|  |  | 

Жаһан жаңалықтары Саясат

Тоқаевтың мәлімдемесінен кейін Қазақстан мен Ресей қатынасы қалай өрбімек?


Санкт-Петербургтегі халықаралық экономика форумы төріне шығып келе жатқан Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) пен Ресей президенті Владимир Путин. 17 маусым 2022 жыл.

Санкт-Петербургтегі халықаралық экономика форумы төріне шығып келе жатқан Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) пен Ресей президенті Владимир Путин. 17 маусым 2022 жыл.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Санкт-Петербург экономика форумында Мәскеуді қолдамайтынын білдірді. Бұл Украинадағы соғыстан соң Орталық Азиядағы жағдайдың өзгергенін көрсететіндей.

Қазақстанда биылғы Қаңтар оқиғасы кезіндегі наразылық жаппай тәртіпсіздікке ұласып, билігіне қауіп төнген соң президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ресейдің көмегіне жүгінген еді. Содан бері жұрт Ресей әскерін елге кіргізген президент Қазақстан тәуелсіздігін құрбандыққа шалып, Мәскеуге қарыздар болып қалды деп айтып жүрді.

Бірақ Ресей әскері Украинаға басып кіргеннен кейін төрт ай өткенде Тоқаев бұл ойды жоққа шығарды. Ол Ресей президенті Владимир Путинмен Санкт-Петербург халықаралық экономика форумына қатысып, Кремльді қолдамайтынын айтты.

Ресей президенті Совет одағы құрамында болған елдердің бәрін “Ресейдің тарихи жері” деп атап, Мәскеуге қарсы шыққандарды Украинаның тағдыры күтіп тұрғанын меңзеді.

Ресей президенті Владимир Путин (сол жақта) мен Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Санкт-Петербургтке өткен халықаралық экономика форумында. Ресей, 17 маусым 2022 жыл.

Ресей президенті Владимир Путин (сол жақта) мен Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Санкт-Петербургтке өткен халықаралық экономика форумында. Ресей, 17 маусым 2022 жыл.

Форумда ресейлік RT мемлекеттік арнасының бас редакторы, форум модераторы Маргарита Симонян Украинадағы “арнаулы әскери операция” (Ресей билігі “соғыс” деген сөзді қолдануға тыйым салған – ред.) жайлы Қазақстанның ұстанымы қандай деген сұрақты Тоқаевқа төтесінен қойды. Бұл сұраққа жауабында Тоқаев Нұр-Сұлтан Украинаның шығысындағы сепаратистік құрылымдар – Донецк және Луганск “халық республикаларын” тәуелсіз ел деп мойындамайтынын айтты.

“Егер халықтардың таңдағаны бола берсе, әлемде БҰҰ құрамындағы қазіргідей 193 ел емес, жер бетінде 500 я 600 ел болар еді. Әрине, бұл хаосқа бастайды. Сондықтан біз Тайваньды да, Косованы да, Оңтүстік Осетияны да, Абхазияны да мойындамаймыз. Бұл принципті Луганск пен Донецктің квазимемлеттік құрылымына да қолданатын шығармыз” деді Тоқаев.

Қазақстан Ресейдің Украинаға басқыншылығына бірінші рет наразылық білдіріп тұрған жоқ. Бірақ Тоқаевтың Путиннің жанында отырып, сол ойын қайталауы Ресейдің Қазақстан секілді әріптестерінің Мәскеуден бойын алшақ ұстауға тырысып жатқанын көрсетеді.

“Путиннің жанында сахнада отырып бұлай деу батылдық болды” деді Азаттыққа RAND корпорациясының адъюнкт-стипендиаты, АҚШ-тың Қазақстандағы бірінші елшісі болған Уильям Кортни. “Мәскеудің көршілеріне деген көзқарасы агрессиялы бола бастады және оның Украинадағы [соғыстан] көңілі қалуы бұл ұстанымға қаттырақ әсер етуі ықтимал. Бұл болашақта Қазақстанның қысымға ұшырауы мүмкін екенін білдіреді”.

Ресей мемлекеттік думасындағы "Единая Россия" фракциясының мүшелері Вячеслав Никонов (сол жақта) пен Евгений Федоровтың суреттерінен коллаж.

“Демарш және Еуразияшыл билікке ескерту”. Ресей депутаттарының мәлімдемесін сарапшылар әркелкі бағалайды

НҰР-СҰЛТАННЫҢ БАСҚА ДА ШЕШІМДЕРІ

Тоқаев бұл мәлімдемені Ресейдің билікшіл адамдарының Қазақстанның солтүстігіндегі жерлерді Украинаның шығысымен бірге аннексиялайтын аймақ деп меңзеген сөзінен кейін айтты. Қазақстанның солтүстігінде ұлты орыс азаматтар көп тұрады.

Бірақ Украинадағы соғыс жалғасып жатқан тұста Қазақстан Мәскеуге тәуелді емес екенін көрсетіп жатыр. Сарапшылар мұндайды күтпеген еді.

Нұр-Сұлтан Мәскеу қолдап отырған сепаратистер қолындағы құрылымдарды мойындамайтынын айтып қана қойған жоқ. Ол бұған дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Совет одағының нацистік Германияны жеңгенін атап өтетін дәстүрлі әскери парадты да өткізбеген еді.

Қазақстан Батыстың Ресейге салған санкцияларын айналып өту үшін абайлап әрекет етті. Ел ішіндегі Мәскеудің сыртқы саясатына қатысты жеккөрініш пен елдегі украиншыл демонстрациялардың арасында тепе-теңдік ұстауға тырысты.

Украинаны қолдап, Ресей бастаған соғысқа қарсы митингіге шыққан адамдар. Алматы, 6 наурыз 2022 жыл.

Украинаны қолдап, Ресей бастаған соғысқа қарсы митингіге шыққан адамдар. Алматы, 6 наурыз 2022 жыл.

Нұр-Сұлтан Еуропаға энергия жіберу келісімін де кеңейте түсті. 15 маусымда “Россия 24″ телеарнасына берген сұхбатында Тоқаев Нұр-Сұлтан Мәскеуге санкциялардың жаңа режимін айналып өтуге көмек көрсетпейтінін айтып, ҰҚШҰ әскер жіберген соң елдің Ресейге қарыздар болып қалғаны жайлы әңгімені жоққа шығарған еді.

“Кейбіреулер Ресей Қазақстанды құтқарып қалды, Қазақстан енді Ресейге қызмет етіп, бас иіп өтуі керек деп мәлімдеп, жағдайды бұрмалап жатыр” деді ол сұхбатта. “Бұл шындыққа жанаспайтын негізсіз аргумент деп ойлаймын”.

Ресейде бұл мәлімдемелерге жылдам реакция білдіргендер болды. Депутат Константин Затулин Қазақстан жерінің тұтастығына күмән келтірді.

“Олар орыстар көп тұратын аудандар мен елді мекендердің Қазақстан деп аталатын жермен байланысы әлсіз екенін өте жақсы біледі” деді ол радиоға берген сұхбатында.

Ұжымдық қауіпсіздік шарт ұйымы миссиясы аясында Қазақстанға бара жатқан ресейлік әскерилер Мәскеу маңындағы аэроромда ұшаққа мініп жатыр. 6 қаңтар 2022 жыл.

Ұжымдық қауіпсіздік шарт ұйымы миссиясы аясында Қазақстанға бара жатқан ресейлік әскерилер Мәскеу маңындағы аэроромда ұшаққа мініп жатыр. 6 қаңтар 2022 жыл.

Ресей құрамындағы Шешенстанның басшысы Рамзан Қадыров та Қазақстан мен Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымына (ҰҚШҰ) мүше басқа да елдерді Мәскеудің Украинаға басқыншылығын қолдамады деп сынаған сөзі жазылған видео жариялады. Ол Нұр-Сұлтанның солтүстігінде егемендіктің әлсіреп жатқанын айтты.

Тоқаевтың Ресейдің Украина туралы ұстанымына қарсы шыққанына және оған ұлтшыл ортаның жауабына қарамастан, Қазақстан президентінің Путиннің жанындағы сөздерінің көбі Ресейдің экономикалық оқшаулануы кезінде онымен байланысын сақтап қалу жайлы болды. Ол біршама жыл бойы Қазақстанмен байланысын нығайтқаны үшін Ресей президентіне алғыс та білдірді.

“Қазақстан Мәскеу басқыншылығының салдарына қарамастан Ресеймен әріптестіктің және жұмыс істеудің жолын іздеуді жалғастыра береді, – дейді Кортни. – Бірақ Ресейдің Қазақстанның солтүстігі жайлы ұлтшыл мәлімдемелері [Қазақстан билігі үшін] өте зор проблема. Бұл жазылмаған жара іспетті”.

НҰР-СҰЛТАН ЕНДІ НЕ ІСТЕЙДІ?

Қазақстан мен Ресей арасындағы мұндай жағдайлар Тоқаев үшін де, Нұр-Сұлтан үшін де жаңалық емес. Бірақ Мәскеу басқыншылығы жағдайды өзгертті.

Бұрын Қазақстан премьер-министрі, сыртқы істер министрі, БҰҰ-ның Женевадағы өкілдігі директоры, парламент сенаты спикері болған Тоқаев – тәжірибелі дипломат. Ол 1991 жылы Совет одағы құлаған соң Қазақстанның сыртқы саясатын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды.

Қазақстан бұрыннан АҚШ-пен де, Еуроодақпен де байланысын сақтай отырып, Қытай мен Ресей сияқты екі ықпалды көршісімен жақсы қарым-қатынаста болуға тырысып келеді. Нұр-Сұлтан Иран мен Түркия секілді державалармен де байланысын нығайтуға талпынды.

Түркия президенті Реджеп Тайып Ердоған мен Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев
Украинадағы соғыс Түркия мен Қытайдың Орталық Азияға ықпалына қалай әсер етеді?

Украинадағы соғыстан кейін Қазақстан бұл стратегиясын күшейте түсті. Қазақстан Қытайдың сыртқы істер министрі Ван Иді қабылдады, Анкарамен де, Тегеранмен де байланысын тереңдетуге тырысты. Мамырда Тоқаев Түркияға мемлекеттік сапармен барып, сауда байланысын арттыруға және “Бір белдеу – бір жол” бастамасы аясында Қазақстан мен Ресей арқылы Еуропаға баратын сауда жолын Түркия арқылы өтетіндей етіп жүзеге асыруға келісті.

Президент Режеп Тайып Ердоған Мәскеуге бағытталған мәлімдемелерді де қолдайтынын анық байқатты.

19 маусымда Тоқаев Иранға сапармен барып, екіжақты сауда байланысын арттыру қамын жасады.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев (сол жақта) Иран президенті Ибрахим Раисимен кездесіп отыр. Тегеран, 19 маусым 2022 жыл.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев (сол жақта) Иран президенті Ибрахим Раисимен кездесіп отыр. Тегеран, 19 маусым 2022 жыл.

Сарапшылар Қазақстан Ресейге тәуелділіктен арылу үшін басқа державалармен байланысын нығайтып, Ресей басқыншылығынан кейін ұстанымын қайта қарап жатқанын айтады.

“[Ұстанымын] қайта қарау ұзақ мерзімде бірдеңе өзгеретінін білдіреді, – деді Азаттыққа Eurasia Group консалтинг компаниясының аға сарапшысы Закари Витлин. – Совет одағы құрамында болған, Ресейге көрші кез келген ел үшін Украинадағы жағдайға қарап отырып, “Тағы не болуы мүмкін?” деген сұраққа бас қатырмау өте қиын”.

Related Articles

  • Зеленский Херсонға барып, украин жауынгерлеріне алғыс айтты

    Украина президенті Владимир Зеленский Херсон қаласында. 14 қараша 2022 жыл.  Украина президенті Владимир Зеленский бүгін, 14 қарашада Херсонға барды. Бұл туралы Reuters хабарлады. Зеленский Украина жауынгерлері алдында сөйледі. Оларға алғыс айтып “Біз бейбіт өмір сүруге дайынбыз” деді. Украина президенті НАТО мен өзге де одақтастарына Украинаға қолдау көрсеткені үшін алғыс білдіре келе, АҚШ берген HIMARS реактивті артиллериялық жүйе соғыста маңызды рөл атқарғанын атап өтті. Reuters хабарына қарағанда, Зеленскиді Херсонның бас алаңында қала тұрғындары Украина туымен қарсы алған. Тұрғындардың кейбірі балаларымен келген. Зеленский Херсонда. 14 қараша 2022 жыл. “Шын мәнінде бақыттымын. Адамдардың қуанышы көздерінен көрініп тұр” дейді Зеленский. “Украина қарулы күштері әрі қарай қайда шабуыл жасайды?” деген журналист сұрағына Зеленский “Мәскеуге емес… Бізге

  • Диктаторлық режимдердің өтірік референдумдары мен сайлауларына жанды мысал

    Диктаторлық режимдердің өтірік референдумдары мен сайлауларына бір жанды мысал: Іргелес ауылдарымен қоса есептегенде, Херсонда шамамен 600 мыңдай адам Ресейге қосылу бойынша референдумға қатысып, олардың 500 мыңы Ресейге қосылуды таңдаған. Бұл 87%! Ал, таяуда жағдай күрт нашарлап, ресейшілдердің Ресейге қарай қашуы басталғанда, тек 100 мыңдай адам ғана Ресей жаққа қашқан. Қалған 400 мың адам қайда кетті? Олар неге Ресейге қашпады? Иә, бұл жерде қорқып, амал жоқ, қараға ілесіп дауыс бергендер болғаны анық. Бірақ бәрібір 87% емес, 50 пайыз қолдау деген де сандырақ болып шығады. Демек, ары болғанда Ресейге қосылуды қолдаған Херсондықтар көп болғанда 20 пайыз ғана, бәлкім тіпті оған да жетпеуі мүмкін. Бұл дегеніңіз, басқа өңірдегі референдумдар да өтірік деген сөз!

  • Украин әскері Херсонға кірді. Тұрғындар оларды жылы қарсы алды

    Херсон түбіндегі Снигиревкадағы украин әскері.  Жұма, 11 қарашада украин армиясы орыс әскері шығып кеткен облыс орталығы Херсон қаласына кірді. Ресми түрде қаланың азат етілгені хабарланған жоқ. Алайда әлеуметтік желіде жарияланған суреттер мен видеолардан қала көшелерінде украин әскерінің жүргені көрінеді. Херсонның жүздеген тұрғыны украин әскерін қарсы алу үшін украин жалауларын ұстап, көшеге шықты. Орталық алаңда Украина туы көтерілді. Қалада қандай да бір шайқастың жүріп жатқаны жөнінде ақпарат жоқ. Ресей қорғаныс министрлігі осыған дейін орыс әскері Херсон орналасқан Днепрдің оң жағалауынан шығарылды деп мәлімдеген. Ресей әскерінің шегінетіні жөнінде генерал Сергей Суровикин сәрсенбі, 9 қарашада хабарлаған. Әскерді әкетуге осылайша екі тәулікке жуық уақыт кеткен. Шегінген Ресей әскері Днепр арқылы өтетін көпірді жарып кеткен.

  • Украина шығысында “шығынға ұшыраған” Ресей һәм Херсондағы шайқас. Соғыста не болып жатыр?

    Азаттық радиосы Украинаның шығысындағы Бахмут аймағындағы шайқас. 6 қараша 2022 жыл. Украиналық әскерилер Донбасста Ресей күштерінің бірнеше шабуылына тойтарыс бергенін мәлімдеді. Ал Украина президенті Владимир Зеленский “Ресей әскерінің әр жеңілісі Мәскеудің әскери тактикасының ақылға сыймайтынын көрсетті” деді. Майдан шебінде не болып жатыр? Қысқаша шолып шықтық. Киев “Ресей Украина күштері Херсон қаласын қайтару үшін шабуыл жасайды деп қауіптенеді, сондықтан бос қалған үйлерді тонап, бұл үйлерге қарапайым киінген әскерилерді орналастырып, көше шайқасына дайындалып жатыр” деп айыптады. Ресей Украинаға басып кіргенде алғаш жаулап алған қалаларының бірі осы Херсон болды. Кейінгі уақытта Мәскеу Херсонға Украина әскері шабуыл жасауы мүмкін деп тұрғындарды қаладан кетуге шақырған. Екі тарапта қазір Херсонда жарық пен су жоқ екенін айтады.

  • Үкімет: Қазақ тілін білмейтіндерге Қазақстан азаматтығы берілмейді

    Премьер-министр Әлихан Смайылов Үкімет “Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы”заңға өзгеріс мәселесін қарастырып жатыр. Бұл өзгеріс бойынша, мемлекеттік тілді, мемлекет тарихы мен негізгі заңдарын білмеу – Қазақстан азаматтығын беруден бас тартуға не азаматтығын қалпына келтіруден бас тартуға қосымша негіз бола алады. Бұл туралы премьер-министр Әлихан Смайыловтың депутат сауалына жолдаған жауабына сілтеп, Kursiv.Media жазды. Премьер жауабында бұл талап қос азаматтыққа жол бермеу үшін де енгізіліп отырғанын айтқан. “Қазіргі заң бойынша Қазақстанда заңды негізде кемі бес жыл тұрақты өмір сүрген немесе Қазақстан азаматымен кемі үш жыл некеде тұрған, сондай-ақ Қазақстанда тұрақты тұру мақсатында келген және жақын туыстарының бірі Қазақстан азаматы болып саналатын бұрынғы одақтас республика азаматтарына Қазақстан азаматтығы беріледі” дейді премьер-министр. Қазіргі қолданыстағы заңға сай, мына

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: