|  |  |  |  | 

Köz qaras Tarih Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

Şarqi Türkistan men Şıñjañ qazaqtarı turalı

45121862_1227148304115421_1217886509911244800_nBwl 1933-jılı qwrılğan Şarqi Türkistan ükimetiniñ Angliya elinen sayasi, äsker kömek swrap joldağan xat-dwr. Esteriñizde bolsa birer aydıñ aldında osında Şarqi Türkistan ükimetiniñ Türkiyadan äskeri kömek swrap joldağan xatın salğamın. Nebäri birer ay ömir sürgen Şarqi Türkistan respubilikasınıñ qilı tarixı qazaq qoğamınıñ basa nazarında bolu kerek dep oylaymın. Däl qazirgi künde Qazaqstan nemese twtas ortalıq Aziya üşin eki strategiyalıq öñir bar. Olar: Auğanıstan jäne Şıñjañ (Sin'cyan/ŞUAR). Auğanıstan turalı aytıp jürmin. Osı eki öñirdegi strategiyalıq tarixtı jaqsı bilsek ortalıq aziya elderiniñ jarqın keleşegin küni bwrtın oylay alğan bolamız. Ne üşin Şarqi Türkistan uaqıtşa respubilikası Angliya, Türkiyadan äskeri kömek swraydı? 30-jj Türkiya-Qıtay qatınastarı; Angliya-Qıtay qatınastarı qalay bolğan? Bwl mäselege sovet pen germaniya, francsiya jaq qalay qaradı? Mwstapa Şoqay qalay sayasi şolu jasadı, bwl swraqtar mañızdı.

Şıñjañ (Sin'cyan)- Qazaqstanğa äli de bolsa aşılmağan öñir. Şıñjañ qazaqtarı men Şıñjañ wyğırlarınıñ töl tarixın zertteu, öñirdiñ Qazaqstan men ortalıq aziya üşin strategiyalıq mañızın zertteu eñ auqımdı mäsele bolmaq. 20-30 jj Europa jwrtınıñ eñ täuekelşil maman, jihangerleri osı Şıñjañdı aralap, şarlap qayttı. Japon men Osman şolğınşıları art-artınan kelip qayttı. Ne üşin? Jalpı, aytıp ötkenimdey Auğan men Şıñjañ eñ kürdeli häm mañızdı aymaq. Europa, Osman, Japon elderiniñ jäne Mwstapa Şoqaydıñ osı öñir turalı tarixi jazba, derek pen sayasi şoluları äli qolımızğa tüsip ğılmi aynalımğa salınbay otır.

Qazaqstanda qazirşe bwl strategiyalıq öñirdi tanu jalañ wlttıq deñgeyden arı asa alğan joq. Köbinde Şıñjañ qazaqtarınıñ öñirdegi tarixı turalı jazılıp jatır, al öñirdegi basqa sayasi qwndılıqtar aşıq zerttelmey keledi. Sondıqtan keleşek Qazaqstanğa wlttıñ köleñkesi deñgeyinen şığıp keñ maştapta zertteu jasau kezek küttirmeytın qareket sanaladı. Öñirge tıñnan akademiyalıq zertteu jasau alda sözsiz kerek. Biz bwl öñir (Şıñjañ) turalı zertteu mexanizmin igere alsaq öñirdi de memleket sayasatımen paydalana alamız. Öytkeni, osı öñirde eki millioğa juıq Qazaq qandastarımız, on bes millionday Wyğır bauırlarımız twrıp jatır. Bizde Qazaqstanda eki jüz mıñday Wyğır bauırlarımız ömir sürude. Biz osı üş mümkindikti tıñ mexanizmmen kädege jaratsaq qıtaydıñ ortalıq aziyağa (Qazaqstan da bar) atqarıp jatqan strategiyalıq astırtın sayasatınıñ tamırın wstap twrğan bolamız.

Qazir qıtaydıñ Şıñjañ ölkesi, Şıñjañ Wyğırları men Şıñjañ qazaqtarı turalı sayasi tanımı kürdeli kezeñge ayaq bastı. Bwnıñ soñın boljau öz aldına bir taqırıp äytse de biz de (Qazaqstan) qarap qalmay qıtaymen aramızda ülken qorğan rölin atqarıp twrğan Şıñjañ turalı jaña tanımğa ötuimiz kerek siyaqtı. Şıñjañdı jaqsı zerttemesek, Şıñjañnıñ strategiyalıq mañızın qarauılğa almasaq qıtaydıñ Şıñjañ arqılı ortalıq aziyağa jasalatın sayasatın añğarmay qaluımız qas pen kirpiktiñ arası-dwr. Kezinde qazaq xan-swltandarı osı öñirdiñ sayasi strategiyalıq mañızın jaqsı bilgeni üşin Cin memleketiniñ aduındı sayasatın aqıl-aylamen däl uağında şeşip otırdı. Sonımen birge qazaq ru-taypalarınıñ ataqonısı Altay, İle, Täñir tauğa qonıstanu taktikasın otqa oramay sätti sayasi täsilmen jürgize bildi. Bwnıñ barlığı öñirdiñ strategiyalıq mañızın jaqsı bilgenniñ arqası-dwr.

Qazir bwl Şıñjañ öñiri turalı Europa, Türkiya häm Aqş basa nazar audarıp jatır. Bwl öñirdiñ strategiyalıq mañızı men geo-sayasi jağdayı turalı öte jiti baqılau jasauda. Al, osı öñirge neşe mıñ şaqırım şekarası janasıp twrğan biz Qazaqstan jalañ qazaqtar tarixın zertteuden asa almasaq keleşegimizge sın bolmaq. Sondıqtan qıtaytanu salasına Şıñjañtanu taqırıbı qosımşa jürui kerek. Aldağı uaqıtta älem alpauıt elderi Auğanıstan men Şıñjañ turalı neşe türli sayasi oyındardı oynaytın boladı. Sayasi oyında bilikti bolu üşin osı eki öñirdi bes sausaqtay sanap twruımız tiis. Bwl bügin bizge kerek emestey bolğanmen erteñ erekşe esqatatın jaña ğılım-dwr.

Qazaq qoğamı üşin osı öñirde biluge tiisti tıñ mazmwndar:

Şıñjañdağı Qazaq intellegencsiyasınıñ qalıptasu tarixı;

Şıñjañdağı Wyğır intellegencsiyasınıñ qalıptasu, damu tarixı;

Şıñjañdağı Qazaqtardıñ sayasi, mädeni häm äleumettik tarixı;

Şıñjañ Wyğırlarınıñ sayasi, mädeni häm äleumettik tarixı;

Şıñjañdağı wyğır-qıtay qatınastarı;

Şıñjañdağı wyğır-qazaq qatınastarı;

Şıñjañdağı qıtay qorğanısınıñ mañızdı bazaları;

Şıñjañdağı tabiği gaz, mwnay qorı men ornalasu axualı;

Qıtaydıñ europağa arnalğan Şıñjañdağı mañızdı ekonomikalıq ötkelderi;

Şıñjañdağı qıtay demografiyasınıñ axualı;

Qıtaydıñ Şıñjañdağı aymaqtıq sayasatı;

Şıñjañ jergilikti atqaruşı biliktiñ sayasi axualı;

t.b

Qazir Qıtay-Türkiya qatınastarı jaña kezeñge ayaq basuda, europa-qıtay qatınası da basqaşa belesterge ötip baradı. Qıtaydıñ ortalıq aziyağa dayındağan jaña ekonrmikalıq bağdarı bar, jäne onda qıtaydıñ közdegen işki oyları bar. Şıñjañ alda qazaq-qıtay, qıtay-türkiya, ortalıq aiya-qıtay qatınastarında jaña strategiyalıq aymaqqa aynaladı. Sol üşin büginşil bolmay, ergeñimizdi bügin oylayıq.

Eldes Orda

Related Articles

  • Giper jobalardıñ jolı bola ma?

    Keñes odağı jıldarında memlekettiñ ekonomikası gigantomaniyağa qwştar boldı. Bir ortalıqtan basqarılğan josparlı ekonomikada olar azdı-köpti tiimdilik körsetti, biraq narıqtıq ekonomikağa köşkende solardıñ bäri adıra qaldı. Öytkeni, narıq gigantomaniyanı süymeydi, ol naqtılıqqa ikemdilikti wnatadı. Sol siyaqtı Qazaqstan da osı uaqıtqa deyin qazaqtıñ «körpeñe qaray kösil» degen naqılın wmıtıp, giper jobalarğa, mega jobalarğa qwmarlıq tanıtıp keledi. Mäselen, «Qazaqstan-Türkimenstan-Iran» halıqaralıq temirjol marşrutı jobasına bastamaşı bolıp, aqırı onı 2014 jılı iske qostı. Äriptesterimiz bolıp otırğan eki eldiñ tauarları da narıqtı jarıp, ağılıp jatatındar emes. Oğan Qazaqstan arqılı Resey qosılğanda da tauarları birtekti, bäriniñ de qauzaytını negizinen tabiği resurstar. Osı jolmen Qazaqstan tauarları Parsı şığanağına tikeley şığatın boladı dep jalaulatqan edik. Sol dämemiz aqtaldı ma?

  • Nazarbaevtan keyingi Qazaqstan ne bolmaq?

    2018 jılı elimizdiñ sayasi ömirindegi key oqiğalar bilik tranzitine jan-jaqtı dayındıq jürip jatqanın äygiledi. Sayasattanuşı, Täuekelderdi bağalau tobınıñ jetekşisi Dosım Sätbaev qazirgi tranzit mehanizmi prezident N.Nazarbaev közi tiri kezde ğana jwmıs isteydi, sondıqtan biliktiñ qanday jolmen jäne kimge auısatını belgisiz dep esepteydi. 2018 jıl ayaqtalar twsta Dosım Sätbaevpen bastı sayasi oqiğalarğa taldau jasap, Nazarbaevsız Qazaqstan tap bolatın mäselelerge üñilip kördik. Sayasattanuşı D.SÄTBAEV Qauipsizdik keñesi wjımdıq mwrager bola almaydı – Dosım, biılğı elimizdiñ sayasi ömirindegi aytulı oqiğalardıñ biri ­– «Qauipsizdik keñesi turalı» zañnıñ qabıldanuı. Qauipsizdik keñesi konsul'tativti-keñesşilik organnan konstituciyalıq organğa aynaldı, al birinşi prezidentke onı ömir boyı basqaru qwqı berildi. Keybir sarapşılar bwdan bilik tranzitine dayındıqtıñ nışanın bayqadı. Sizdiñ oyıñızşa, bwl

  • MÄULEN ÄŞİMBAEV: QAZAQ HALQINIÑ MEMLEKET QWRAUŞI WLT EKENİN AŞIQ AYTUIMIZ KEREK

    Qarağandı – talay talant pen darındardıñ kindigin kesip, tomağasın sıpırğan, qazaq üşin qwt darıp, baq qonğan qasterli meken. Soñğı aptada osı bir ölkege eldiñ nazarı erekşe audı. Mäseleniñ mänisi de barşağa mälim. Bügin İşki ister ministriniñ birinşi orınbasarı Janat Süleymenov arnayı baspasöz mäslihatın ötkizip, mäseleniñ män-jayın tüsindirip berdi. Atalğan is boyınşa naqtı şaralar qolğa alınıp, tergeu amaldarınıñ jüyeli türde jürgizilip jatqandığın da ayttı. Qazirdiñ özinde osı iske qatısı bar degen küdikpen 8 adamnıñ wstalğanı, tağı bireuine izdeu jariyalanğanı belgili bolıp otır. Bwl keşendi jwmıstar naqtı nätijesin berip, jauaptı adamdar zañğa säykes jazaların aladı. Osı rette, orın alğan jaytqa qatıstı az-kem öz oyımızdı bildirip, ün qosqandı jön körip otırmın. Bwğan deyin

  • Qazirgi uaqıttağı qazaq televiziyasınıñ jwmısına qatıstı wsınıstar

    I. Qazirgi televiziya sipatı men betalısı. Jer jüzindegi media-keñistik, sonıñ işinde televiziya jaña ğasır bastalğalı beri, äsirese soñğı on jıl bedelinde kürt özgerdi. Älbette, tehnologiyanıñ keşeuildep jetui jäne basqa da ob'ektivti, sub'ektivti sebepterge baylanıstı Qazaqstanda bwl özgeris keyingi bes-altı jılda ğana bayqaldı. Eñ äueli, sputniktik jäne kabel'dik jüyeniñ jedel damuı körermenniñ tañdau mümkindigin meyilinşe keñeytip, köbeytip jiberdi. Qazir Qazaqstannıñ (damığan Batıs elderin aytpay-aq ta qoyalıq) köptegen eldi mekenderinde (iri, ortaşa, şağın qala, kentterde, qalağa jaqın auıldarda) kem degende otız şaqtı telearna köruge boladı. Ekinşiden tez tarap jatqan internet pen arzan («qol jetimdi» dep jürmiz) smartfondar aqparat aludıñ jaña «twma-bastauların»: äleumettik jeliler, är qilı sayttar, youtube, on-linefil'mder (bwl fil'mderdiñ barlığı derlik

  • Qazaq eldigin saqtau üşin könip otır…

    Qarağandı oqiğasınıñ tüp-törkini de äleumettik teñsizdikke tirelgendey: etnikalıq top – bay, jer iesi – kedey, olar moraldıq twrğda basım, bwlar qorlanıp jür. Marqwm 23 jasar balanıñ qazası osı qıjıl şoğına may qwyğanday äser etti. Raqımjannıñ joğın joqtağandardı, qazaq birigui kerek degenderdi wltşılğa, faşistke teñeu öz aramızda üdep twr, tipti, Qazaqstannan tüñildim, qazaqtar qorqınıştı bop baradı, degen qazaqtardı bayqadım. Oydan oza şabuğa asıqpasaq. Ras, qazaq öz jerinde, elinde küşti boluı kerek, ol – bilek pen jwdırıqtıñ küşi emes, zañ küşi boluı tiis. Arab ämirlikterinde jergilikti halıq – arabtar 20 payızğa jetpeydi, qalğanı – türli etnikalıq toptar. Sonıñ bäri jañağı 20 payızğa qızmet etedi, äleumettik artıqşılıqtıñ bäri arabqa: jaña tuğan arab balasınıñ

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: