|  |  | 

Суреттер сөйлейді Әлеумет

Киіктердің үстірт популяциясын сақтау жолдары ұсынылды

5

Қарағанды қаласындағы «Жаңа экологиялық қауіпсіз технологияларды енгізу
орталығы» қоғамдық қоры Германияның NABU табиғатты қорғау және
биоалуантүрлілікті сақтау одағының қаржылай қолдауымен «Киіктердің үстірт
популяциясын сақтау бойынша жергілікті қоғамдастықтарды жұмылдыру» жобасын
жүзеге асыруды бастады. Ал ұйымдастырушылық және сарапшылық қолдауды
«Қарағанды облысының экологиялық мұражайы» қоғамдық бірлестігі және «Қолдау-
Қазақстан» коммерциялық емес холдингі өз мойнына алып отыр. Бұл туралы жоба
үйлестірушісі Әділбек Қозыбақов айтып берді.6
Елімізде ақбөкеннің үш түрі мекендейді, атап айтқанда – бетпақдала, орал және үстірт
популяциялары. Осыдан үш жыл бұрын бетпақдалада мекендейтін ақбөкендер жаппай
қырылғандығы белгілі. Ол кезде мамандардың есебі бойынша 90 пайызы қырылған деседі. Бұл
ретте қоғам ендігі жерде ең алдымен ақбөкеннің осы популяциясын сақтап қалу үшін жауапты
органдар барын салады деген сенімде.7
- Ақбөкеннің саны осыншама азайып кеткеніне қарамастан, бетпақдала популяциясы саны
Үстірттегіне қарағанда әлдеқайда баршылық. Ал үстірт популяциясы толықтай жойылып
кету қаупі жоғары. Мәселен, 2016-2017 жылдары саны 1900-2700 аралығында болған киіктер
саны 1980 жылдардың соңында 250-270 мың басты құраған болатын, яғни бүгінде 99%
жоғалды деуге негіз бар. Бір кездері кейбір есеп бойынша Үстірттегі киіктер жарты миллионға
дейін болған, – деп бастады өз әңгімесін биолог-сарапшы Әділбек Қозыбақов.8
Аталмыш жоба алдымен Ақтөбе облысының Байғанин және Шалқар аудандарынан бастау
алып, кейінгі уақытта Маңғыстау облысының Бейнеу ауданында жалғасын таппақ, яғни
киіктердің үстірт популяциясының Қазақстан аумағындағы миграция жолдары қамтылады.
– Ежелгі дәстүрге сәйкес, революцияға дейінгі уақытта жайылымдық жерлері болған
қазақ халқы өздері тұрып жатқан аумақта мал жаюмен қатар жабайы жануарларды
аулаумен де айналысқан. Ал қазіргі жағдай мүлдем басқаша. Еліміздегі қолданылып келе
жатқан табиғатты қорғау механизмдері киіктердің үстірт популяциясының санын бұрынғы
қалпына келтіретіндей оң нәтижесін берер емес. Сол себепті қазіргі уақытта бұрынғы
дәстүрді қайта «ояту» қажеттігі туындап отыр. Яғни туған өлкенің табиғатын, киіктерді
сақтап қалу жауапкершілігін артуды мал өсірушілер мен аң аулаушыларға жүктеуіміз қажет»,
- деген пікірде Әділбек Қозыбақов.
Жобаны ұйымдастырушылар тауешкі, бұрамамүйізді теке (мархур), арқар, қоңыр аю және
қар барысы сияқты жойылып бара жатқан жануарлардың түрлерін қорғауға ауыл тұрғындарын
тартып отырған Тәжікстан мен Қырғызстан елдерінің тәжірибелеріне сүйеніп отыр. Бұл туралы
NABU биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі халықаралық сарапшысы Штефан Михель сөз
қозғады.9
Айта кету керек Тәжікстан мен Қырғызстан елдерінің шалғайда тұратын тұрғындары
браконьерлерге тойтарыс беріп келеді. Бір қызығы, кезінде өздері браконьер болған ауыл
тұрғындары енді жануарлар әлемін қаскөйлерден қорғауға мықтап бел буған.
Тауешкілер, текелер және арқарлар саны бірнеше есеге артқан тұста, жергілікті қауым
кейбір жануарларға аңға шығуға рұқсат берілген квоталарды ала бастады. Сонымен қатар,
бөлінетін квотаның бір бөлігі мыңдаған доллар және евроға шетелдік аңшыларға үлестіріледі. Ал
бұдан түсетін кірістер күзет қызметінің материалдық-техникалық жағдайын жақсартуға және
ауылдардың инфрақұрылымдық мәселелерін шешуге жұмсалады. Әділбек Қозыбақов мұнайгаз
саласында дағдарыстың бар екендігін ескере келе, Қазақстан үшін мемлекеттік бюджеттен
субсидияны қажет етпейтін осы тәжірибеге сүйенген дұрыс деген пікірде.
Бір жылға есептелген жаңа жобаның бюджеті 20 мың евроны құрайды. Ал болашақта
қаржының көлемі арта түссе деген тілек тағы бар. Жалпы көздеген нәтижеге қол жеткізу үшін
миллиондаған еуро қажет, оның жартысынан көбі бағдарламаның Қазақстанда жүзеге
асырылуына жұмсалмақ. Ал қаржы көздерін табуға NABU ұйымынан бөлек, SCA (Saiga
Conservation Alliance – ақбөкендерді сақтау Альянсы), Біріккен ұлттар ұйымының қоршаған

ортаны қорғау бойынша UNEP бағдарламасы және тағы басқа әлемге танылып үлгерген
табиғатты қорғау ұйымдары қол ұшын созады деген үміт жоқ емес. Осылайша бұл бастамалар
экология және ауылдардың экономикасын нығайтуға деген қайтарымсыз ірі инвестиция болмақ.
2015 жылдан бері NABU Еуразия бойынша халықаралық тобының жетекшісі Тильман
Дитерих мен сарапшы Штефан Михель Ақтөбенің Байғанин және Шалқар аудандарының
тұрғындарымен бірнеше рет кездесу өткізген.
Ал өткен жылдан бастап Ақтөбе өңірін аралауды қолға алған еліміздің сарапшыларына
қолдау көрсетуге Қырғыз елінен Заирбек Кубанычбеков деген белсенді қызығушылық танытқан
көрінеді. Ауыл тұрғындары тарапынан қойылған барлық сұрақтарға тұшымды жауаптар берілген
және олардың ақбөкендерді сақтап қалу үшін экономикалық және экологиялық тұрғыдан
ұзақмерзімді тиімді тұстары кеңінен түсіндірілген.
Нәтижесінде, 2017 жылдың күзінде Байғанин ауданында жергілікті тұрғындардан құралған
бастамашыл топ «Дала табиғаты» қоғамдық бірлестігін құрған. Бұдан былай еріктілер
киіктермен қатар табиғатты қорғау шараларына белсенді араласпақ. Айта кету керек, өз
жұмысын бастағанына көп уақыт бола қоймаған бірлестік өзінің қатарына жаңа мүшелерді
қабылдауға әрдайым дайын екендігін жеткізді.
Жоба үйлестірушісінің айтуынша, бұл бастама ҚР ауылшаруашылығы министрлігінің
Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті мен NABU арасындағы табиғатты
қорғау жөніндегі ынтымақтастық туралы меморандумда көрсетілген талаптарға толықтай сай
келеді. Ақтөбе облысы орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы,
облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы, табиғат қорғау
полициясы және т.б. уәкілетті органдармен байланыс орнаған. Сонымен қатар жоба «Қансонар»
аңшылардың қоғамдық бірлестіктері мен аңшылық шаруашылығы субъектілерінің
республикалық қауымдастығы тарапынан да қолдау тапқан.
– Алайда барлығы біз ойлағандай оңай шаруа болмай тұр. Байғанин ауданының басшылығы
туған өлкенің табиғатын қорғау шараларына белсенді қатысуға ниет білдірген ауыл
тұрғындарына қолдау көрсетсе екен дейміз. Еліміздегі табиғатты қорғау жөніндегі ең ірі
үкіметтік емес үйым, яғни Қазақстан биоалуантүрлілікті сақтау ассоциациясының
басшылығына бізбен бірге жұмыс жасауға ниет білдірсе деген ұсынысымыз бар. Халықаралық
деңгейде танылып үлгерген осындай ірі ұйым мұндай мәселелерден айналып өтпей, хабардар
болғанын қалаймыз, – деп үміттенді жоба үйлестірушісі.Адильбек Козыбаков
Оның айтуынша, «Дала табиғаты» қоғамдық бірлестігі аңшылық алқаптарын бекіту
бойынша конкурстарға қатысып, өз аңшылық шаруашылықтарының болуын қалайды.
- Аңшылық шаруашылықтар киіктерді қорғау кезінде техникалық және материалдық
мүмкіндіктері болады. Атап айтқанда, біз оларға бинокльдер, дүрбілер, фотокамералар, GPS,
жанар-жағармай материалдарын және т.б. беруге дайынбыз. Шаруашылықтарды құру
айтарлықтай қиындық туғызбайды, себебі бұл жұмыстарға алдымен жергілікті қоғамдық
бірлестіктер тартылмақ. Нәтижесінде ауыл тұрғындарына браконьерлерді ұстау құқығы
беріліп, қылмыстың немесе құқықбұзушылықтың алдын-алуға үлес қосқандарға сыйақы
қарастырылмақ», – деп қорытындылады өз сөзін Әділбек Қозыбақов.

Кәмшат Ізбасарова
ҚР Журналистер Одағының мүшесі
Маңғыстау облысы, Ақтау қаласы

Related Articles

  • «Отан – оттан да ыстық» жобасының баспасөз мәслихаты

      «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында Алматы қаласы Ішкі саясат басқармасының қолдауымен «Адырна» ұлттық-этнографиялық бірлестігі «Отан – оттан да ыстық» жобасының баспасөз мәслихатын өткізеді. Бұл жоба аясында отанына оралған қандастарымызға заңнамалық көмек ретінде «Жедел желі» қызметі іске қосылады. «Қандастар» (http://qandastar.kz/) сайты арқылы да сұрақ-жауап ретінде заңнамалық көмек көрсетілетін болады. Баспасөз мәслихатының мақсаты – «Отан – оттан да ыстық» жобасын халыққа таныстыру. Баспасөз мәслихатына құқықтанушылар, БАҚ өкілдері, кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі мамандар, қоғам қайраткерлері мен ғалымдар және танымал ҮЕҰ өкілдері қатысады. «КЕШ» құқық қорғау орталығының жетекшісі – Кәмшәт Есмұхамбетқызы; Кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі маман – Әсима Сұлтан; Орыс тілінің маманы – Әлия Мұхаметкәрімқызы сынды ғалымдар баяндама оқиды.   Ұйымдастырушылар:  Алматы қаласы Ішкі саясат басқармасы

  • «Корея халқының еңбекққорлығына таң қалдым»

    Нұртай ЛАХАНҰЛЫ Оңтүстік Кореяның Пусан қаласында тұратын қазақстандық Оразхан Нұрмахан. (Сурет Оразханның рұқсатымен жеке мұрағатынан алынды) Постсоветтік кезеңде басқа Орталық Азия елдерімен салыстырғанда жақын және алыс шет елдерде қазақстандық еңбек мигранттары азырақ көзге шалынады. Бірақ көбірек табысқа ұмтылған мыңдаған қазақстандық үшін Оңтүстік Корея тартымды еңбек нарығына айналып тұр. Оңтүстік Қазақстан облысындағы Кентау қаласының 27 жастағы тумасы Оразхан Нұрмахан 2017 жылы желтоқсан айында Оңтүстік Кореяға туристік сапармен барып, қалып қойған. Қазір Пусандағы компаниялардың бірінде күннен қуат өндіретін құрылғыларды орнатушы болып жұмыс істейді. – Кореядағы жұмыс туралы барып-қайтқандардан естіп жүрдік. Өйткені ол жаққа кеткен таныстарым да, достарым да болды. Осыдан екі жыл бұрын кетуді ойластырған едім. Бірақ сәті өткен жылдың соңында келді,

  • Қытай крезисі: Экологиялық апаттар

      Қытай экономикасы ұшқан құстай дамып әлемнің екінші ірі экономикалық тұлғасына айналғанымен экологиялық дағдарыстар күннен-күнге көзге түсуде. Жәй ғана қоршаған ортаның ластануы ғана емес айытса кісі сенбестей қорқынышты дәрежеге жеткені анық болып отыр. Американы қуып жету деген ұранның жетегімен тек экономиканың өсуіне ғана мән беріп тәбиғи байлықтарды толассыз ашып, өнеркасыптік қалдықтарды беталды шығарып ортаны ауыр дәрежеде ластаған.Қытай экологиясының ластануы мыналарды қамтиды: 1.Ауаның ластануы Қазіргі таңда жылына 360 мың адам ластанған ауаның кесірінен көз жұмады. 400 миллион адам таза ауа сіміре алмайды. 30% Қалалардың ауасы тіпті ауыр дәрежеде ластанған. Дүниедегі 20 ауасы ауыр ластанған қаланың 20 сы қытайда, олардың алдыңғы легіне Ланьчжоу, Чэнду, Чжэнчжоу, Цзинань, Үрімші, Нанкин, Пекин, Сиань Қатарлы қалалар

  • Дамыған елдерде ауыр науқастар мен мүгедектер еркін өмір сүріп жатыр

    Әлі советше ойлайтын, әскери медицина менталитетінен ажырамаған денсаулық сақтау саласының менеджерлері бір жайтты түсінуі тиіс: ерте заманда да, орта ғасырларда да, қазіргі кезде де ауыр науқастар мен мүгедектер саны жалпы халық санына шаққанда бір мөлшердің төңірегінде тұра береді. ДДҰ-ның мәліметінше, бұл мөлшер – 15 пайыз. Мұның себебін ешкім анық түсіндіріп бере алмайды. Кейбір гуманист атеистер “адам баласының бір-біріне деген қамқорлық сезімін күшейту үшін табиғи сұрыпталудың бір шарты” деп қабылдаса, евгеника жақтастары (мысалы, нацистер) “табиғи сұрыпталу кезінде генді тазарту үшін мұндай әлсіздерді қырып тастау керек” деп шатылды. Діндар гуманистер “мүмкіндігі шектеулі жандарды күту – сауап жинау мен Құдайдың рақымына бөлену” деп білсе, ультра-консервативтік діншілдер “ауыр науқас пен мүгедектік – Құдайдың жазасы”

  • Семейден хат Бауырлар, көмектесіңіздер!

    Менің ұлым – Ерсұлтан 7 жаста. Ұлым сирек кездесетін Spina bifida ауруына шалдыққан. Осы дерттің салдарынан ұлымның уақыт өткен сайын қимыл-қозғалысы қиындап, жан шыдатпайтын ауырсынуды туғызып отыр.Бауырлар, біз көмекке мұқтажбыз! Медицина орталықтарында ота жасатып баламды дерттен сауықтыруға болады. Алайда оның құны біз үшін тым қымбат. Ота жасатуға 54 000 $ қажет. Қаражаттың жетіспеуімен қатар, бізде уақытта шектеулі. Маусым айында ота жасалуы тиіс.Ағайын, бауырлар, Қасиетті Рамазан айында бізге көмек көрсетуіңізді сұраймын. Аллахтың қалауымен бәрі жақсы боларына үміт етемін. Бауырлар, көмектесіңіздер!Кенжебек Ақтайлақов

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: