|  | 

Ädebi älem

IT ÖMİR

BoriRizığın kül qoqıstan terip jep jürgen ala qanşıqtıñ basına bir aq künde baq qondı.Kül qoqısqa jaqın twratın üydegi tanıs qara töbet auıl itteriniñ atamanı bolıp şıqtı.Özi de beymaza töbet edi.Swlu qanşıq körse silekeyi şwbırıp,közi jaynap şığa keletin.Alıp bara jatqan atan küşi bolmasada azdap aylasın asıratın.Sılañdağan swlu qanşıqtardan töbetterdiñ bäriniñ ümiti bar.Biraq sol ümiti qwrğır bireuin armanına jetkizse endi birin sağımday aldaydı.Qara töbette türli ömir soqpaqtarınan ötti.Basqa töbetterdiñ  iemdengen swlu qanşıqtarın tartıp alu jolında ayausız kürester jürdi.Neşe türli dene jaraqatın(telesnıi travma)aldı. «Jalğızdıñ üni şıqpas  jayaudıñ şañı şıqpas»degen ötirik eken.Bwl jalğız özi basqa töbetterdiñ şañın da janın da şığardı.Keyde öz özine tañqaladı.Soyqan töbeleskiş eken.Basqanıñ swlu qanşığın tart'ıp alıp s…p jibergen qanday baqıt,qanday läzzät deseñşi!Sonday läzzätti künderiniñ köbin birge ötkizgen ala qanşıqtı,qara töbet ataman bolğan küni aq özine şaqırtıp aldı.

Qara töbettiñ wyası altınmen aptalıp,kümispen qaptalğan eken.Ömirinde mwnday «saraydı»birinşi ret kördi.Kire beriste küzetşi bolsa kerek eki mäşke şäñk- şäñk etip ala qanşıqqa ses körsetip edi,törde köldeneñ jatqan qara töbet «ırr-ırr»dep dıbıs bergeni sol eken,ana ekeuiniñ dauısı şiqıldap barıp sayqaldana basıldı.Qara töbet söyledi:Kel janım.Öziñdi körmegeli köp aydıñ jüzi boldı.Talay ittiñ dämelenip jüzi keldi.Biraq ,däl öziñdey jan tänimen berilgen adal itti körmedim.Sosın qanşa ğwmır qaldı deysiñ.Kül-qoqısta süyek-sayaqtı qajap azap ömir sürgenşe ,meniñ qasımda azdap bolsa da sılañdap jürip qalmaysıñba.Onıñ üstine bwl jerde jiliktiñ maylı basın müjisiñ.dämdi bılamıqtardıñ bäri osında.Künine bir ret bieniñ sütine şomılıp jünderiñ jıltırap,jarqırap jüresiñ.Anau kül-qoqıstıñ qasındağı itterdi öziñ kördiñ ğoy jalba-jwlba,közderine kök şıbın üymelep jür.Bwl jerde taranıp,aynağa qaranıp basqa töbetterdiñ armanına aynalasıñ.Äne qaraşı küzetşi eki mäşkeniñ ekeuine de pedikyur jasatıp tastadım.Bizdiñ qojayın şirigen bay adam.Jaqsı körgen itine altınnan tis saldırıp,kümisten qoñırau tağadı.Ala qanşıqtıñ quanıştan köñili alabwrtıp siip jiberuge şaq qaldı.Sosın «odin moment»dep kürkeniñ bir bwrışına däret sındıruğa ıñğaylana berip edi qara töbet sañq etti

-Stop!

Ala qanşıq tizesin bükken küii qattı da qaldı.Közi jasaurap qorğansız keyipte qara töbetke qaradı

-Ana jerde arnayı  «unitaz»bar.mäşkeler körsetedi- dedi qabağı kirjiip.Ala qanşıq kelgen soñ äñgime äri qaray jalğastı.

-Biz itter işindegi iriktelgen aqsüyekterge jatamız.Sondıqtan adamdarğa wqsap ömir süru kerek qoy. «Auılbayskiy»ädetten arılıp, «cvilizovnıy»ömirge üyrenu qajet.Bwrınğıday köringen jusannıñ tübine köldey qılıp siip ketudi wmıt.Bügin juınıp şayınıp «kosmetikañdı»jağıp öz öziñe kelesiñ.Erteñnen bastap meniñ qasımda sılañdap jarıqqa şığasıñ.

Ala qanşıqtı kül-qoqıstıñ mañındağı itterdiñ köbi tanımay qaldı.Bwrınğı mwñdas,tağdırlas «qwrbıları»jaqındayın dese küzetşi mäşkeler şäñkildep mañına juıtpaydı.Ala qanşıq tek alıstan(ezuinde mısqıl külki)qol bwlğaumen şekteledi.Keybir itter kül-qoqısqa (sluçainıy)tüsip qalğan maylı jilikterin wsınıp älek.Küzetşi mäşkeler eskertip qoyğan «köşedegi itterdiñ bergen tamağın jemek tügili ayaqpen türtuge de bolmaydı»dep.sebebi ol jarılıp ketui mümkin.Qazir terrorister adam ekeş adamdı jarıp jatqanda itter degeniñ ne täiiri.Jäy «eksperiment»retinde küliñdi kökke wşıruı mümkin ğoy.

Ala qanşıq künnen künge sülulanıp,böksesi bwltıñdap töbetterdiñ köz qwrtına aynaldı.Bir küni oppoziciyada jürgen töbetter mäjilis qwrıp kün tärtibine qara töbet pen ala qanşıqtıñ mäselesin saldı.

-Soñğı kezde- dedi baqa auız käri töbet-ala qanşıq bizdi elemey jür.Özderinen artılğan süiek-sayaaqtı da dwrıstap bölmeydi.Jiliktiñ maylı basına talasıp künde ırıldasıp jatqanımız.Köz aldımızdan sılañdap arı ötedi beri ötedi.Mısımızdı basıp bitti.Birdeñe deyin deseñ kwzetşi mäşkeler şäñkildep estirtpeydi.Ne isteymiz?

-Ala qanşıqtıñ qılığın qara töbet bilmeytin şığar.Ol bilse süyek-sayaaqtı bärimizge teñ bölip qarıq bolar edik dedi şıbın bet sarı töbet.

-Bilgende qanday-dedi bir közi soqır qanşıq.

Itter jiını äri talqılap beri talqılap,bay qojayınnıñ arqasında biti semirgen qara töbetpen ala qanşıqqa şara qoldanatın boldı.Ol qanday şara?Jüretin jolın toruıldap bäri jabılıp talap tastau.Tüs kezinde alıstan şäñkildep küzetşi mäşkelerdiñ dauısı estildi.

-äni kele jatır dayındalıñdar dedi tis qaqqan käri töbet.

Ala qanşıq sılañdap,qara töbet ırjalañdap köşe itteriniñ qasınan öte bergeni sol edi,ızadan aşınğan köp itter jabılıp ketti.Qara töbet esinen tanıp qaldı.Bir kezde közin aşsa it twrmaq saytan da joq.Üsti bası qan josa.Artqı jambasın şaynap tastaptı.Süyretile aqsañdap joldıñ jiegine şıqtı.Anaday jerde üyirile qalğan köp itterdi közi şaldı.Şöpterdiñ arasımen boytasalap jaqındap kelip qaradı.Öz közine özi senbedi.Ala qanşıqtıñ üstine käri töbet minip alıp s…p jatır eken.Qanşıqtıñ tili salaqtap,auzınan silekeyi ağıp läzzätti bir küy keşip twr.Özin kwzetken eki mäşke endi käri töbettiñ besigin terbetip,esigin aşıp jauıp jür.

Qara töbettiñ janarına möltildep jas keldi.Kezinde kül-qoqıstı mekendegen itterdiñ jağıdayın jasamağanına ökindi.Küştige küylep,älsizdi ilep jürgen däuren ötti.Tağdır solay.Mına türimen qojayınnıñ betine körinu de masqara.Qazaqtar aytuşı edi «jaqsı it öligin körsetpeydi»dep.Mende öligimdi körsetpey itter tarihında jaqsı atpen qalayın dep qara töbet bası auğan jaqqa qañğıp ketti.

 

Töreğali Batırhanwlı

Related Articles

  • Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

    Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

  • Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

    Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

     Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: