|  | 

Көз қарас

«Қазақстанда қалып қою ойымда болған еді…»

Дублиндегі көпір. Ирландия. (Көрнекі сурет).


Дублиндегі көпір. Ирландия. (Көрнекі сурет).

Ирландияда ұстаздық ететін қазақ жігіті Қазақстандағы жемқорлық жайлы, ғылымға деген көзқарасы туралы пікірімен бөлісті.

Арман Мәжікеев 1984 жылы Солтүстік Қазақстан облысында дүниеге келген. Астанадағы Лев Гумилев атындағы Еуразия университетінде мемлекеттік басқару мамандығы бойынша білім алған жігіт қазір Ирландиядағы Дублин университетінде экономика мамандығы бойынша сабақ береді.

Азаттық: – Сіз жайлы тек «экономист» деген ғана ақпарат ала алдым. Әлеуметтік желідегі парақшаңызда да өзіңіз жайлы дерек жоқ екен. Сол себепті әңгімені өзіңіз туралы айтудан бастасақ.

Арман Мәжікеев: – Мен алғаш Астанаға Евразия университеті ашылып жатқан кезде келдім. Төрт жыл бакалавр, екі жыл магистратурада оқыдым. Астана қалалық әкімшілігінде алты айлық іс-тәжірибеден өттім. Одан кейін сол жердегі инвестициялық бір компанияда экономист болып қызмет еттім. Бұдан соң тіл үйрену үшін АҚШ-қа кеттім.

Азаттық: – Ол жаққа «Болашақ» бағдарламасы арқылы бардыңыз ба?

Арман Мәжікеев: – Жоқ, өз бетімше бардым. Сол жерде бір жыл оқығаннан кейінAssociate’s degree бағдарламасы бойынша бизнес әкімшілігі саласын тағы бір жыл оқыдым. Сосын бір жылға жуық уақыт жергілікті компанияда қызмет істедім. Сонда қызмет атқарып жүрген кезімде докторлық қорғау үшін құжаттарымды Англиядағы университеттердің біріне жіберген едім. Олар құжатымды қабылдап, өздеріне шақырды. Үш жыл Англияда оқыдым. Экономика саласы бойынша докторлығымды қорғадым және университетет тағы екі жыл сабақ бердім. Одан кейін тағы бір ғылыми жобаны жасау үшін осы Дублинге шақырды. Кейін жобамыз біткеннен кейін осында қалып, дәріс оқуға ұсыныс жасады. Міне, үш жыл болды осында тұрып жатқаныма. Тек дәріс оқып қана қоймаймын, басқа да ғылыми жұмыстармен айналысамын.

Азаттық: – Әуелгі мамандығыңыз мемлекеттік басқару саласы екен. Қазақстанда қалып, басқару ісіне араласқыңыз келмеді ме?

Арман Мәжікеев: – Жас кезімде әкімшілікте, басшылық қызметте жұмыс істегім келген. Ол Қазақстанның енді ғана аяғынан тұрып жатқан кезі ғой. Сол кезде әкімшілікте алты айдай отырдым. Бірақ ұнаған жоқ.

Азаттық: – Неге?

Арман Мәжікеев: – Өзіңіз білесіз ғой, ол жердегі жемқорлық. Сол жерде істеп отырған бастықтар тендер арқылы барлығын алып жатқан болатын. Бөлмелердің бәрінде прослушка (тыңдау) жүріп жататын. Оқуға түскен кезде мен ондай деп ойлаған жоқпын. Содан кейін ойымды өзгертіп, бизнес саласына кетемін деп ойладым. Бірақ бизнес саласына келген кезде жағдай аса қатты өзгерген жоқ. Әйтпесе жалақысы жақсы компанияға жұмысқа орналасқан едім. Содан кейін бірыңғай ғылыми жұмыспен айналысып кеткім келді. Солайша шетелге кеттім.

Азаттық: – Сіз көрген елдерде ғалымдардың жұмыс істеу тәжірибесі қандай?

Арман Мәжікеев: – Бұл жақта ғылым саласындағы адамдар үшін жұмыс істеуде айырмашылықтар өте көп. Мен экономист болғаннан кейін Қазақстанда тұратын әріптестерімді де білемін, барып тұрамын. Мені Астанадағы мемлекеттік академияға жұмысқа шақырып, «дәріс оқыңыз» деген еді. Мен өз шарттарымды айтып, дәрісті тек ағылшын тілінде ғана оқитынымды, орысша оқымайтынымды ескерттім. Себебі соңғы жылдары тек ағылшын тілінде ғана сабақ беріп жүрмін.

Қазақстанда жоғарғы оқу орындарына сабақ беруде бұдан басқа бірқатар қиыншылықтар бар. Мысалы, Қазақстанда ғалымды жұмысқа алудың бірнеше стандарты бар. Мәселен, мен бір семестр ғана дәріс оқып берейін десем, олар келіспейді: «Біздегі мемлекеттік стандарт бойынша сіз осында тоғыз-он ай бойы күнделікті таңертеңгі сағат тоғыздан кешкі жетіге дейін отырып, қағаз жұмыстарымен айналысасыз» дейді. Қазақстанда ғылыми дамуға орта басқаша. Ал бұл жақта өзгешелік бар.

Азаттық: – Батыс елдеріндегі сол өзгешеліктерді жайлы айтыңызшы.

Арман Мәжікеев: – Бұл жақта ғылыми жұмыспен айналысатын адамның жүктемесіне де жақсы қарайды. Егер ғылыми зерттеу жүргізіп, зерттеу мақалаларыңызды жариялап жатсаңыз, олар сізге жеңілдік береді. Әкімшілік жұмыстарды, студенттермен жұмысты немесе қағаз жұмыстарын азайтады. Ғалымдар кейбір жиындарға бармайды. Мысалы, менің бір семестрге жоспарланған сабағымды екі аптаға сыйғызып берді. Яғни екі апта бойы таңертеңнен кешке дейін барып, дәрістерімді оқимын. Одан кейін тек ғылыми жұмыстармен айналысамын. Жазғы демалыс уақытымды есептемегенде он айдай уақытымды тек ғылыми жұмысқа арнаймын.

Ал Қазақстандағы әріптестеріме қарайтын болсам, олар біраз уақыттарын сабақ берумен, жиынға қатысып, қағаз толтырумен өткізіп алады. Университетте ғылыми журнал тізімі бар. Бірақ олардың ықпал факторлары өте төмен және олардың көбісі – ресейлік журналдар. Олар сіздің мақалаңызды жариялау үшін ақша алады. Сондықтан онда шығатын материалдардың ғылыми ықпалы өте төмен. Бұлай айтатын себебім, мен оны жақсы білемін.

Ал Батыстағы стандарт бойынша тек ағылшынша жазасыз. Журналға жіберген кезде алты айдай уақыт белгісіз мамандар мақалаңызды тексереді, сосын сын-ескертпе келеді, соған жауап бересіз. Егер жауап бере алмасаңыз, ол мақала шықпайды. Төлемге қарамайды, мақаладағы жаңалыққа, жұмыстың сапасына қарайды. Егер жұмысыңыздың жаңалықтық сипаты болмаса, баспай қоюы да мүмкін.

Азаттық: – Маман ретінде Қазақстанның экономикасына сырт көзбен қарап, сараптама жасайсыз ба?

Арман Мәжікеев: – Жасаймын. Менің докторлық жұмысымның бір бөлігі соған арналған еді. Докторлық жұмысымды жазып жатқан кезде Кеден одағы құрылып жатты. Соған байланысты 10-15 жылға арналған бірнеше болжам жасадым.

Азаттық: – Қандай болжамдар жасадыңыз?

Арман Мәжікеев: – Одақтың ішінде басты шешім жасайтын бір мүшесі болады. Сол мүше басқа мүшелеріне тең көзқараспен қарай алады және тапқан табыстарын теңдей бөледі. Бірақ менің болжамым бойынша бұл сценарий мүмкін емес. Өйткені ол жерде Мәскеу өз жобасын жазатын Совет Одағының тарихы бар. Міне, сол себепті 10-15 жылда Қазақстанға және де басқа кішірек экономикаға импорттан келетін тарифтік өнімдер қиындық туғызады. Керісінше Ресейге индустрияларына, монополист ретінде өзінің өнімдерін өткізуге ыңғайлы болады. Ал Қазақстан басқа елдермен сауда қарым-қатынасын жасау азайғандықтан технология, ғылым жағынан біртіндеп артта қала бастайды.

Азаттық: – Қазақстанға қайтқыңыз келе ме?

Арман Мәжікеев: – Қазақстанға оралғым келеді. Ол үшін жақсы жағдайлар жасалу керек. Мәселен, Қазақстанға осыдан екі жыл бұрын барғанда қалып қою туралы ойым болған. Жергілікті университеттерге хабарластым, тіпті семинарлар да өткіздім. Бірақ олардың маған деген қызығушылығы аса қатты болмады. Маған жұмыс ұсынып, жағдайымды жасауға ұмтылғандарын көрмедім. Қазірше «біздерді қабылдауға Қазақстан дайын емес» деген ойға келдім. Әзірге жаспыз, жұмыс істеп, осы жақтан белгілі бір дәрежеге жетіп жатсақ, Қазақстанда жағай түзеліп жатса барып, тәжірибемізді бөлісеміз.

Қазір Қазақстанда жалақы мәселесі өте нашар. Екі жыл бұрын туған қалама бардым. Сонда мемлекеттік университет бар, соған барып сөйлестім. Олар маған: «Сізді оқытушының ассистенті ретінде ала аламыз. Оның жалақысы – мемлекеттік ставка бойынша 40 мың теңге» деді. Ол кезде Петропавлда пәтер жалдау құны орташа есеппен 50 мың теңге болатын. Дұрыс мамандар ондай жалақыға ешқашан жұмыс істемейді. Өйткені ол жердегі жалақы кемінде 150 мың теңге болуы керек.

Азаттық: – Сұхбатыңызға рахмет.

Related Articles

  • 1912-жылға дейін Қытай территориясы екі үлкен бөліке бөлінген.

    Eldeç Orda 1912-жылға дейін Қытай территориясы екі үлкен бөліке бөлінген. Бірі, Манжур үкіметіне шын тиесілі заңды территория. Екіншісі, Жанжур үкіметіне сырттай тиесілі баламалы территория. Заң бойынша бұл баламалы территория қалаған уақытында Манжур территориясынан шығып кете алады. Сіз мына картадан қытайға тиесілі яғни Цин мемлекетіне шын тиесілі территорияны нобайлап болсада анық көре аласыз. Бұл картадағы Тибет, Моңғол, Ұйғыр және Қазақ территориясының Цин-ге кірмеуінің себебі неде? Себебі мынау: Олар Цин қағанатына жылына бір рет сырттай салық төлемін өтеп тұрған, Цин үкіметі сырттай салық өтеуші елдің ішкі ісіне килікпеген, ішкі істері, ішкі мәселесі өз ырқында болған, Бірінің сыртқы-ішкі істерін Ресейдің Орынбор, Қазан, Ташкен шаһарлары шешсе, біріне Индиядағы Моғол және алыстағы Осыманлы билігі араласып

  • “Назарбаев 2020 жылы сайлауға түседі деп ойламаймын”

    Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев ұлыбританиялық ВВС телеарнасының Hard Talk бағдарламасына сұхбат беріп, Назарбаевтың билігі және елдегі жемқорлықпен күрес туралы айтты. Сұхбат 20 маусымда ВВС News телеарнасына және BBC радиосына шықты. “Назарбаевтың билікте ұзақ отыруы – тұрақтылықтың белгісі. 2020 жылға дейін билікте болады. Кейін сайлауға түсем десе өзіне байланысты” деді Тоқаев сұхбатында. Осы сәтте хабар жүргізушісі Стивен Сакур “Егер менің математикалық есебім дұрыс болса, 2020 жылы Назарбаев 80 жасқа толады ғой?” деп сұрады. Бұл сұраққа Тоқаев “Иә, Иә. Малайзияда 92 жасқа толған Махатхир Мохамад премьер-министр болды ғой. Ашығын айтқанда, 2020 жылы Назарбаев президент сайлауына түседі деп ойламаймын. Ол өте ақылды адам. Мүмкін 2020 жылғы сайлау басқа кандидаттармен өтер. Сайлауға

  • Жүрегіңізден айналдым, Иманғали аға!

    Қазақстанның Ресейдегі Өкілетті елшісі, алаштың жүректі ұлы Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов Ресейде өтіп жатқан футбол чемпионатындағы Ресей мен Египет арасындағы кездесуде қай елге жанкүйер болатынын айтты, – деп хабарлайды Абай-ақпарат.  Имекең – өзі Елші болып жүрген һәм әлемдік доданы дүркіретіп өткізіп жатқан Ресейге жанкүйер болмайды. Сенсеңіз де, сенбесеңіз де Имекең – Египеттің ұлттық футбол құрамасының фанаты. Қазақстанның Ресейдегі елшісі Иманғали Тасмағамбетов “Футболдан әлем чемпионатында кімнің жанкүйері боласыз?” деген сұраққа жарысқа қатысушылардың бәріне құрметпен қарай отырып, египеттіктердің жанкүйері болатынын, өйткені бұл чемпианаттағы Египет қандық тұрғыдан, тарихы мен рухы һәм діні жағынан бізге жақын ел екенін айтып, Мысыр халифаттығын ұзақ жыл уысында ұстап гүлдендіріп, “Жүректердің әміршісі” атанған Сұлтан Бейбарыстың біздің бабамыз екенін еске

  • Ақыш бізге үлгі емес…

    Ақыш бізге үлгі емес, онда қару-жарақ сататын 65,000 дүкен бар, осысын да үлгі алуымыз керек пе?!? Ақыш стандард емес, ол өзінің парадокстары мен әлеуметтік апаттарын өзіне сақтап қалсын. Халқының 10%-сауатсыз, бұл 30 млн адам деген сөз. Ақыш түрмелерінде 3 млн қылмыскер жатыр, бұл әлемдегі ең үлкен көрсеткіш, федералды бюджеттен жылына 80 млрд доллар осы түрмелерді ұстауға жұмсалады екен. Жылына 17,000 Ақыш азаматы бейтаныс адамдардың атқан оғынан өліп жатыр. 70 млн Ақыш азаматы əлеуметтік арнаулы жəрдемақымен өлместің күнін кешіп жатыр. 24 млн адам наркоман! Ақыштың білім беру жүйесінің сапасы әлем бойынша 37-ші орында, айта берсек көп нәрсе бар. Ал Осындай елде өтірік шіркеу мен жалған діннің көп болуы еш таңғаларлық нәрсе

  • Қытайдың әкімшілік территория реформасы

    Алдағы уақытта қытайды өте күрделі реформалар күтіп тұр. Соның бірі, қытайдың әкімшілік территория (құрылым) реформасы. Яғни, келешекте қытайдың ішкі әкімшілік аумағында зор өзгерістер болады. Бұл қытайда 40 жылдан бері талқыға түсіп жауыр болған тақырып. Естеріңізде болса бұл темені (теама) екі үш жылдың алдында осы парақшамда көтергемін. Қытай ұлтшылдары мен демократтарының әкімшілік құрлымға түбегейлі реформа жасап бірқанша жоба, ұсыныс тастағанын қарапайым жұрт білмейді. Сол сыбыстың негізінде қытай әлемі бірқанша үлгі-жобасын интернет парақшаларына шығарып ашық қоғамдық талқыға салған. Сіз, олардың әкімшілік құрлым реформасына қарап отырсаңыз қазіргі Шыңжаң регионын үшке немесе екі бөлекке бөліп тастағанын көресіз. Енді осы туралы айтайық. Осындан шамасы он жыл бұрын қытайдың ұлтшыл зиялылары ұлттық конгрес пен орталық партия комитетіне

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: