|  |  |  |  |  |  |  | 

Zuqa batır 150 jıl Sayasat Suretter söyleydi Tarih Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

Ospan Batırdıñ Çoybalsan marşalğa jazğan hatı

Ospan batter Katy

Surette Ospan Batırdıñ 1944 jılı naurız ayında Çoybalsan marşalğa jazğan hatı berilgen. Hatta Ospan Batırdıñ öz qolı qoyılğan, möri (tañbası) basılğan.
Hattıñ audarması:
Asa qwrmetti marşal joldasqa sälem
(jazamın mänisi:)
Ol jaqtağı bizdiñ äskerlerdiñ kemşilik* närseler bolsa bizdiñ mına barğan kisilerden aytıp jiberiñizder. Jäne de sol äskerler jaudı qamap alğan eken, assa 10 kün, qala berse 6-7 kün, şamaları bolsa qamasın, eger azıq basqalay närseleri bolsa onı bwl jerden tolıq qıp beremiz, kemşilik* närselerine biz mindettimiz, sol üşin äskerlerge osı habarlardı dan'bau* arqılı tiilse eken dep qwrmetpen Batır Ospan (qoltañbası, möri).
33. 3/3
Qısqaşa tüsindirme:
Kemşilik*: hatta bwl söz minezdeme mağınasında emes, qajettilik, bwyımtay, kerek-jaraq siyaqtı äleumettik häm twrmıstıq mağınada qoldanıp twr.
Dan'bau* (qıtayşa:电报): dian' bao, telegramma yağni jedelhat.
Eskertu: Hat nwsqası 2016 jılı Moñğoliyada jarıq körgen “Ospan Batır” attı 440 bettik ğılmi eñbekten alındı. Eñbekti şığaruşılar:
H.BAT-OÇIRIN BOLD
H.BAT-OÇIRIN TUYAA144592857_1961143187382592_6589511144569910192_n
1943 jılğı Ospan-Çoybalsan kezdesui, ekijaqtı ortaq kelsimşarttarğa otıruı jaña sayasi kezeñniñ bastaluı edi. Sol jılı Altayda wlt-azattıq köterilispen jüyeli aynalısatın uaqıtşa ükimet qwrıldı. Uaqıtşa ükimettiñ törağası, qomandanı, jeke äskeri jäne alğan qoyğan sayasi maqsattarı boldı. Uaqıtşa ükimettiñ tuı, is-qağazı, ükimet ağzaları boldı. Surette körsetilgen hat ülgisi, qoltañba häm mör sonıñ tarihi däleli edi. Biraq, keyin sovet odağı Altayda qwrılğan osı uaqıtşa ükimetke büyregi az bwrıldı, öñirdegi sayasi jobanıñ kartasın qayta şilap jaña sayasi oyındardı wyımdastırdı. Mwnıñ birqanşa sebebi bar edi, olar:
Birinşi sebep: Germaniyada qwrlığan Türkistan Legionınıñ din isterin basqaratın legion müftiligi qwrıladı da, olar sovet qwramındağı türki mwsılmandarğa sayasi häm ruhani propaganda jasay bastaydı. Sovet ortalıq biligi Germaniyanıñ dini propagandasınıñ ıqpalın älsiretu maqsatında 1943 jılı Taşkende dini basqarma SADUM-dı jasaqtap şığadı. SADUM-ğa qarastı Qazaqstan dini basqarması da qwrıladı, onı Qaziat dep ataydı. SADUM jasaqtala sala eldegi dini ahualdı qayta jandandırğan-sımaq boladı, meşitter qaytadan soğıladı, dini kitaptar qaytadan jarıq köredi. SADUM qwrıla sala Moñğoliya Bayan-Ölgiyde, Altay, Şäueşek, Qwljada öz propagandasın bastap ketedi. Äsirese Qwlja taranşı, özbek, tatarları SADUM ıqpalına wşırap sovet propagandasın aymaqtarğa tarata bastaydı. Biraq, Altay halqı bwrınğı işandıq jäne qazılıq Bwhara islam mektebi men dästürin berik saqtağandıqtan sovettik dini sayasattıñ ıqpalın, dini kadrların moyındamay qoydı. Altayda Äbilpeyizwlı Kögeday wrpaqtarı kereydiñ han-töresi, Bwharalıq Mwhambet işan wrpaqtarı kereydiñ eşeni (işanı) bolıp bekitilgenine jüz jıldar ötkendikten dini häm sayasi ömirlerin bir jolda özgertu asa qiın edi. Sol sebepti sovettiñ sayasi häm din atın jamılğan ruhani propagandası bwl ölkeni aynalıp ötip jattı. Altay sol beti twra berse qazaqtardıñ keyingi sayasi jağdayı sovettiñ öñirdegi sırtqı sayasatına sözsiz kereğar ıqpal etedi, bwl sovettiñ paydasına şeşilmeydi. Bwl birinşi sebep!145311572_1961143170715927_991741230732815477_n
Ekinşi sebep: Altay halqı 1939-40 jj bastap wlt-azattıq töñkeriske belsendi aralasqandıqtan ölkedegi qıtaydıñ äskeri küşi negizinen Altayğa auuıp Qwlja siyaqtı halqı tığız, etnikalıq qwramı kürdeli öñirler strategiyalıq jaqtan beyğam qaladı. Bılayşa aytqanda İle ualayatındağı qıtaydıñ äskeri küşi Altayğa jwmsalıp bwl aymaq barınşa qorğanıssız küyde qalıp qoyadı. Ol kezde yağni 1943-44 jj Almatıda “Şıñjañ mäselesi” jiti qadağalanıp baqılauda edi. Jüzdege kadrlar “Şıñjañ mäselesi” boyınşa tıñdaudan, dayındıqtan ötetin. Olardı Järkent, Qorğas arqılı beyğam el Qwljağa jetkizu tiimdi-tin. Sosın sovet pen SADUM adamdarı Qwljada köbirek ügit-näsihat jürgizdi, tipti Qwljadağı sovet konsul'stvosı öte belsendi boldı.
Üşinşi sebep: İle ualayatı qazaq halqınıñ basım sandı boluına qaramastan köpwlttı, köpdindi, köptildi aymaq edi. Sovet üşin öñirdegi sayasatqa tatırmas mümkindik. Ükimet qwramın är halıqtan jasaqtau, naqtı qay etnikalıq toptıñ müddesin anıq körsetpeu keyingi bölu men bileudiñ bügingi alğı şartı-tın. Sovet konsulı, SADUM kadrları 1943 jıldan bastap Qwljadağı bay-şonjarlarğa aşıq ügit-näsiqat jasap aldın astırtın töñkeris jasauğa kelistirdi.
Bwl ölkeniñ tarihına qatıstı ğılmi aynalımğa tüsken eñbekterde öñirge tike qatıstı dini-ruhani mäseleler asa auqımdı zerttelmey keledi. Eger şındap kirisip zerdelense bir ğana dini-ruhani mäselelerden öñirdiñ sayasi tarihına qatıstı keybir janama faktorlardı anıq bayqauğa bolatın edi.
Eldes ORDA
01.02.2021

Related Articles

  • “Liderleri köregendik tanıtpağanda, birinşi qwrban Qazaqstan boluı mümkin edi”

    Reseylik sayasi qayratker, “Wlttıq sayasat institutı” halıqaralıq qauımdastığınıñ basqarma müşesi Andrey Piontkovskiy Qazaq elin janjalşıl alpauıtqa jem boludan ne qwtqarıp qalğanın ayttı. – PMEF-2022-degi atışulı mälimdemesinen keyin Prezident Qasım-Jomart Toqaev Katar ekonomikalıq forumına qatısıp, onda Resey Qazaqstannıñ senimdi odaqtası bolıp qala beretinin jetkizdi. Peterborda Mäskeudiñ solaqay sayasatın qoldamaytının mälimdegen soñ Toqaev Putinmen qayta kezdesip, kelissöz jürgizipti. Osı orayda qazaqstandıq oppoziciya jäne birqatar şeteldik sarapşılar Qazaqstan Prezidentiniñ “demarşın” Mäskeudiñ közboyauşı, qwytwrqı “mnogohodovkası” dep tüsindire bastadı. Jariya türde qoldamağanımen, jasırın kömek körsetpek-mıs…  – Mwnday konspirologiyağa negiz joq. Öytkeni Qazaqstan unitarlı memleketterdi özge alpauıttardıñ bölşekteuin ob'ektivti türde qolday almaydı. Kreml' Ukrainanıñ orıstildi oblıstarın bölip alıp, odan kvazirespublikalar qwruğa tırısuda. Mwnday soraqılıqtı qoldasa, Qazaqstannıñ

  • “Qısım körsetu qwralı”. Toqaev Resey wsınğan AES-ti saluğa nege asıqtı?

    Elena VEBER Balqaş köli jağasında ornalasqan Ülken auılındağı qañırap twrğan ğimarattar. Almatı oblısı, 13 säuir 2019 jıl. Balqaşqa atom elektr stanciyasın (AES) saludan qanday qauip bar? Reseyden yadrolıq tehnologiya satıp alu Qazaqstandı Mäskeuge “baylap qoyatını” ras pa? Qazaqstan biligi qauipti nısannıñ qwrılısına rwqsat bermes bwrın halıqtıñ pikirin nege swramadı? Azattıq bwl taqırıpta KEGOC korporaciyasınıñ bwrınğı basşısı, energetika jäne ekonomika salasınıñ sarapşısı Äset Naurızbaevpen söylesti. “KÜN ENERGIYASINIÑ BAĞASI – 14 TEÑGE, ATOM ENERGIYASI – 60 TEÑGE. TIİMDİSİ QAYSI?” Azattıq: Jaqında Qasım-Jomart Toqaev şeteldik investorlar keñesiniñ jiınında Qazaqstan AES salınatın jerdi belgilep, tehnologiya tañdap jatqanın, qwrılıs jwmıstarı keler jılı bastalatının ayttı. Prezidenttiñ bwl mälimdemesi asığıs jasalğan joq pa? Äset Naurızbaev. Äset Naurızbaev: Prezident energetika salasınıñ mamanı emes.

  • GERMANIYA NEGE SOĞIS AŞTI?

    Jazuşı-publicist Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev): Erteñ, 22-mausımda Germaniyanıñ Sovet Odağına qarsı şabuıl bastağanına 81 jıl boladı eken. Jıl sayın osınday kezeñde «1941 jılı 22 mausımda faşistik Germaniya opasızdıqpen soğıs jariyalamastan Sovet Odağına basıp kirdi» degen qwlaqqa siñisti twjırım kezekti ret qaytalanıp jatadı. Osı şındıqqa üylese me? Nemisterdiñ opasızdıqpen basıp kirgeni ras pa? Resey tarihşıları 2009 jılğa deyin bwl taqırıpqa auız aşıp körgen emes. Öytkeni aqiqattı aytuğa jol berilmeytin. Tarihi qwjattar bolsa ne deydi? Tarihi qwjattar Germaniya 1941 jılı 21 mausımda soğıs jariyalau turalı Berlinde äzirlengen qwjattıñ 22-mausımğa qarağan tünde Mäskeudiñ resmi ökilderine tapsırılğanın aytadı. Germaniya elşisi Verner fon der Şulenberg 1941 jılı 22 mauımda Kreml'ge kelip, qabıldau bölmesinde birneşe sağat tosıp,

  • Qazaq tilin tehnikalıq tilge aynaldıruğa memleket tarapınan qoyılıp jatqan kedergiler jöninde

    QR Industriya jäne infraqwrılımdıq damu ministrligi – MIIR RK Qwrılıs jäne twrğın üy-kommunaldıq şaruaşılıq isteri komiteti üş jıldan beri qazaq tiline auısa almay keledi. Quanysh Ádilhanuly tarapınan mıñ hat jazılğan. Oğan «qarastıramız, saralaymız, oylastıramız, pilottıq qılıp jasaymız» degen mıñ jauap keldi. Biraq mäsele sonımen şeşilmey qaldı. Äñgime memleket tarapınan qarjılandıratın qwrılıs jobalarınıñ (PSD) qazaq tilinde jasaluı turalı bolıp otır. Qazir onıñ barlığı tek bir tilde – orısşa jasaladı. Sebep – tapsırıs beruşi tarapınan onday talap joq. Bir qızığı, jobanı jasau üşin qajetti Qazaqstan Respublikasınıñ Qwrılıs normaları, Qwrılıs Erejeleri jäne basqa da memlekettik standarttar men tehnikalıq talaptardıñ, normativti-tehnikalıq qwjattardıñ tolıq qazaqşa nwsqası bar. Qazaq tildi injenerler men basqa da tehnikalıq mamandar

  • Reseydiñ qazirgi sırtqı sayasatı “aytqanımdı orındamasañdar, küşpen orındatamın”

    Reseydiñ qazirgi sırtqı sayasatı “aytqanımdı orındamasañdar, küşpen orındatamın” degenge sayadı. Eurodaq sankciyası boyınşa Litva Reseydiñ Kaliningradqa baratın temir jolın kesip tastadı. Endi Resey mınaday 5 türli amaldıñ birimen, nemese birneşeuimen Litvağa soqqı berui mümkin. 1) Resey Litvanıñ täuelsizdigin moyındaudan bas tartadı. Resey birden basıp kirmese de, bwl Litva üşin qay-qaşanğı sırtqı qauipke aynalıp, üzdiksiz ürey tuğızadı. 2) Litvanıñ şekara sızığın moyındamau. Bwl jaña soğısqa sebep boluı mümkin. 3) Litvanıñ Klaypeda qalasın basıp alu. Bwl degen jaña soğıs degen söz. 4) Pol'şa men Litva territoriyasınan Kaliningradqa baratın 100 km-lik Suvalk koridorın aşu. Bwl degen jaña soğıs degen söz. 5) Litvağa Reseyden baratın gaz ben mwnaydı üzip tastau. Reseyge jol beru Resey

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: