|  |  | 

Суреттер сөйлейді Әлеумет

Киіктердің үстірт популяциясын сақтау жолдары ұсынылды

5

Қарағанды қаласындағы «Жаңа экологиялық қауіпсіз технологияларды енгізу
орталығы» қоғамдық қоры Германияның NABU табиғатты қорғау және
биоалуантүрлілікті сақтау одағының қаржылай қолдауымен «Киіктердің үстірт
популяциясын сақтау бойынша жергілікті қоғамдастықтарды жұмылдыру» жобасын
жүзеге асыруды бастады. Ал ұйымдастырушылық және сарапшылық қолдауды
«Қарағанды облысының экологиялық мұражайы» қоғамдық бірлестігі және «Қолдау-
Қазақстан» коммерциялық емес холдингі өз мойнына алып отыр. Бұл туралы жоба
үйлестірушісі Әділбек Қозыбақов айтып берді.6
Елімізде ақбөкеннің үш түрі мекендейді, атап айтқанда – бетпақдала, орал және үстірт
популяциялары. Осыдан үш жыл бұрын бетпақдалада мекендейтін ақбөкендер жаппай
қырылғандығы белгілі. Ол кезде мамандардың есебі бойынша 90 пайызы қырылған деседі. Бұл
ретте қоғам ендігі жерде ең алдымен ақбөкеннің осы популяциясын сақтап қалу үшін жауапты
органдар барын салады деген сенімде.7
- Ақбөкеннің саны осыншама азайып кеткеніне қарамастан, бетпақдала популяциясы саны
Үстірттегіне қарағанда әлдеқайда баршылық. Ал үстірт популяциясы толықтай жойылып
кету қаупі жоғары. Мәселен, 2016-2017 жылдары саны 1900-2700 аралығында болған киіктер
саны 1980 жылдардың соңында 250-270 мың басты құраған болатын, яғни бүгінде 99%
жоғалды деуге негіз бар. Бір кездері кейбір есеп бойынша Үстірттегі киіктер жарты миллионға
дейін болған, – деп бастады өз әңгімесін биолог-сарапшы Әділбек Қозыбақов.8
Аталмыш жоба алдымен Ақтөбе облысының Байғанин және Шалқар аудандарынан бастау
алып, кейінгі уақытта Маңғыстау облысының Бейнеу ауданында жалғасын таппақ, яғни
киіктердің үстірт популяциясының Қазақстан аумағындағы миграция жолдары қамтылады.
– Ежелгі дәстүрге сәйкес, революцияға дейінгі уақытта жайылымдық жерлері болған
қазақ халқы өздері тұрып жатқан аумақта мал жаюмен қатар жабайы жануарларды
аулаумен де айналысқан. Ал қазіргі жағдай мүлдем басқаша. Еліміздегі қолданылып келе
жатқан табиғатты қорғау механизмдері киіктердің үстірт популяциясының санын бұрынғы
қалпына келтіретіндей оң нәтижесін берер емес. Сол себепті қазіргі уақытта бұрынғы
дәстүрді қайта «ояту» қажеттігі туындап отыр. Яғни туған өлкенің табиғатын, киіктерді
сақтап қалу жауапкершілігін артуды мал өсірушілер мен аң аулаушыларға жүктеуіміз қажет»,
- деген пікірде Әділбек Қозыбақов.
Жобаны ұйымдастырушылар тауешкі, бұрамамүйізді теке (мархур), арқар, қоңыр аю және
қар барысы сияқты жойылып бара жатқан жануарлардың түрлерін қорғауға ауыл тұрғындарын
тартып отырған Тәжікстан мен Қырғызстан елдерінің тәжірибелеріне сүйеніп отыр. Бұл туралы
NABU биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі халықаралық сарапшысы Штефан Михель сөз
қозғады.9
Айта кету керек Тәжікстан мен Қырғызстан елдерінің шалғайда тұратын тұрғындары
браконьерлерге тойтарыс беріп келеді. Бір қызығы, кезінде өздері браконьер болған ауыл
тұрғындары енді жануарлар әлемін қаскөйлерден қорғауға мықтап бел буған.
Тауешкілер, текелер және арқарлар саны бірнеше есеге артқан тұста, жергілікті қауым
кейбір жануарларға аңға шығуға рұқсат берілген квоталарды ала бастады. Сонымен қатар,
бөлінетін квотаның бір бөлігі мыңдаған доллар және евроға шетелдік аңшыларға үлестіріледі. Ал
бұдан түсетін кірістер күзет қызметінің материалдық-техникалық жағдайын жақсартуға және
ауылдардың инфрақұрылымдық мәселелерін шешуге жұмсалады. Әділбек Қозыбақов мұнайгаз
саласында дағдарыстың бар екендігін ескере келе, Қазақстан үшін мемлекеттік бюджеттен
субсидияны қажет етпейтін осы тәжірибеге сүйенген дұрыс деген пікірде.
Бір жылға есептелген жаңа жобаның бюджеті 20 мың евроны құрайды. Ал болашақта
қаржының көлемі арта түссе деген тілек тағы бар. Жалпы көздеген нәтижеге қол жеткізу үшін
миллиондаған еуро қажет, оның жартысынан көбі бағдарламаның Қазақстанда жүзеге
асырылуына жұмсалмақ. Ал қаржы көздерін табуға NABU ұйымынан бөлек, SCA (Saiga
Conservation Alliance – ақбөкендерді сақтау Альянсы), Біріккен ұлттар ұйымының қоршаған

ортаны қорғау бойынша UNEP бағдарламасы және тағы басқа әлемге танылып үлгерген
табиғатты қорғау ұйымдары қол ұшын созады деген үміт жоқ емес. Осылайша бұл бастамалар
экология және ауылдардың экономикасын нығайтуға деген қайтарымсыз ірі инвестиция болмақ.
2015 жылдан бері NABU Еуразия бойынша халықаралық тобының жетекшісі Тильман
Дитерих мен сарапшы Штефан Михель Ақтөбенің Байғанин және Шалқар аудандарының
тұрғындарымен бірнеше рет кездесу өткізген.
Ал өткен жылдан бастап Ақтөбе өңірін аралауды қолға алған еліміздің сарапшыларына
қолдау көрсетуге Қырғыз елінен Заирбек Кубанычбеков деген белсенді қызығушылық танытқан
көрінеді. Ауыл тұрғындары тарапынан қойылған барлық сұрақтарға тұшымды жауаптар берілген
және олардың ақбөкендерді сақтап қалу үшін экономикалық және экологиялық тұрғыдан
ұзақмерзімді тиімді тұстары кеңінен түсіндірілген.
Нәтижесінде, 2017 жылдың күзінде Байғанин ауданында жергілікті тұрғындардан құралған
бастамашыл топ «Дала табиғаты» қоғамдық бірлестігін құрған. Бұдан былай еріктілер
киіктермен қатар табиғатты қорғау шараларына белсенді араласпақ. Айта кету керек, өз
жұмысын бастағанына көп уақыт бола қоймаған бірлестік өзінің қатарына жаңа мүшелерді
қабылдауға әрдайым дайын екендігін жеткізді.
Жоба үйлестірушісінің айтуынша, бұл бастама ҚР ауылшаруашылығы министрлігінің
Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті мен NABU арасындағы табиғатты
қорғау жөніндегі ынтымақтастық туралы меморандумда көрсетілген талаптарға толықтай сай
келеді. Ақтөбе облысы орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы,
облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы, табиғат қорғау
полициясы және т.б. уәкілетті органдармен байланыс орнаған. Сонымен қатар жоба «Қансонар»
аңшылардың қоғамдық бірлестіктері мен аңшылық шаруашылығы субъектілерінің
республикалық қауымдастығы тарапынан да қолдау тапқан.
– Алайда барлығы біз ойлағандай оңай шаруа болмай тұр. Байғанин ауданының басшылығы
туған өлкенің табиғатын қорғау шараларына белсенді қатысуға ниет білдірген ауыл
тұрғындарына қолдау көрсетсе екен дейміз. Еліміздегі табиғатты қорғау жөніндегі ең ірі
үкіметтік емес үйым, яғни Қазақстан биоалуантүрлілікті сақтау ассоциациясының
басшылығына бізбен бірге жұмыс жасауға ниет білдірсе деген ұсынысымыз бар. Халықаралық
деңгейде танылып үлгерген осындай ірі ұйым мұндай мәселелерден айналып өтпей, хабардар
болғанын қалаймыз, – деп үміттенді жоба үйлестірушісі.Адильбек Козыбаков
Оның айтуынша, «Дала табиғаты» қоғамдық бірлестігі аңшылық алқаптарын бекіту
бойынша конкурстарға қатысып, өз аңшылық шаруашылықтарының болуын қалайды.
- Аңшылық шаруашылықтар киіктерді қорғау кезінде техникалық және материалдық
мүмкіндіктері болады. Атап айтқанда, біз оларға бинокльдер, дүрбілер, фотокамералар, GPS,
жанар-жағармай материалдарын және т.б. беруге дайынбыз. Шаруашылықтарды құру
айтарлықтай қиындық туғызбайды, себебі бұл жұмыстарға алдымен жергілікті қоғамдық
бірлестіктер тартылмақ. Нәтижесінде ауыл тұрғындарына браконьерлерді ұстау құқығы
беріліп, қылмыстың немесе құқықбұзушылықтың алдын-алуға үлес қосқандарға сыйақы
қарастырылмақ», – деп қорытындылады өз сөзін Әділбек Қозыбақов.

Кәмшат Ізбасарова
ҚР Журналистер Одағының мүшесі
Маңғыстау облысы, Ақтау қаласы

Related Articles

  • Жақсыбековтің әкесінің атындағы “Алланың гүлі” мешіті

    Гүлбану ӘБЕНОВА Мұсылмандардың қасиетті Рамазан айы қарсаңында Астанада күннен қуат алатын қондырғылары бар жаңа мешіт пайдалануға берілді. Сәулетші Сағындық Жанболатов кешен жобасын “Алланың гүлі” деп атады. Жаңа мешітке Қазақстан президенті әкімшілігінің басшысы Әділбек Жақсыбековтің әкесі Ырыскелді қажының есімі берілген. 1Ақшанқан мешіт ғимараты ұлттық нақыштағы ою-өрнекпен безендіріліп, постмодернистік стильде салынған. Негізгі ғимарат үшбұрышты көлбеу қабырғалар мен күмбезден тұратын күрделі пішінде тұрғызылған. Сәулетші Сағындық Жанболатовтың сөзінше, осыған ұқсас мешіттер Малайзияда, Германияда, араб елдерінде бар. Жобаға тапсырысты “Қазақстан мұсылмандар діни басқармасы” республикалық мұсылмандар діни бірлестігі берген. Ғимарат жеке азаматтардың қаржысы есебінен салынған. Құрылысшылар жобаға қанша ақша жұмсалғанын айтпады. 2Көлемі 3695 шаршы метр болатын мешіт жайғасқан жер учаскесінің аумағы – 1,44 гектарды құрайды. Күмбездің

  • ШЫҒЫС ҚАЗАҚИЯДАҒЫ ҚАЗАҚ ИНТЕЛЛИГЕНЦИЯСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУ ТАРИХЫ 

    Шағын Сараптама Дербес ел тәуелсіз мемлекет ретінде “қытай қазағы” дейтін ұғымды қайта пысықтап зерттеп көрудің жаңа кезеңі басталуы керек деп есептеймін. Қытай қазақтарының 20- ғасыр басындағы ояну кезеңі әлі күнге дейін толық зерттелген жоқ. Оның ішінде мемлекет деңгейіндегі тұлғалар туралы жекелеген зерттеулер тіптен кемшіл. Шығыс Қазақиядағы қазақ интеллигенциясының қалыптасуында үш үлкен ықпалды айтпай кету мүмкін емес: Бірінші, 20-ғасыр басына дейінгі дәстүрлі исламдық рухани мектеп (қадимдық мешіт-медреселер); Екіншісі, 20-ғасыр басындағы Шығыс Қазақияның жәдиттік рухани қозғалысы (жәдиттік ағарту, пікір-талас, тб); Үшіншісі, Орыс-Татар арқылы енген Еуропа өркениетінің ықпал етуі немесе Манжу-Қытай арқылы шығыс руханиятымен танысу; Осы үш ықпалдың әуелгісі исламдық жаңғыруды өз ішінен “Қазан, Уфаның рухани ықпалы”, “Бұхара-Көкілташ ықпалы” және “Осыманлы руханиятының ықпалы”

  • ЖҮЙРІКТЕН ЖҮЙРІК ОЗДЫ ЖАРЫСҚАНДА

    Рухани жаңғыру                       Атамекенге ақ шашу…          ЖҮЙРІКТЕН  ЖҮЙРІК  ОЗДЫ  ЖАРЫСҚАНДА Бағзы заманнан бері бабаларымыздың жеңісі де жетістігіде жылқымен  өлшенген ғой,  сондықтан болар «Атты ер сақтайды, ерді ел сақтайды» деп  данышпан халқымыз бекер айтпаған. Ер жігіттің бес қаруыныңда бірі де осы ат, кезінде Ақан серінің Құлагері, Қабанбайдың Қубас аты, Жәнібектің  Көк дөнені, Марғабылдың  Қара қасқасы да осыған дәлел. Былай  айтқанда қазақты аттан бөліп қараудың өзі күнә секілді. Кезінде ат құлағында ойнап,  бірде көкпар тартса, бірде бәйгеге аттарын қосып, төрт маусым  бойы  желдің өтінде, малдың шетінде,   аттың  жалында, түйенің қомында көшіп жүрген көшпенділердің ұрпағымыз дейтініміз де содан. Қазақ қай жерде болса да қазақтығын істейді демекші, шет елден  атамекенін аңсап  келген, әсіресе

  • Ақтауда бала-бақшаның ауласына балғындар 120 көшет отырғызды

      26.03.2017ж. Ақтау қаласы Маңғыстау облысы Ақтау қаласындағы № 26 «Қарлығаш» бөбекжайының тәрбиеленушілері өздерінің көшеттерін отырғызды. Бұл шара Астана қаласының 20 жылдығы және Ақтау қаласының 55 жылдығына орай ұйымдастырылды. Оған ата-аналар мен тәрбиешілерде белсенді қатысты. Қазақта «Атаңнан мал қалғанша, тал қалсын» деген аталы сөз бар. Бөбекжай ауласын таза ұстау мен көгалдандыруды жүйелендіру мақсатында осындай шараларды өткізу орынды. Көшет отырғызуды алғашқылардың бірі болып бастаған «Балдәурен» тобының тәрбиеленушілері болды, олардың қатарында 4 жастағы Нұрсәуле Қаржаубай бар. «Біздің бөбекжайда табиғатты қорғау туралы көп айтылады. Біздер ағаштарды сындырмаймыз, керісінше су құйып отыру керектігін білеміз. Мен біздің топтағы балалармен бірге ағаш отырғыздым, маған әкем, анам және інім Нұрсұлтан көмектесті. Алдағы уақытта оны баптап, күтетін боламын.

  • ВЕНГРИЯ – ҚАЗАҚСТАН 2:3

    Ғалым БОҚАШ Будапеште Қазақстан ұлттық құрамасының ең жақсы ойындарының бірін көрдік. Еркебұлан (Сейдахмет) мен Бақтиор команданың бойына он шақты жыл бойы көрінбей кеткен батылдық пен шеберлік бітірді. Болашағы зор жас футболшылар. Стоилов “Астананы” жаттықтырып жүріп, жергілікті ойыншыларды әбден зерттегенін, өздеріне шақ техникасы мен қуатын сарқа жұмсатуды үйренгенін көрсетті. Қазақстандықтар допты ұзақ ұстауды, дәл әрі алысқа пас беруді меңгеріпті. Ненад тәжірибесін танытты. Роман жеңіс үшін көп еңбек сіңірді. Бауыржан нағыз диспетчер ретінде көрінді. Дмитрий мен Евгений бірнеше мәрте жоқ жерден доптан айырылып жатты. Соңғы жиырма шақты жыл ішінде Еуропада ортадан төмен құрамаға айналған венгриялықтар көп қателесті, өте сапасыз, сылбыр ойнады. “Групама Аренаға” жиналған аз санды жергілікті жанкүйерлер ызаға булығып, ысқырып жатты.

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: