|  |  |  | 

Көз қарас Саясат Әдеби әлем

Марат Бәйділдаұлы (Тоқашбаев): ҚАРАДАЛА АТАУЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРІЛСЕ…

Жазушы-публицистQazaq
Ұйғыр ауданында қазақ-ұйғыр жастары арасында жанжал шығып, төбелеске ұласқанын, арасында жарақат алғандар бар екендігін естіп өте қапа болдым. Бұл сөз жоқ, идеологиялық жұмыстардың олқылығы деп ойлаймын.
Жалпы ұйғыр халқына жаппай қара бояу жағуға болмайды. Олар да өзінше бір халық, туыс халық, түркі халқы, мұсылман халқы. Негізгі мекені қазіргі Қытай жерінде. Ұйғыр халқы бірнеше ғасырдан бері өз тәуелсіздігі үшін күресіп келеді. Саяси тұрғыдан ашықтан ашық оларды қолдауға құқымыз жоқ болса да, өз басым іштей мұсылман бауырларымыз ғой, өз алдына ел болып кетсе ғой деп тілеймін.
Ұйғыр халқының еңбекқорлығы мен мәдениетіне, тілі мен дәстүріне құрметіміз үлкен. Бірқатар ұйғыр қаламгерлерінің шығармаларын қазақ тіліне аударуға атсалысқаннан болар ұйғырша да тәп-тәуір сөйлей аламын. Бірақ әр нәрсенің ақиқаты болады. Жетісуды ХҮІІІ ғасырда қалмақ пен жоңғар басқыншыларынан тазартқан азаттық соғыстарына бірде бір ұйғыр қатысқан емес. Бірде бір ұйғырдың қаны төгілген емес. Қазіргі Ұйғыр ауданы Абылай хан, Албан Райымбек, Шанышқылы Бердіқожа батыр қолдары азат еткен қазақ жерінің ұлтарақтай бір бөлігі. Ежелгі аты – Қарадала.
Ресей мен Қытай арасындағы 1882 жылғы Петербург шарты салдарынан қытай өкіметінің қудалуынан қорыққан 9 мыңдай ұйғыр отбасы Жетісуға табан іліктірген. Онда да генерал-губернатор Г.А.Колпаковскийдің қолдауымен, жергілікті қазақ болыстарының келісімімен көшіп келген ұйғыр отбасыларына тіршілігінің диқаншылық сипатына байланысты шұрайлы жерлерден қоныс берілген. Көшіп келгендеріне небары 140 жылдай ғана уақыт өтті.
Бұл аралықта қазақ пен ұйғыр арасында ешқашан соғыс, көлемді жанжал болған емес. Қайта қыз алысып, қыз берісіп, құдандаласып, бауырластық байланыс нығайып жатты. Кеңестік кезеңде большевиктік саясат салдарынан Қарадала өңірі әкімшілік бөліністе Ұйғыр ауданы аталып кетті. Өкінішке қарай тәуелсіздік жылдарында ұйғыр, дұңған, орыс, грек, т.б. диаспоралар тұратын аумақта идеологиялық жұмыс жеткілікті деңгейде жүргізілмей қалды. Соның салдарынан бүгінгі ұйғыр диаспорасы жастары арасында қазақтың Қарадаласын ұйғыр диаспорасының меншігі ретінде қабылдау пайда болды. Қазақ пен ұйғыр жастарының арасындағы жанжалдың төркіні сонда жатыр.
Қазақ халқы, қазақ мемлекеті ұйғыр диаспорасының бай да бақуатты тұруына, мәдениеті мен тілінің дамуына барынша жағдай жасап отыр. Ұйғыр халқының бұл тұрғыдан қазақ халқына өкпесі жоқ деп ойлаймын. Ұйғыр тілінде оқытатын мектептер, ұйғыр тіліндегі газет, ұйғыр театры, т.б. соның дәлелі. Ұйғыр диаспорасы осы тыныштықты жалғастыруды қалайды екен, онда қазақ халқымен тату тұрудан басқа жол жоқ! Қазақстан – бәрімізге ортақ Отан. Осы қағида терең түсіндірілуі керек.
Егер Қазақ жерін менсінбесе ешкімді күштеп ұстап тұра алмайтынымыз тағы анық! Нақты бір ақиқат – Ұйғыр ауданы атауы әлем картасында ұйғыр мемлекетінің жалауын көтеретін жер емес. Сондықтан өз басым ұйғыр диаспорасы арасында меншік сезімін туғызатын атауды ауыстырған жөн деп есептеймін. Айталық, аудан атын Қарадала ауданы деп өзгерту елдің, жердің тарихи атауы қалпына келтіруге мүмкіндік берер еді. еді.
Жастар арасындағы мына түсінбестікке құқық қорғау орындары лайықты баға береді, заң бұзушылықтарға жол бергендер жазасын алады деп сенемін!

Related Articles

  • ҚОРҚЫТТЫҢ БОЛЫП ҚОБЫЗЫ (ұлы жазушы,ғұлама ғалым мұхтар мағауин ағамыздың 80жасқа толуына арнаймын)

    Қазақтың үлкен абызы, Ұлылардың нақ ізі. 80ге келді Мұха ағам , Ұлтымның нағыз оғызы. Жырлаған бес ғасырды, Қорқыттың болып қобызы. Ғалыммын деген талайдың, Сайда-сан,құмда жоқ ізі. Теңесе алмас бір сізге, Сондайдың тоқсан тоғызы. 80 ге келдің сенде аға, Бәрімізде пенде аға. Екі айналып бұл жасқа , Келмейсіз ғой енді аға. Туып өскен тұғырың, Қазақстандағы кең дала. Сізге қоныс бола алмай , Құрлық астың ен дала. Кетесізбе осылай , Бүтінделмей жең,жаға. Әттең бір кем дүние , Айтқандай шешен Шер аға. Сізге қастық қылғандар, Аяққа тұсау салғандар. Қызғаныштан көре алмай , Іштері от боп жанғандар. Жолыңа қақпан құрғандар, Қадырыың өтіп бір күні, Армандар ,сызды армандар. Жазғаның кәусар бұлақтай, Оқыған адам алған нәр.

  • АҚШ Ауғанстаннан 2000 сарбазын әкетпек. Салдары не болмақ?

    Азаттық радиосы Ауғанстанның үкімет күштерін жаттықтыратын орталықта жүрген АҚШ сарбаздары. Герат, Ауғанстан, 2 ақпан 2019 жыл. Көрнекі сурет. Вашингтонның Ауғанстаннан екі мың сарбазын алып кету туралы шешімі қарама-қайшы пікір тудырды. Бірі әскер санының бұлай азаюы экстремистік топтарды жігерлендіреді десе, бірі шиеленісті шешуге оң әсер береді дейді. АҚШ әскерінің әкетілуі туралы жаңалық 16 қарашада тарады. Сол күні баспасөз құралдары АҚШ президенті Дональд Трамптың санаулы күн ішінде Ауғанстан мен Ирактағы АҚШ әскерінің санын одан әрі азайту туралы шешімін жариялайтынын хабарлады. Келесі күні АҚШ қорғаныс министрінің міндетін атқарушы Кристофер Миллер жаңалықты растап, америкалық сарбаздарды еліне қайтару келесі жылы 15 қаңтарда, Трамптың Ақ үйден кетуіне бес күн қалғанда аяқталатынын айтты. 18 қараша күні “Талибан”

  • Аралдың азуы мен тозуы

    Кеңестік дәуірдегі ирригациялық жүйе мен жерді ешбір агротехникалық шараларды сақтамай, есепсіз игеру тәсілдері Арал теңізін жоюға жеткізді. КСРО Су шаруашылығы министрлігінің тікелей кінәсынан Арал аймағы әлі мекенге айналды. Сырдария және Әмудария өзендерінің суларын мақта егісіне көптеп бөлуден Арал теңізі тартылып, оның суы азайды. Өзбекстан мен Қазақстан шекарасында орналасқан, шөл зонасының су айдыны – Арал теңізінің жағдайы бүгінде көңіл толарлықтай емес. Кезінде  дүниежүзі бойынша 4-орында болған теңіздің бүгінде жоқ болып кету қаупі бар. Бұған басты себеп – адам әрекеті салдарынан теңіздің тек құр ізі ғана қала ма деген сұрақ барлығымызды алаңдатады.  1950 жылдары теңізде балықтың 24 түрі өсіріліп, балық аулау жылына 500 мың тоннаға жетсе, ал 1980 жылдары соңына қарай балықтың

  • Байденнің президенттігі Қазақстан, ОА және Шыңжаңға қалай әсер етпек?

    Мәншүк АСАУТАЙ USA-ELECTION/BIDEN АҚШ-тың 46-президенті болып сайланған демократ Джо Байден сайлау алдында әлемде “демократияны күшейтетінін, авторитаризммен күресетінін” айтқан. Халықаралық есептерде әлсіз демократия мен авторитаризм үшін жиі сыналатын Орталық Азия елдеріне Байденнің ұстанатын саясаты қандай болмақ? Байден әкімшілігі Қытайдың Шыңжаңдағы мұсылмандарға қысым мәселесін көтеруді жалғастыра ма? Қазір Орталық Азиядағы бес ел – Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан және АҚШ арасында 2015 жылдан бері “С5+1″ форматы жұмыс істеп келеді. Содан бері Орталық Азиядағы бес елдің сыртқы істер министрлері мен АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы жиі кездесіп, ОА мен Вашингтонның қарым-қатынасын талқылайды. “С5+1″ форматы демократ Барак Обама президент болып тұрғанда құрылған. Бұл формат Трамп президент кезінде де сақталды және биыл ақпанда АҚШ мемлекеттік департаменті Вашингтонның

  • АҚШ үкіметі “террорлық ұйым”арқылы Орталық Азияға қандайда бір стратегиялық жаңа жоспар құра ма?

    2001- жылғы 11- қыркүйек оқиғасынан кейін ресми түрде террорлық ұйым деп танылып келген Шығыс Түркістан Ислам Партиясы (东突厥斯坦伊斯兰党/东伊运) қозғалысын 20- қазан күні АҚШ сыртқы істер министрі Майк Помпео “террорлық ұйым” тізімінен босатып шығарды. Бұл туралы нақты ақпарат 5- қараша күні ғана жария болды. Аталмыш ислам харекет ұйымы 80- жылдың аяғында құрылған. ШУАР, Ауған, Пакістан және басқа да бірқатар елдерде белсенді қимыл жасап келген ұйымды “11- қыркүйек” оқиғасынан кейін АҚШ үкіметі қара тізімге алып, іс-әрекетін заңсыз деп таныған еді. 2017- жылы Түркия сыртқы істер министрі Меулүт Чауышоғлы қытай сапары кезінде Түркия жақтың да аталмыш партияны “террорлық ұйым” деп танитынын жариялаған-ды. АҚШ үкіметінің аталмыш ұйымды араға 19 жыл салып қара тізімнен босатып

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: