|  | 

Көз қарас

«Қазақстанда қалып қою ойымда болған еді…»

Дублиндегі көпір. Ирландия. (Көрнекі сурет).


Дублиндегі көпір. Ирландия. (Көрнекі сурет).

Ирландияда ұстаздық ететін қазақ жігіті Қазақстандағы жемқорлық жайлы, ғылымға деген көзқарасы туралы пікірімен бөлісті.

Арман Мәжікеев 1984 жылы Солтүстік Қазақстан облысында дүниеге келген. Астанадағы Лев Гумилев атындағы Еуразия университетінде мемлекеттік басқару мамандығы бойынша білім алған жігіт қазір Ирландиядағы Дублин университетінде экономика мамандығы бойынша сабақ береді.

Азаттық: – Сіз жайлы тек «экономист» деген ғана ақпарат ала алдым. Әлеуметтік желідегі парақшаңызда да өзіңіз жайлы дерек жоқ екен. Сол себепті әңгімені өзіңіз туралы айтудан бастасақ.

Арман Мәжікеев: – Мен алғаш Астанаға Евразия университеті ашылып жатқан кезде келдім. Төрт жыл бакалавр, екі жыл магистратурада оқыдым. Астана қалалық әкімшілігінде алты айлық іс-тәжірибеден өттім. Одан кейін сол жердегі инвестициялық бір компанияда экономист болып қызмет еттім. Бұдан соң тіл үйрену үшін АҚШ-қа кеттім.

Азаттық: – Ол жаққа «Болашақ» бағдарламасы арқылы бардыңыз ба?

Арман Мәжікеев: – Жоқ, өз бетімше бардым. Сол жерде бір жыл оқығаннан кейінAssociate’s degree бағдарламасы бойынша бизнес әкімшілігі саласын тағы бір жыл оқыдым. Сосын бір жылға жуық уақыт жергілікті компанияда қызмет істедім. Сонда қызмет атқарып жүрген кезімде докторлық қорғау үшін құжаттарымды Англиядағы университеттердің біріне жіберген едім. Олар құжатымды қабылдап, өздеріне шақырды. Үш жыл Англияда оқыдым. Экономика саласы бойынша докторлығымды қорғадым және университетет тағы екі жыл сабақ бердім. Одан кейін тағы бір ғылыми жобаны жасау үшін осы Дублинге шақырды. Кейін жобамыз біткеннен кейін осында қалып, дәріс оқуға ұсыныс жасады. Міне, үш жыл болды осында тұрып жатқаныма. Тек дәріс оқып қана қоймаймын, басқа да ғылыми жұмыстармен айналысамын.

Азаттық: – Әуелгі мамандығыңыз мемлекеттік басқару саласы екен. Қазақстанда қалып, басқару ісіне араласқыңыз келмеді ме?

Арман Мәжікеев: – Жас кезімде әкімшілікте, басшылық қызметте жұмыс істегім келген. Ол Қазақстанның енді ғана аяғынан тұрып жатқан кезі ғой. Сол кезде әкімшілікте алты айдай отырдым. Бірақ ұнаған жоқ.

Азаттық: – Неге?

Арман Мәжікеев: – Өзіңіз білесіз ғой, ол жердегі жемқорлық. Сол жерде істеп отырған бастықтар тендер арқылы барлығын алып жатқан болатын. Бөлмелердің бәрінде прослушка (тыңдау) жүріп жататын. Оқуға түскен кезде мен ондай деп ойлаған жоқпын. Содан кейін ойымды өзгертіп, бизнес саласына кетемін деп ойладым. Бірақ бизнес саласына келген кезде жағдай аса қатты өзгерген жоқ. Әйтпесе жалақысы жақсы компанияға жұмысқа орналасқан едім. Содан кейін бірыңғай ғылыми жұмыспен айналысып кеткім келді. Солайша шетелге кеттім.

Азаттық: – Сіз көрген елдерде ғалымдардың жұмыс істеу тәжірибесі қандай?

Арман Мәжікеев: – Бұл жақта ғылым саласындағы адамдар үшін жұмыс істеуде айырмашылықтар өте көп. Мен экономист болғаннан кейін Қазақстанда тұратын әріптестерімді де білемін, барып тұрамын. Мені Астанадағы мемлекеттік академияға жұмысқа шақырып, «дәріс оқыңыз» деген еді. Мен өз шарттарымды айтып, дәрісті тек ағылшын тілінде ғана оқитынымды, орысша оқымайтынымды ескерттім. Себебі соңғы жылдары тек ағылшын тілінде ғана сабақ беріп жүрмін.

Қазақстанда жоғарғы оқу орындарына сабақ беруде бұдан басқа бірқатар қиыншылықтар бар. Мысалы, Қазақстанда ғалымды жұмысқа алудың бірнеше стандарты бар. Мәселен, мен бір семестр ғана дәріс оқып берейін десем, олар келіспейді: «Біздегі мемлекеттік стандарт бойынша сіз осында тоғыз-он ай бойы күнделікті таңертеңгі сағат тоғыздан кешкі жетіге дейін отырып, қағаз жұмыстарымен айналысасыз» дейді. Қазақстанда ғылыми дамуға орта басқаша. Ал бұл жақта өзгешелік бар.

Азаттық: – Батыс елдеріндегі сол өзгешеліктерді жайлы айтыңызшы.

Арман Мәжікеев: – Бұл жақта ғылыми жұмыспен айналысатын адамның жүктемесіне де жақсы қарайды. Егер ғылыми зерттеу жүргізіп, зерттеу мақалаларыңызды жариялап жатсаңыз, олар сізге жеңілдік береді. Әкімшілік жұмыстарды, студенттермен жұмысты немесе қағаз жұмыстарын азайтады. Ғалымдар кейбір жиындарға бармайды. Мысалы, менің бір семестрге жоспарланған сабағымды екі аптаға сыйғызып берді. Яғни екі апта бойы таңертеңнен кешке дейін барып, дәрістерімді оқимын. Одан кейін тек ғылыми жұмыстармен айналысамын. Жазғы демалыс уақытымды есептемегенде он айдай уақытымды тек ғылыми жұмысқа арнаймын.

Ал Қазақстандағы әріптестеріме қарайтын болсам, олар біраз уақыттарын сабақ берумен, жиынға қатысып, қағаз толтырумен өткізіп алады. Университетте ғылыми журнал тізімі бар. Бірақ олардың ықпал факторлары өте төмен және олардың көбісі – ресейлік журналдар. Олар сіздің мақалаңызды жариялау үшін ақша алады. Сондықтан онда шығатын материалдардың ғылыми ықпалы өте төмен. Бұлай айтатын себебім, мен оны жақсы білемін.

Ал Батыстағы стандарт бойынша тек ағылшынша жазасыз. Журналға жіберген кезде алты айдай уақыт белгісіз мамандар мақалаңызды тексереді, сосын сын-ескертпе келеді, соған жауап бересіз. Егер жауап бере алмасаңыз, ол мақала шықпайды. Төлемге қарамайды, мақаладағы жаңалыққа, жұмыстың сапасына қарайды. Егер жұмысыңыздың жаңалықтық сипаты болмаса, баспай қоюы да мүмкін.

Азаттық: – Маман ретінде Қазақстанның экономикасына сырт көзбен қарап, сараптама жасайсыз ба?

Арман Мәжікеев: – Жасаймын. Менің докторлық жұмысымның бір бөлігі соған арналған еді. Докторлық жұмысымды жазып жатқан кезде Кеден одағы құрылып жатты. Соған байланысты 10-15 жылға арналған бірнеше болжам жасадым.

Азаттық: – Қандай болжамдар жасадыңыз?

Арман Мәжікеев: – Одақтың ішінде басты шешім жасайтын бір мүшесі болады. Сол мүше басқа мүшелеріне тең көзқараспен қарай алады және тапқан табыстарын теңдей бөледі. Бірақ менің болжамым бойынша бұл сценарий мүмкін емес. Өйткені ол жерде Мәскеу өз жобасын жазатын Совет Одағының тарихы бар. Міне, сол себепті 10-15 жылда Қазақстанға және де басқа кішірек экономикаға импорттан келетін тарифтік өнімдер қиындық туғызады. Керісінше Ресейге индустрияларына, монополист ретінде өзінің өнімдерін өткізуге ыңғайлы болады. Ал Қазақстан басқа елдермен сауда қарым-қатынасын жасау азайғандықтан технология, ғылым жағынан біртіндеп артта қала бастайды.

Азаттық: – Қазақстанға қайтқыңыз келе ме?

Арман Мәжікеев: – Қазақстанға оралғым келеді. Ол үшін жақсы жағдайлар жасалу керек. Мәселен, Қазақстанға осыдан екі жыл бұрын барғанда қалып қою туралы ойым болған. Жергілікті университеттерге хабарластым, тіпті семинарлар да өткіздім. Бірақ олардың маған деген қызығушылығы аса қатты болмады. Маған жұмыс ұсынып, жағдайымды жасауға ұмтылғандарын көрмедім. Қазірше «біздерді қабылдауға Қазақстан дайын емес» деген ойға келдім. Әзірге жаспыз, жұмыс істеп, осы жақтан белгілі бір дәрежеге жетіп жатсақ, Қазақстанда жағай түзеліп жатса барып, тәжірибемізді бөлісеміз.

Қазір Қазақстанда жалақы мәселесі өте нашар. Екі жыл бұрын туған қалама бардым. Сонда мемлекеттік университет бар, соған барып сөйлестім. Олар маған: «Сізді оқытушының ассистенті ретінде ала аламыз. Оның жалақысы – мемлекеттік ставка бойынша 40 мың теңге» деді. Ол кезде Петропавлда пәтер жалдау құны орташа есеппен 50 мың теңге болатын. Дұрыс мамандар ондай жалақыға ешқашан жұмыс істемейді. Өйткені ол жердегі жалақы кемінде 150 мың теңге болуы керек.

Азаттық: – Сұхбатыңызға рахмет.

Related Articles

  • ҚАНДАСТАРЫМЫЗҒА  ҚЫСЫМ ЖАСАЛМАСЫН!

    Марат Токашбаев Қазақстан мен Қытайдың ресми қарым-қатынасы өте жақсы бағаланғанымен, бейресми байланыстарына сызат түскен тәрізді. Қытайдағы қандастарымыз екі елдің өзара достық қарым-қатынасы негізінде Қазақстанға еш кедергісіз, заңды түрде емін-еркін келіп-кетіп тұрған болса соңғы кезде бұған тосқауыл қойылды. Бұл туралы бүгін “Қазақстан” баспасөз клубында өткізілген баспасөз мәслихатында (спикерлер Р.Жұмалы, М.Тоқашбаев, О.Қыдырәліұлы) айтылды. Мұндай жағдай ШҰАР басшылығына 2016 жылы тамыз айында бұрын Тибетті басқарған Чын Чуанго келгелі бері өршіп кеткен. Үстіміздегі жылдың басынан бері Қытайдың негізінен қазақтар тұратын аймағында, тұрғындардың ең алдымен шетелге шығатын төлқұжаттарын жаппай жинап алып, олардың Қазақстанға шығуына тыйым салынды. Бұрын Қазақстанға туысқаншылап немесе турист ретінде саяхаттап барған кез-келген қазақ тергеуге алынып қысым көрсетілуде. Айлап, апталап «саяси үйрену» орталықтарына

  • Қашқария Қазақтары немесе Алтышар (алтышаһар) Қазақтар туралы

    Бұл екі тариxи суреттің бірі Қашқар қаласында орналасқан Совет (сәбет) консулы. Жалпы, Шыңжаң өлкесінде қызыл қытай билігі орныққанға дейін (тіпті 1955ке дейін) Советтің бес үлкен консулы болған. Оның төртеуі қазақтар жиы қоныс тепкен Алтай, Шәуешек, Құлжа мен Үрімжіде орналасқан. Суреттегісі Қашқар қаласындағы консул. Екінші сурет Гоминдаң (国民党) билігі Шыңжаңға орнаған соң жеті аймақта саяси құрылтайлар ашып Үш аймақтағы төңкерістің қалған жеті аймаққа (Үрімжі, Құмыл, Ақсу, Хотан, Қашқар, тб) қанат жаюына тосқауыл болған еді. Сурет Гоминдаң үкіметінің Алтышар елді мекендегі белгісіз бір жиналысы. Осындай жиын, құрылтай кезінде жаңадан район (аудан) құру жұмыстары қолға алынды. Шыңжаң өлкесінің әкімшілік картасындағы көп аудандар (райондар) дәл осы кезеңде қалыптаса бастады. Сонымен бірге Ұйғыр ұлтының атауы

  • ӘН ДЕ – ҰЛТ ТАҒДЫРЫ

    «Қазақ радиосы» мен «Шалқар» радиосының назарына! ӘН ДЕ – ҰЛТ ТАҒДЫРЫ Кейінгі кезде «Қазақ радиосынан» немесе «Шалқардан» «Біздің ағай тамаша» әнін түрлі әншілердің орындауында жиі берілетінін байқап жүрмін. Бұл ән біздің жас кезімізде, өткен ғасырдың жетпісінші жылдарында шыққан болатын. Ол кезде «әйел құқығы» дүрілдеп тұрған кез. Әзіл-әжуасы бар (сөзі Оспанхан ағаныкі), әуені әдемі (Н.Тілендиев) ән жұрт арасына тез тарады. Өзі сол заманның, сол уақыттың талабымен жазылған шығарма болатын. Еркектердің әйелдеріне қолғабыс жасауы, көмектесуі өзекті болған тұс шығар. Оны үлкен де айтты, кіші де айтты: Жеңгей кетсе қыдырып Кеш келеді күн жүріп Ағай үйде отырады Шылпылдатып кір жуып Біздің ағай, біздің ағай біздің ағай тамаша! Осы сияқты әндердің тәрбиесі мен ықпалы

  • ҚЫЗЫЛБАСҚА ӨТЕ АЛМАЙ ҚАЛҒАН “ОРАЛМАНДАР”

    Олар – менің ата-бабаларым еді. Тама, алшын, тарақтыдан құралған, кілең ығай мен сығай, кеңес үкіметімен келіспейміз, орыстың мизамына кірмейміз деген 300-400 түтін.., кезінде Абылайдың өзі қасиетті Арқа жеріне қоныстандырған текті әулеттер, қарақшыны қақыратып жіберетін қорғауыл жігіт-желеңі бар, кез-келген көрші елдің хан-сұлтанына тіке кіретін би-төбесі бар, мыңғырған мал, жүк-жүк алтын-күміс қоры бар бақуатты топ Қызылбас-Иранға бет түзеген екен. Бұл топтың үдере көшкенінен зәре-құты қалмаған кеңес үкіметі жергілікті Қазақ комиссариатына арнайы тапсырма беріп, ауа көшкен Арқа қазақтарын алдарқату үшін жері шүйгін, ауасы саф Мерке жеріне отырықшы етуге барын салыпты. Ақсақалын жерге қаратпайтын, ақ анасының ақ сүті жолында жанын пида ететін кілең марғасқа жігіттер бастаған қалың көшті күн-түн деп тоқтамай, жетегінде бірнеше аты

  • ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ ЛАТЫН ГРАФИКАСЫ НЕГІЗІНДЕГІ БІРЫҢҒАЙ СТАНДАРТТЫҚ  ЖОБАСЫ ӘЛІ ДЕ ШИКІ

    9 қазан күні қалың жұртшылыққа ұсынылған Қазақ тілінің латын графикасы негізіндегі бірыңғай стандартының жобасы дәл осы қалпында қабылдауға келмейді. Әлі де пісіретін тұстары баршылық. Мәселен, Ә әрпін білдіру үшін латынша «А» әрпінің жоғарғы оң жақ тұсына үтір қою (мендегі компта сол үтірді жоғары қою мүмкіндігі болмағандықтан осылай сөзбен жазуға тура келіп отыр–Авт), Ғ әрпі үшін латынша G әрпінің үстіңгі оң жақ тұсына үтір қою, И әрпі үшін латынша I әрпінің үстіңгі оң жақ тұсына үтір қою, Ө әрпі үшін латынша O әрпінің үстіңгі оң жақ тұсына үтір қою, Ш әрпі үшін латынша S әрпінің үстіңгі оң жақ тұсына үтір қою, Ү әрпі үшін латынша U әрпінің үстіңгі оң жақ тұсына

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: