|  |  | 

Жаһан жаңалықтары Саясат

Орыстарды Ресейге шақыру және олардың реакциясы


«Россия» әуе компаниясы ұшағы жанынан өтіп бара жатқан автобустағы жолаушылар. Көрнекі сурет.

«Россия» әуе компаниясы ұшағы жанынан өтіп бара жатқан автобустағы жолаушылар. Көрнекі сурет.

Қазанның соңында Ресей президенті Владимир Путин 2019-2025 жылдарға арналған миграциялық саясаттың жаңа тұжырымдамасын бекітіп, шетелде тұратын орыстарды «Орыс әлемін» нығайтуға шақырды, «көшіп келсе жағдайларын жақсартамыз» деп уәде берді. Бұл туралы Қазақстанда тұратын орыстар мен сарапшылар не ойлайды?

Жаңа тұжырымдама туралы Путин қазанның 31-і күні Мәскеуде өткен Отандастардың 6-дүниежүзілік конгресінде мәлімдеді.

Путиннің айтуынша, бұл тұжырымдама «жүйедегі бюрократияны жоюға» арналған, қоныс аудару бағдарламасы бойынша қолайлы жағдай жасаудың, елге келу, жұмысқа орналасу және Ресей азаматтығын алудың нақты ережелерін ұсынады.

Путиннің айтуынша, өзге елдерде (мысал ретінде Украина мен Балтық елдерін келтірді) орыстарға қатысты «русофобия, ұлтшылдық, ескерткіштермен және орыс тілімен күрес, сепаратизм бойынша айыптау мен құқығын белден басу» белгілері байқалады.

Ресей президенті Мәскеудің бүкіл әлемдегі «отандастарының» құқығы мен мүддесін «шешімтал түрде қорғауға» дайын екенін атап өтті.

«…Сіздер – ресейліктер деген алып қауымның өкілісіздер. Біртұтас, үлкен орыс әлемінің өкілісіздер. Бұл әлем ұлты мен дініне қарап пайда бола салған жоқ. Орыс әлемі Ресеймен рухани бірге адамдарды, орыс тілін, мәдениетін, тарихын қорғаушыларды әрі қолданушыларды біріктірді» деді Путин.

Ресей президенті Владимир Путин шетелде тұратын отандастардың әлемдік конгрессінде сөз сөйлеп тұр. Мәскеу, 31 қазан 2018 жыл

Ресей президенті Владимир Путин шетелде тұратын отандастардың әлемдік конгрессінде сөз сөйлеп тұр. Мәскеу, 31 қазан 2018 жыл

Бұл тұжырымдама бұрын, 2012 жылы қабылданған, 2025 жылға дейінгі аралықты қамтитын тұжырымдама аяқталмай жатып қабылданып отыр. Жаңа тұжырымдаманың “Ресейге ерікті түрде келетіндердің (бұл кетіп, қайта келемін дегендерге де қатысты) жағымды әлеуметтік байланысқа қосылып, Ресей қоғамының толыққанды мүшесі болуына қолайлы режим жасауға” бағытталатыны айтылған.

«БҰЛ – БІЗДІҢ ОТАНЫМЫЗ»

Қазақстанда орыстар саны жағынан екінші орын алады. Статистика бойынша, 2018 жылдың басында орыстар елдегі тұрғындардың 20 пайызын (3,6 миллион) құраған.

СССР тараған соң елден кеткен орыстардың саны 1,2 миллионды шамалайды. Оның дені Ресейге кетті.

Солардың арасында 1999 жылға дейін Батыс Қазақстан облысының Ақтау атты шағын ауылында (Оралдан 100 км қашықтықта) тұрған Курбановтар отбасы бар. Кетер кезде Курбановтар ауылдағы жалғыз орыс отбасы еді.

Ресейге кетуге он бірінші сыныпта оқитын ұлдары Романы ұрылардың атып өлтіргені себеп болады, жасөспірім оларды сиыр ұрлап жатқан жерінен ұстайды. Отбасы Ресейдің Орлов облысына көшеді, бірақ ол жақта ұзақ тұрмайды. Бір-екі айдан соң Курбановтар қайтадан Қазақстанға оралады.

- Ол жақта жұмақ орнаған деуге келмейді. Жергілікті тұрғындармен сөзге келмедік, бірақ жұмыс табылмады. Азаматтық алуда көп мәселе туындады. Жаңа жүйеге бейімделе алмаған шығармыз. Қысқасы, олардың тұрмыс-салтын қабылдай алмай, кері қайттық. Қазақстанға үйреніп қалыппыз. Біздің менталитет басқа, – дейді отағасы Валерий Курбанов.

Қазір олар Оралда тұрады. Валерий экскаваторшы болып істейді, Қазақстанда «өздеріне ешкімнің қысым жасамайтынын», қазір егде тартқан жасында «ешқайда кетуді ойламайтынын» айтады.

- Бұл – біздің отанымыз. Қарттарды осында жерледік. Өзім, әйелім және қызым қазақша сөйлей аламыз. Алпысқа келген жасымда басқа кімге керекпін?, – дейді ол.

ҚОШ БОЛ, ҚАЗАҚСТАН!

1990 жылдары басталған орыстардың Қазақстаннан кету процесі әлі де жалғасып келеді.

34 жастағы Юрий Зуев 2008 жылы Ресейге кетті. Ол ата-анасымен бірге туып-өскен жері Оралдан көрші Орынбор облысына көшіп кетті.

Юрий Зуев

Юрий Зуев

- Кеткенім үшін өкінбеймін. Оралда қалып қойсам, ішімдікке салынып кетер едім. Ондай қалада басқа істейтін ештеңе жоқ болатын, – дейді ол.

Юрий Қазақстанда ұлтшылдық белгілерін көргенін айтады.

- Тұрмыстық деңгейдегі ұлтшылдық әркез болатын шығар. Бірақ кейде шектен шығып кетеді. Мәселенің тамырына үңілу керек, ал мынау – әлеуметтік мәселе, – дейді ол.

Путиннің «Орыс әлемі» туралы миграциялық саясатын Зуев Ресей президентінің «рейтингті көтеру» әрекеті деп санайды.

- Зейнетақы жасын өсіру, қосымша құн салығы мен бағаның өсуіне қарай оның рейтингі төмендеді. Қарапайым халықтың жағдайы жақсы емес. Соған қарамай Сирияны қалпына келтірмек. Ал ауылдарда фельдшерлік бөлімшелерді жауып жатыр. Бұл өте жаман, – дейді Зуев.

«Лад» республикалық славян қозғалысы төрағасының орынбасары Петр Кузьменко Қазақстандағы орыстардың жағдайын «алаңдатарлық» деп санайды.

- Қазақстанның тек қазақтар үшін моноэтникалық мемлекет жасап жатқанын сеземіз. Ол алдымен тіл саясатынан байқалады. Біраз уақыт өткен соң орыс тілі түкке жарамай қалады. Мемлекеттік мекемеге тек қазақ тілін білетіндерді алады, – дейді ол.

Кузьменконың айтуынша, олардың ұйымының қоғамдық қабылдауына Ресейге көшу мәселесін сұрап «өте көп адам» келеді. Олардың кету себебі көбіне биліктің тіл және кадр саясатымен байланысты екен.

Кузьменконың пікірінше, орыс тілді тұрғындар тіпті жергілікті билік деңгейінде елдің саяси өмірінен тыс қалған. Оның дерегі бойынша, соңғы екі-үш жылда жыл сайын Қазақстаннан Ресейге шамамен 10 мыңға жуық адам қоныс аударады.

Алайда Кузьменко Путиннің сөзі «Орыс әлеміне, соның ішінде Қазақстанға еш ықпалы жоқ» деп санайды.

- Біз тек өздігімізден күн көріп жатырмыз. Ресейден еш көмек жоқ, соған ренжиміз. Материалдық тұрғыда жағдайымыз жақсы, 50 жылда ешкім құқығымды шектеген жоқ. Бірақ орыс мектебі жабылғандықтан еңбекке қабілетті адамдар ауыл-қалалардан кетіп жатыр. Ресейде бізді ешкім музыкамен гүл ұстап қарсы алайын деп тұрған жоқ. Бірақ барам дегендер балалары үшін кетеді, – дейді Кузьменко.

«Лад» белсендісінің айтуынша, Ресейдегі ең үлкен проблема – азаматтық алу.

- Бұл – өте күрделі бюрократиялық процедура. Иә, қоныс аудару бағдарламасы да, отандастар туралы заң да бар, бірақ ресейлік шенеуніктер Қазақстандағы сияқты ешкімге бағынбайды. Біздікілер азаматтық алу үшін Ресейде кем дегенде бес жыл тұрулары керек. Азаматтығың болмаса еш құқығың жоқ «гастарбайтерсің», – дейді ол.

Кейбір елден кетуге тырысқан орыстардың айтуынша, көшудің ең басты сатысында қиындықтар туындайды. Алексей Мартынов (өз өтініші бойынша аты-жөні өзгертілді-ред.) Ресеймен шектесетін Ақтөбеде тұрады. Үш жыл бұрын жас жігіт қоныс аудару бағдарламасы бойынша көрші елге кетуді ұйғарды.

- Мұндағының бәрінен мезі болдым! Сол жақта бағымды сынап көрейін дедім, – деп түсіндіреді Алексей.

Ол бір ай бойы қоныс аудару бағдарламасына қажетті құжаттарды жинап, Ресейдің Оралдағы консулдығына өткізбек болады (Қазақстан батысындағы төрт аймақ – Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Маңғыстау және Атырау облыстарына бір консулдық қызмет көрсетеді).

- Консулдыққа құжаттарымды өткізе алмадым. Өзімді қабылдамады, қабылдауға сайт арқылы жазылу керек болды, ол жұмыс істемей тұрды. Консулдық қызметкерлеріне оны жеткізейін дедім, еш пайда болмайды. Бір ай әуреленген соң ойымнан айныдым. Бағдарламаны еппен құрту үшін әдейі осындай қиындықтар жасап қойған ба, ол жағын білмеймін, – дейді Алексей.

Қазір ол көшу туралы сирек ойлайды. Қазақ тілін үйреніп алған ол бір мезгілде бірнеше жерде жұмыс істейді.

БАҚЫЛАУШЫЛАР НЕ ДЕЙДІ?

Алматылық журналист Сергей Дуванов орыстардың соңғы көші Украинадағы жағдайдан соң басталды деп санайды.

Сергей Дуванов

Сергей Дуванов

- Ресейлік БАҚ арқылы жүргізілген Путиннің үгіт-насихаты орыстар мен басқаларға ресейлік «ренессанс» дәуірі келді дегенді сіңірді, яғни Ресей «аяғынан тік тұрды», одан басқалардың бәрі қорқатын заман оралды деп сендірді. Бірақ оның нәтижесі аянышты болып шықты, – дейді ол.

Дувановтың пікірінше, «Қазақстан азаматтарына империялық амбицияны сіңіру адамдарды идеологиялық жікке бөліп қана қоймай, Қазақстан қоғамына ұлтаралық шиеленіс әкелді».

- Бір жағынан, Қазақстандағы орыстардың бірқатары өздерін «уақытша тұрғын» сезініп, қазіргі жағдайларына басқаша қарай бастады. Екіншіден, қазақ ұлтшылдығы күшейді, Путин мен оның империялық амбициясын қолдайтындарға сепаратист ретінде қарау басталды. Нәтижесінде, адамдар тағы да Ресейге көше бастады, – деп түсіндіреді журналист.

Қоғамға пайдалы адамдардың кетуінің кері салдарын мойындай отырып Дуванов «ресейшіл орыстардың кетуі Қазақстандағы идеологиялық шиеленісті басады» дейді.

- Кете берсін. <…> Өздері біледі. Өзін бөтен санап тұрған адам қандай пайда әкелмек? Қазақстандықтар арасында Ресейге телміргендер азайған сайын Қазақстан қоғамында бірлік күшейе береді. Бөтен санайтын адамнан өзіңе жақсы қарым-қатынас жасауды талап ете алмайсың. Олар да солай, – дейді журналист.

Оппозициялық саясаткер Әміржан Қосанов Путиннің қазіргі бастамасын «электоралдық сипатқа ие» деп санайды және Ресейдегі демографиялық проблемалармен байланыстырады. (Росстат дерегі бойынша, 2018 жылдың қаңтарынан шілдесіне дейін Ресей тұрғындары саны 91 900 адамға азайған).

Әміржан Қосанов

Әміржан Қосанов

​«Мемлекетке жұмыс күші керек. Екіншіден, Қырымды аннексия жасаған соң санкция күшейгендіктен Ресей мен өзге өркениетті әлем арасындағы қарым-қатынас нашарлады, халықтың көңілін содан басқаға аудару керек» дейді Қосанов. Үшінші себеп ретінде саясаткер «Кремльдің бұрынғы Совет одағын жаңғыртуды көздейтінін, сол кеңістікте ықпалын сақтап қалуға ұмтылатынын» айтады.

- Жаңа тұжырымдамада Ресейден тыс тұратын отандастарды қолдау туралы көп айтылғаны бекер емес, – дейді Қосанов.

Ол Кремльдің мәлімдемесі Ресейден тысқары тұрып жатқан орыстардың, соның ішінде қазақстандық орыстардың санасына ықпал ететініне сенімді, бірақ Путиннің сөзі бәрін шешеді деп санамайды.

Қосанов Ресейдің қоныс аударушылардың үлкен ағынын қабылдай алатынына да күмәнданады.

- Сыңаржақ әрі олигархтарға бейімделген экономикалық саясат жүргізіп отырған және халықаралық оқшаулауға ұшыраған Ресейдің өзінде мәселе бастан асады. Жуық арада «ұлы орыс көшін» қабылдауға әзір деп ойламаймын, – дейді ол.

Related Articles

  • “Алғашқы және соңғы демократиялық сайлау”

    Асылхан МАМАШҰЛЫ Алаш Орда ұлттық-территориялық автономиясы үкіметінің мүшелері Алаш қаласына (Заречная Слободка, Семей) көшіп келіп қоныстанған 1918 жылы. Қазақстан билігі биыл маусымда тағы бір кезектен тыс президент сайлауын өткізгелі жатыр. Постсоветтік елдегі бұған дейінгі сайлаулардың ешбірін халықаралық ұйымдар «еркін» деп таныған емес. Осы тұста Азаттық советтік кезеңге дейінгі Қазақстанда өткен алғашқы және соңғы ашық сайлаудың тарихына үңіліп көрді. 1917 жылы желтоқсан айында «қазақ-қырғыз билігін қолына алғанын» мәлімдеген Алаш Орда үкіметі – Ұлт кеңесінің төрағасын сайлады. Көпшілік дауыс алған Әлихан Бөкейхан үкімет пен кеңес төрағасы болып сайланды. Азаттық тілшісімен сөйлескен зерттеушілердің айтуынша бұл сайлау «бұрынғы хандық дәстүрге сүйенбеген, патшалық Ресейдің ескі заңдарынан құтылған, қазақ халқына сайлау құқығын беріп, демократиялық дәстүрмен өткізген

  • Қазақ Президенті Тоқаев және Өзбек Президенті Мирзиёевтің бірлескен мәлімдемесі

    2019 жылғы 14-15 сәуірде Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёевтің шақыруымен Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Өзбекстанға Мемлекеттік сапары өтті. Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёев Қасым-Жомарт Тоқаевты Қазақстан Республикасының Президенті лауазымына кірісуімен жылы және шын көңілмен құттықтап,  Қазақстанның қазіргі заманғы дамуына және шет мемлекеттермен көпжақты байланыстарына лайықты үлес қосқан халықаралық ауқымдағы саясаткер және мемлекеттік қайраткер ретіндегі мол тәжірибесін атап өтті. Мемлекет басшылары Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың екі ел арасындағы бауырластық байланыстар мен стратегиялық серіктестікті, оның ішінде Орталық Азиядағы бейбітшілікті, тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі ынтымақтастықты дамытуға қосқан көрнекті рөлін айрықша атап көрсетті. Осы тұрғыда, Президент Қ.Тоқаев Президент Ш.Мирзиёевті Қазақстан-Өзбекстан қатынастары мен өңірлік ықпалдастықты кеңейтуге және нығайтуға

  • АЭС салу Ресейдің қалауы ғана – Бозымбаев

     © Тұрар Қазанғапов Энергетика министрі Қанат Бозымбаев Қазақстандағы АЭС құрылысына қатысты пікір білдірді, – деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Бұл туралы ол Президент Телерадиокешеніне берген сұхбатында айтты. “Қазір қоғамда осы мәселе туралы қызу пікірталас жүріп жатқанын түсінеміз. Әрине, Семей ядролық полигонына байланысты қорқыныш туып жатыр. Зардап шеккен халық ол оқиғаны ұмытқан жоқ. Сондай шешім қабылданып жатса, барлығы заң бойынша қабылданады. Қандай жағдай болсын халық пікірі ескеріледі. Себебі қоғамдық тыңдалымдар өтеді. Жергілікті атқарушы органдармен кеңес өткізіледі. Владимир Владимирович Путиннің айтқаны – ресейлік тараптың қалауы ғана. Біз осы мәселе жайлы халыққа айтып отырамыз, барлығы үкімет басшылығының, сондай-ақ, Мемлекет басшысының бақылауында болады”, – деді министр сұхбатында. Еске салайық, осыған дейін Алматы облысында АЭС құрылысына арналған жердің анықталғаны жайлы

  • Жоғары қолбасшылықтың президенттік резерві кім үшін құрылмақ?

    Қазис ТОҒЫЗБАЕВ Отарда өткен әскери парад. Жамбыл облысы, 7 мамыр 2018 жыл. Үкімет қарулы күштер жоғары қолбасшылығының президенттік резервін құру туралы жарлық жобасын әзірледі. Оған сәйкес әскери қызметкерлер арасынан арнайы топ жасақталып, кейін оның мүшелерін жоғары қолбасшылықтағы қызметтерге ұсыну жоспарланған. Сарапшылар бастаманың қағаз жүзіндегі нұсқасын құптағанмен идеяның сәтті жүзеге асырылатынына күмәнданады. Наурыз айының соңында «Ашық үкімет» сайтында құжаттар тізімі жарияланып, қоғамдық талқылауға ұсынылды. Онда үкіметтің қарулы күштер президенттік резервін құру ұсынысы жайлы айтылған. Жоба бойынша, бұл топқа «ерекше сұрыптаудан» өткен әскери қызметкерлерді енгізу көзделген, кейін оларды жоғары қолбасшылық лауазымына ұсынбақ (қорғаныс министрі қызметі оған кірмейді). Бастаманы қазір Нұрлан Ермекбаев басқарып отырған қорғаныс министрлігі көтерген. ЖАРЛЫҚ ЖОБАСЫ Аталған жарлық жобасы қарулы күштерге әскери

  • Досым Сәтпаев: “Қазақстанның Ресейге қатысты саясаты инерциялық сипатта болмақ”

    Пётр ТРОЦЕНКО Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Мәскеудегі “Внуково” әуежайына келген сәті. Мәскеу, 3 сәуір 2019 жыл. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев алғашқы ресми шетелдік сапармен Ресейге барды. Азаттыққа берген сұхбатында саясаттанушы Досым Сәтпаев Тоқаевтың Мәскеуде Ресей президенті Владимир Путинмен кездесуінде қандай мәселелер қозғалуы мүмкін екені, Қазақстанның Қытай және Ресеймен қарым-қатынасы туралы айтты. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев сәуірдің 3-і күні Ресей астанасына сапармен барды. Мәскеудің “Внуково-2″ әуежайында оны Ресей сыртқы істер министрінің орынбасары Александр Панкин мен министрліктің хаттама департаментінің басшысы Игорь Богдашев күтіп алды. Бұл – Тоқаевтың Қазақстан президенті қызметіне кіріскелі бері шетелге алғашқы сапары. Ақорданың хабарлауынша, Тоқаев Мәскеуде Ресей президенті Владимир Путинмен кездесіп, саяси, сауда-экономикалық және мәдени-гуманитарлық салалардағы екіжақты серіктестік мәселелері

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: