteñ körgen qartañ äyeldiñ beynesi bir sät ketpey twrdı.
Osıdan bir-er ay ötken soñ, kündegi ädetimmen jwmısqa baruğa jinalıp, üyden şıqqanım sol edi, kögalda qoyılğan wzın orındıqta şalqasınan jatqan apaydı kördim. Iti körinbeydi. Bwl kisige ne boldı eken, jağdayın bileyin, Qwday qosqan körşi äri jalğız bastı pende ğoy dep janına jettim. Apaydıñ eki közi jwmılıp, auızı bir jağına qaray qisaya aşılıp qalğan eken. Ol kisige birdeñe bolğanın bildim de birden jedel järdemge qoñırau şaldım da, özim sol jerde twrıp, olardıñ keluin küttim. Jwmısıma keşigip keletinimdi eskertip qoydım. Köp keşikpey jedel järdemde keldi. Menen jağdaydı wğınğan soñ apaydı özderimen birge alıp ketti. Qay da aparatındarın bilip men de öz jönime kettim. Arada biraz kün ötken soñ, jağdayın bileyik dep äyelimiz ekeuimiz ol kisi jatqan emhanağa bardıq. Ol bizdi körip qattı quandı. Jastığın biiktetip, eñsesin tiktey otırdı. Bwrınğıday emes, jüzi solğın, közderi kirtiip ketipti. Bizde onısın elemegendey hal-jağdayın swradıq. Ol kisi jağdayın, em-domın, emhananıñ tamağın bärin-bärin aytıp jattı. Endi bir sät körşileri esine tüskendey olardı tügendep şıqtı. Bizdiñ balalarımızdı da swraudı wmıtpadı. Keterde meniñ qolımdı qattı qısıp wstap:
- Wlım, men sağan razımın… ol osıdan özgeni ayta almay bulığıp qaldı. Men ol kisini jwbatıp, qolımdı eptep tartıp edim onıñ qos qolı tastay jabısıp qalğanday jiberer emes. Az-kem ünsizdikten soñ ol:
- Men öte, öte ökinemin, ätteñ, ömirim qayta kelse, mülde basqaşa jasar edim. Biik mansap, baylıq pen ataq adam közin baylap tastaytın siyaqtı. Nağız qwndılıqtı eskermey, jel aydağan qañbaqtay kün keşippin.
- Siz neni nağız qwndılıq dep aytıp otırsız? – dedim iştegi şerin tarqatsın degen nietpen oy wştap.
- Nağız qwndılıq ol – otbası, balalar, wrpaq sodan soñ wltıñnıñ minezimen ömir süru eken. Ol osı sözderdi sabırlı, salqın ünmen, közin bir nükteden almağan küyi özine jattandı tilmen ayttı. Söziniñ soñın ala öleusiregen janarınan tamğan jas tamşıları, sarğayğan jüzin boylap ağıp, ieginiñ wşınan barıp, az kidirdi de tösine tamıp ketti. Men ne dep jwbatarımdı bilmedim, äyelimniñ de köz jasqa malınıp ülgiripti. Men eñkeyip barıp qart ananıñ mañdayınan süydim. Süygende de sonday bir ıjdağat pen ayalay süydim.
- Wlım, mınau meniñ wlım men qızımnıñ telefon nömirleri, olar alısta, tım alısta twradı. Qolıñ tise solarğa habarlasşı. Ol osını aytıp, qolımdı bosatıp jastığınıñ astınan bir tilim qağazdı mağan wsındı äri menen közin almağan küyi sözin sabaqtadı:
- Olar, ekeui azamat jasına tolğan soñ, birinen soñ biri sol jaqqa oquğa ketti de, üylenip qalıp qoydı. Balalı-şağalı boldı. Alayda sonşa jıldar işinde tek bir-aq ret keldi. Äkesi qaytıs bolğanda. Sodan bolar, men olarğa ökpeledim, şınımen ökpeledim. Bwrın renjisem de jüregimniñ tübinen sağınatın edim, keyin sol sağınışım jek köruge aynalıp ketkendey boldı. Men sodan balanı, odan tuğan nemere degenderdi jek kördim, jek kördim. Ol endi közderin menen taydırıp, bölmeniñ töbesine tikti. Az kem ünsizdikten soñ sözin qayta jalğastırdı:
- Men bäri-bir et jürekti pendemin, anamın, äyelmin, boyımdağı mahabbatımdı, meyirimimdi balalarıma tökkim keltin. Alayda, olar menen boyların aulaq salğasın, sol meyirimimdi adam balasınan köri, itke arnadım. It degeni bolmasa, iesine adal ğoy olar. Öziñdi qaba jazdağan itti küşik küninen asıradım. Barımdı, jılı-jwmsaqtı sonıñ auzına tostım. Sonımen söylesip, sonımen sırlastım. Söytip ol meniñ eñ jaqın janıma aynaldı. Men onsız ömirimdi elestete almaytın därejege jetkenimdi özimde sezbey qaldım. Adamdardı tüsinuden qalıp, it jandı bolıp kettim…. ol osılardı aytıp, älde ne esine tüskendey bolımsız ezu tarttı. Onıñ ezu tartuı köñil qoşınan emes, ökinişten, aşı bir mısqıldan edi. Ol biraz jattı da nazarın qayta mağan audarıp:
- Sağan rahmet, aytpaqşı “alğıs, şeksiz alğıs”-degendi qazaqşa qalay aytadı- dedi säl ezu tartıp. Onıñ sözi äzilge juıq bolsada, şınında da jürek sözi edi. Biz onıñ sözin qazaqşa audarıp berdik. Ol iştey dayındalıp jatqanday bir sät ünsiz jattı da:
- Sağan alğıs, şeksiz alğıs-dedi taza qazaq tilinde. Ol osını ayttı da kemseñdep jılap ketti. Äyelim wsınğan qol jaulığımen közinen sorğalağan jasın sürtip qart äyel öz töseginde qala berdi. Balalarına habarlasatınımdı aytıp, biz qoş aytıstıq. Esikke jete bergenimde ol soñğı küşin boyına jinağan janday dauısın köterip:
- Olarğa ayt, men olardı sağındım, olardı jaqsı köremin-dedi kemseñdep.
- Iä, aytam apay-dedim men de nıq senimmen. Auzıma “Apay”-degen söz qalay tüskenin özimde sezbey qaldım. Bälkim ayalağanım älde jalğızdıqtan zar jılağan jan-düniesin tüsingenimnen bolar.
Biz ünsiz üyge qayttıq. Eñsemdi basqan bir jük, özim de anığın bilmeytin bir mwñ, bir sırlı sarın jüregimdi ezip köpke deyin köñilime maza bermey jürip aldı.
Bergen uädem boyınşa wlı men qızına söylesip, anasınıñ jağdayın, olardı sağınğanın, körgisi keletinin aytıp, mümkin bolsa tezdetip keluin ötinip telefon şaldım. Osıdan tura bir apta ötkende şetelge bilim asıruğa bir aylıq oquğa kettim. Qalama oralas sala, üyime jetuge asıqtım. Taksiden tüse közime bir top balanıñ bir itti tayaqtap quıp jürgeni şalındı. Barlay qarasam körşi apaydıñ aqtösi eken, bwrınğıday jüni jıltırap, erkelep, arsıldap jürgen beynesi mülde ğayıp, közderi japaqtap, jautañdap köringenge bir qaraydı, araşa izdeydi, birdeñe bereme dep közderi süzile ümitpen qaraydı. Balalardan itti araşalap alıp basın sipadım, ol meniñ ayağımdı iskelep, birdem aldıma, birdem artıma ötedi. Bwnıñ iesi qayda eken dep jan-jağıma qaraymın, ol körinbeydi. Osı sät üyden şıqqan balalarım men äyelim quanıştarın jasıra almağan beynede mağan qarap jügirip keledi eken. Men olarmen qauışıp bolğan soñ äyelimnen apaydıñ halı qalay dep swradım. Äyelimnen bwrın balam jauap berdi:
- Apay qaytıs boldı, anau taudıñ bökterine aparıp jerledi-dedi. Bwnı estip jüregim mwñayıp sala berdi. Äyelim şäy üstinde ol kisiniñ men ketken soñ şaması eki jetiden soñ sol emhanada köz jwmğanın, balalarınıñ kelip, üyin satıp qayta ketip qalğanın ayttı. Kenet älde ne esine tüsip:
- Aytpaqşı, ol kisi meni bir küni telefon şalıp şaqırdı, barıp edim, tım jüdeu eken. Seni swradı, oquğa ketkeniñdi aytıp edim, äjep-täuir mwñayıp qaldı. Keterimde mınanı küyeuiñe ber-dep mağan bir tüyinşek berdi. Äli aşıp qaramadım, qazir – dep jatın bölmege kirip ketti de birazdan soñ bir aq matağa oralğan şağın ğana tüyinşek zattı meniñ qolıma wstattı. Ata-babamnan qalğan eski bir bağalı zattı alaqanıma alğanday iştey tolqıp qaldım. Eptep aşıp edim, tüyinşek işinen ittiñ qarğıbauı şıqtı. Ol osı qarğıbaumen itin jetelep jüretindi, sol beynesi köz aldımnan bir sırğıp ötti. Kenet sanamda jarq etken jasın oy önboyımdı dür etkizdi. Ornımnan atıp twrdım da, dalağa şığıp, aqtösti izdey bastadım. Bir üydiñ bwrışınan aynala bere bir top adamdı közim şaldı, artında şwbırğan balalar daurığıp:
- Äne qaştı, mine şıqtı -dep älde neniñ izine tüskendey şwbırıp jür eken. Osı balalar kördi me eken, solardan swrastırayın dep solay qaray bettegenim sol edi, tars etip atılğan mıltıq dauısı keşki tınıq aspandı tilip ötkendey boldı. Jügirip jetip edim, közime qan-josa bolıp jatqan apaydıñ iti şalındı. Boyımdı bir türli aşu kernep ketkenin özimde sezbey qaldım, dauısım da qattı şığıp ketti:
- Qaysıñ bwl itti atqan, ne üşin, ne üşin atasıñdar!? -dedim. Osı sät älde kim iığıma qolın artıp, özine qarattı. Orta jasar er adam eken. Ol bir sät ünsız qarap twrdı da:
- Biz qañğıbas itterdi äkimşiliktiñ bwyrığımen wstap, könbegenderin atıp jatırmız, soñğı künderi qalamızda qañğıbas itterdiñ balalarğa şabuılı jiilep ketti. Bir balanıñ tipti ömirin jalmay jazdadı. Solay jasamasqa amal bolmay twr.
- Joq, bwl qañğıbas it emes, tek qarausız qaldı – dedim men onıñ jüzine tike qarap. Ol äntek miğınan küldi de:
- Qañğıbas pen qarausız qaludıñ ayırması şamalı, mağanalas wğım, tek bireui anayı, al endi biri sıpayı aytılğanı bolmasa. Ol osını ayttı da atılğan itti maşinağa saludı bwyırdı. Men osı sät qolımdağı qarğı baudı aparıp aqtöstiñ moynına baylap, basın sipadım da, iştey “Qoş apaydıñ adal serigi, keşikkenim üşin keşir”-dedim de ornımnan twrıp, üyime qaray ayañdadım. Köñilim jabırqap qwlazıp kelemin. Kenet aldımnan “Äkelep” jügirip kele jatqan balalarımdı kördim. Şaması olarda men dalağa şıqqan soñ artımnan ere şıqqan bolar, qaytsın endi jaña ğana ortalarına oralğan äkelerine äli meyirleri qanıp ülgirmegeni bilinip twr. Ayağın endi erkin basıp üyrengen kenjemniñ jügirisi tipti eren, bir orında eki ayağımen kezek sekirip twr ma, joq älde jügirgensip keleme ol jağı anıq emes, äyteu köterilgen ayağı jerge tier-times qayta köteriledi. Köñili şalqar teñizdey, eki közi jaynap, ezui qwlağına jeterdey aqsiıp külip, mäz bolıp keledi. Mağan jetuge sonşa asıq. Olardı körip köñil dalamnan batuğa şaq twrğan jüregimniñ jwldızı jarq etip sanamnıñ aspanına biraq şıqtı.
(soñı)
Abay atındağı Qazaq Wlttıq Pedpgogikalıq universiteti,
Eltanu jäne turizm kafedrasınıñ docenti
Qaster Sarqıtqan
Pikir qaldıru